Trong dự thảo mới, NHNN dự kiến sẽ cho phép thử nghiệm ba giải pháp là chấm điểm tín dụng, Open AI và cho vay ngang hàng (P2P Lending) . Thời hạn thử nghiệm tối đa là hai năm, kết quả thử nghiệm sẽ được sử dụng để hoàn thiện khung pháp lý về lĩnh vực fintech.
Hệ lụy tiêu cực do thiếu khung pháp lý
Lĩnh vực công nghệ tài chính (Fintech) đã và đang trở thành một xu hướng toàn cầu mạnh mẽ trong những năm gần đây. Fintech kết hợp công nghệ và tài chính để cung cấp các sản phẩm và dịch vụ tài chính hiệu quả và tiện lợi hơn.
Fintech đã cách mạng hóa tài chính truyền thống bằng cách sử dụng các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain, điện toán đám mây và dữ liệu lớn. Điều này mở ra các cơ hội mới cho doanh nghiệp khởi nghiệp (startup), đặc biệt là tại Việt Nam - một quốc gia đang trải qua sự phát triển kinh tế mạnh mẽ và có tiềm năng lớn trong lĩnh vực tài chính.
Tại Việt Nam, số lượng các công ty có hoạt động hoặc tham gia cung ứng dịch vụ, giải pháp Fintech đã tăng nhanh chóng, từ khoảng 40 công ty vào cuối năm 2016 lên đến khoảng 200 công ty ở thời điểm hiện tại. Các công ty này hoạt động trong nhiều mảng, lĩnh vực khác nhau như: thanh toán, cho vay ngang hàng, chấm điểm tín dụng, quản lý tài chính cá nhân...
Các mảng, lĩnh hoạt động này của các công ty Fintech hầu hết hiện chưa có khung pháp lý toàn diện hoặc quy định pháp lý cụ thể để điều chỉnh, do đó có thể tiềm ẩn rủi ro, hệ lụy tiêu cực trên một số phương diện như cạnh tranh công bằng, ổn định tài chính, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, an ninh mạng.
Cùng với đó, đặt ra nhiều thách thức về mặt chính sách, quy định đối với các cơ quan quản lý nhà nước trong việc hài hòa giữa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, cạnh tranh công bằng giữa các tổ chức tài chính truyền thống và công ty Fintech với đảm bảo ổn định tài chính, bảo vệ người tiêu dùng, an ninh mạng.
Đơn cử như trong hoạt động P2P Lending nổi lên tại Việt Nam trong giai đoạn gần đây, một số công ty lấy danh nghĩa mô hình này, lợi dụng sự thiếu hiểu biết của người dân để lừa bịp, gian dối, quảng cáo sai sự thật, hứa hẹn lợi nhuận cao, lãi suất cao để lừa đảo, chiếm đoạt tiền vốn của người dân bỏ tiền đầu tư mô hình cho vay này
Cũng có trường hợp các công ty lừa dối người vay về lãi suất “thấp”, điều kiện vay ưu đãi trong khi tính và áp dụng mức lãi suất thực tế cao “cắt cổ”, tác động tiêu cực đến cuộc sống của người dân.
Một số thỏa thuận giữa các bên tham gia trong mô hình P2P Lending (công ty P2P Lending và nhà đầu tư, công ty P2P Lending và bên thứ ba, công ty P2P Lending và khách hàng vay…) thiếu rõ ràng, minh bạch, thiếu ràng buộc có tính pháp lý, chưa có cơ chế giám sát, hậu kiểm đối với việc sử dụng, quản lý vốn vay đúng mục đích của người đi vay, nên có thể dẫn đến tranh chấp, khiếu kiện giữa các bên.
‘Mở cửa’ thử nghiệm 3 lĩnh vực fintech
Trong xu hướng và bối cảnh trên, NHNN cho rằng Việt Nam cần sớm xây dựng một khung khổ quản lý dưới hình thức Nghị định quy định về cơ chế thử nghiệm đối với hoạt động Fintech nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, hạn chế sự cạnh tranh không lành mạnh, ngăn ngừa các hành vi vi phạm pháp luật nhân danh Fintech, bảo vệ lợi ích của người sử dụng dịch vụ. Đồng thời, quá trình vận hành khung khổ này cung cấp cơ sở thực tiễn để các cơ quan quản lý nhà nước liên quan sửa đổi, bổ sung quy định hiện hành, hoàn thiện khung khổ pháp lý, ban hành quy định quản lý theo hướng tạo thuận lợi, thích ứng đối với hoạt động Fintech trong lĩnh vực ngân hàng trong thời gian tới.
Trong bản dự thảo về Nghị định quy định cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực ngân hàng mới công bố, NHNN đã cho phép thử nghiệm với ba giải pháp tài chính công nghệ (fintech) là chấm điểm tín dụng; chia sẻ dữ liệu qua giao diện lập trình ứng dụng mở (Open API) và cho vay ngang hàng (P2P Lending), giảm so với 6 giải pháp trong những dự thảo trước.
Theo NHNN, nguyên nhân chỉ còn cho phép thử nghiệm ba giải pháp đến từ nguồn lực triển khai, ý kiến thẩm định lần 1 của Bộ Tư pháp và trên cơ sở rà soát các quy định pháp luật có liên quan.
Thời gian thử nghiệm các giải pháp trên tối đa 2 năm, tùy từng giải pháp và lĩnh vực cụ thể, tính từ thời điểm được Ngân hàng Nhà nước cấp Giấy chứng nhận tham gia Cơ chế thử nghiệm. Căn cứ vào tình hình thực tế, NHNN có thể điều chỉnh thời gian thử nghiệm.
Để được xem xét cấp Giấy chứng nhận tham gia Cơ chế thử nghiệm, các công ty cho vay ngang hàng cần đáp ứng những một loạt các điều triện.
Thứ nhất, công ty phải là pháp nhân được thành lập và hoạt động hợp pháp trên lãnh thổ Việt Nam; không trong quá trình chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, chuyển đổi, giải thể, phá sản; không hoạt động kinh doanh dịch vụ cầm đồ.
Thứ hai, người đại diện pháp luật, Giám đốc công ty không có án tích, không bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng và an ninh mạng; không đồng thời là chủ sở hữu, quản lý doanh nghiệp dịch vụ tài chính, tín dụng, cầm đồ, đa cấp, là chủ các dây hụi, họ, biêu, phường hoặc đang là thành viên Hội đồng quản trị, thành viên Hội đồng thành viên, thành viên Ban kiểm soát, Tổng Giám, Phó Tổng giám đốc và các chức danh tương đương của TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán.
Thứ ba, người thành lập, quản lý doanh nghiệp không được lợi dụng ưu thế quản lý, điều hành để thực hiện các hành vi xâm phạm tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia.
Thứ tư, người đại diện theo pháp luật, Tổng Giám đốc của công ty cho vay ngang hàng phải có bằng đại học trở lên về một trong các ngành kinh tế, quản trị kinh doanh, luật, công nghệ thông tin.
Đồng thời, phải có ít nhất hai năm kinh nghiệm là người quản lý, người điều hành của tổ chức trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng và không thuộc những đối tượng bị cấm theo quy định của pháp luật.
Cuối cùng, giải pháp đăng ký tham gia cơ chế thử nghiệm thỏa mãn các tiêu chí như: chưa có hướng dẫn cụ thể, có tính đổi mới, đã có khung quản trị rủi ro, đã được rà soát về chức năng, công dụng tính hữu ích và có tính khả thi.
Trung Anh