Thêm xung lực tăng trưởng từ mô hình khu thương mại tự do

Song hành với mô hình trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do đang nổi lên như một mô hình kinh tế mới, được kỳ vọng sẽ tạo đột phá cho tăng trưởng. Chính vì vậy, nhiều địa phương đang ấp ủ tham vọng triển khai và phát triển mô hình này nhằm đón đầu xu thế hội nhập.

Xếp hàng mở khu thương mại tự do

Khánh Hòa là một trong những địa phương mới nhất công bố kế hoạch phát triển khu thương mại tự do. Tại Hội nghị gặp mặt doanh nghiệp và nhà đầu tư năm 2025, Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa, ông Trần Quốc Nam, cho biết tỉnh đang nghiên cứu mô hình Khu thương mại tự do Khánh Hòa, với kỳ vọng hình thành cửa ngõ phát triển kinh tế biển, gắn với các dịch vụ quốc tế cao cấp. Địa điểm dự kiến được lựa chọn là Khu kinh tế Vân Phong là khu vực đã được quy hoạch trở thành cực tăng trưởng chiến lược của tỉnh trong nhiều năm qua.

Không chỉ riêng Khánh Hòa, Hà Tĩnh cũng đang ấp ủ tham vọng xây dựng khu thương mại tự do tại khu vực Vũng Áng. Trong tháng 7 năm 2025, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã tổ chức một cuộc họp chuyên đề để thảo luận về kế hoạch xây dựng mô hình này, với kỳ vọng biến Vũng Áng thành trung tâm logistics quốc tế, phục vụ thị trường trong nước và cả khu vực Đông Dương. Sở Tài chính Hà Tĩnh đã được giao nhiệm vụ phối hợp với các đơn vị liên quan để hoàn thiện đề án và trình Ban Thường vụ Tỉnh ủy trước ngày 10 tháng 8.

Tại phía Nam, Đồng Nai cũng đang chuẩn bị các bước cần thiết để xúc tiến một khu thương mại tự do mới. Địa phương này dự kiến phát triển khu thương mại tự do gắn với hệ thống hạ tầng sân bay Long Thành cùng các tuyến kết nối trọng yếu khác trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Theo đề xuất ban đầu, khu thương mại tự do tại Đồng Nai sẽ có bốn phân khu chức năng, bao gồm khu sản xuất, khu logistics, khu tài chính – thương mại – dịch vụ và khu nghiên cứu đổi mới sáng tạo, công nghệ thông tin, kinh tế số. Tổng mức đầu tư sơ bộ được tính toán vào khoảng 16 tỷ USD.

Trong khi đó, Bà Rịa – Vũng Tàu (hiện nay đã sáp nhập về TP.HCM) cũng nỗ lực xây dựng một khu thương mại tự do quy mô lớn tại khu vực Cái Mép Hạ, nơi có lợi thế về cảng biển nước sâu. Khu này dự kiến có diện tích hơn 3.749 ha, được định hướng