Cấp tín dụng xanh cho phát triển ngành, lĩnh vực xanh đã được nhiều ngân hàng triển khai và có chuyển biến mạnh trong thời gian gần đây. Tuy vậy sự phát triển của lĩnh vực này ở Việt Nam vẫn chưa khai thác hết tiềm năng, bởi vẫn còn tồn tại nhiều rào cản.
Việc xanh hoá nền kinh tế đang là xu hướng toàn cầu và ngày càng được quan tâm trong các chương trình nghị sự quốc tế, nhằm giảm thiểu những tác động tiêu cực từ tăng trưởng kinh tế đến môi trường và xã hội.
Theo đó, trong giai đoạn 2017-2022, dư nợ cấp tín dụng của hệ thống đối với các lĩnh vực xanh có mức tăng trưởng dư nợ bình quân đạt hơn 23%/năm. Đến ngày 30/6/2023, dư nợ cấp tín dụng xanh đạt gần 528,3 nghìn tỉ đồng, chiếm tỷ trọng khoảng 4,2% tổng dư nợ toàn nền kinh tế.
Tín dụng xanh xu thế chung của ngành ngân hàng
Trong số 12 lĩnh vực xanh, Ngân hàng Nhà nước hướng dẫn các Tổ chức tín dụng cho vay, dư nợ tập trung chủ yếu vào các ngành năng lượng tái tạo, năng lượng sạch (chiếm 45%) và nông nghiệp xanh (31%). Các Tổ chức tín dụng đã tăng cường đánh giá rủi ro môi trường và xã hội trong hoạt động cấp tín dụng với dư nợ được đánh giá rủi ro môi trường và xã hội đạt gần hơn 2.485 triệu tỉ đồng, chiếm gần 20%/tổng dư nợ cho vay của nền kinh tế.
Bên cạnh đó hệ thống các ngân hàng, tổ chức tín dụng đã, đang thực sự quan tâm và dành nguồn lực lớn cho việc phát triển ngân hàng xanh, tín dụng xanh. Việc đẩy mạnh thực hiện tín dụng xanh sẽ góp phần thực hiện tăng trưởng xanh, ứng phó với biến đổi khí hậu; chủ động tham gia diễn đàn chung về tài chính xanh của ngành Ngân hàng, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng xanh, ứng phó với biến đổi khí hậu,…
Những rào cản ‘kìm chân’ phát triển tín dụng xanh
Dù có sự phát triển mạnh mẽ trong thời gian qua, nhưng việc phát triển và khai thác tiềm năng trong lĩnh vực này vẫn còn chưa đạt được kết quả như mong muốn, bên cạnh đó việc phát triển cũng còn gặp phải những vướng mắc và tồn tại nhiều rào cản pháp lý.
Cụ thể, theo Trưởng phòng Tín dụng chính sách, Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam - ông Trần Anh Quý chia sẻ: Hiện nay Việt Nam vẫn chưa có Danh mục phân loại xanh quốc gia làm cơ sở để huy động nhiều hơn nữa nguồn tài chính xanh. Trên cơ sở một danh mục phân loại xanh quốc gia với các tiêu chí môi trường rõ ràng thì tỷ trọng đóng góp của ngành Ngân hàng sẽ cao hơn nhiều con số tín dụng xanh hiện tại.
Ngoài ra, các dự án đầu tư xanh cần thời gian hoàn vốn dài, chi phí đầu tư lớn, rủi ro thị trường cao, do vậy, các Tổ chức tín dụng khó khăn trong việc cân đối nguồn vốn để cho vay, trong khi thiếu cơ chế, chính sách trong việc hỗ trợ các Tổ chức tín dụng được tiếp cận các nguồn vốn dài hạn, ưu đãi, nhất là huy động nguồn lực quốc tế để có điều kiện cung cấp các khoản tín dụng với thời hạn dài và lãi suất ưu đãi cho các ngành/lĩnh vực xanh.
Ông Trần Anh Quý nhấn mạnh: Việt Nam cần thúc đẩy sự phát triển kênh tài chính xanh khác như thị trường trái phiếu xanh, thị trường các-bon nhằm tạo kênh huy động vốn cho các chủ đầu tư có thêm nguồn lực triển khai các dự án xanh bên cạnh nguồn vốn tín dụng xanh.
Nhìn nhận từ thực tiễn triển khai tại Agribank, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo thường trực ESG - Trưởng Ban Định chế tài chính Agribank cho biết: Số lượng nhân sự đông, trình độ chưa đồng đều là một rào cản. Trong khi đó, quy định tuân thủ chuẩn mực về tín dụng xanh, ngân hàng xanh ngày càng phức tạp và cạnh tranh ngày càng gay gắt về sản phẩm, dịch vụ, thị trường.
“Đối với các doanh nghiệp mới thành lập, chưa có nhiều thành tựu đáng kể và nhiều khả năng có đòn cân nợ cao. Mặt khác, bên cạnh rủi ro thời tiết, biến động cung cầu, vận hành năng lượng tái tạo là ngành mới. Giá mua điện, khả năng tích trữ và phân phối lại cũng là những vấn đề mà chúng tôi đang trăn trở”. Giám đốc Khối Khách hàng Doanh nghiệp HDBank - ông Trần Hoài Phương chia sẻ.
Để tháo gỡ những những vướng mắc trong phát triển tín dụng xanh, ông Trần Phương, Chủ nhiệm Ủy ban Chính sách Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam - Phó Tổng giám đốc Ngân hàng BIDV đưa ra đề nghị: “Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý, có nhiều chính sách thúc đẩy đối với các ngành nghề, lĩnh vực đáp ứng tiêu chí tín dụng xanh cũng như hỗ trợ các Tổ chức tín dụng trong nước; Bộ Tài nguyên Môi trường cùng các cơ quan ban ngành sớm xây dựng và ban hành bộ tiêu chí môi trường và các tiêu chí về tín dụng xanh”.
Những nhiệm vụ trọng tâm hướng tới tăng trưởng xanh
Trước những vướng mắc, kiến nghị của các Tổ chức tín dụng đại diện Ngân hàng Nhà nước cho biết: Trên cơ sở bám sát các mục tiêu về phát triển kinh tế xã hội, Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh và các Đề án, Chiến lược, Kế hoạch hành động về tăng trưởng xanh, chống biến đổi khí hậu, với vai trò nhiệm vụ, chức năng của ngành Ngân hàng.
Theo đó, trong thời gian tới Ngân hàng Nhà nước tiếp tục thực hiện các giải pháp, chính sách nhằm thúc đẩy hoạt động của ngành Ngân hàng hướng tới mục tiêu tăng trưởng xanh, góp phần hỗ trợ phục hồi kinh tế, mà trọng tâm là 4 giải pháp chính cụ thể như sau:
Việc đầu tiên là hướng dẫn các Tổ chức tín dụng cấp tín dụng xanh đối với Danh mục phân loại xanh quốc gia sau khi Thủ tướng Chính phủ có Quyết định phê duyệt Danh mục phân loại dự án được cấp tín dụng xanh, phát hành trái phiếu xanh (hiện Bộ Tài nguyên và Môi trường đang hoàn thiện trình Thủ tướng Chính phủ theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường).
Tiếp đến là thực hiện việc theo dõi, hướng dẫn các Tổ chức tín dụng thực hiện quản lý rủi ro môi trường theo Thông tư số 17/2022/TT-NHNN, kịp thời tháo gỡ khó khăn trong quá trình Tổ chức tín dụng xây dựng quy định nội bộ.
Kế đến là tích cực triển khai công tác đào tạo nâng cao năng lực cho các Tổ chức tín dụng trong triển khai công cụ tài chính xanh hiệu quả. Cuối cùng là thực hiện đẩy mạnh các giải pháp huy động nguồn lực quốc tế hỗ trợ tăng trưởng xanh và phát triển bền vững./.
Hải Bình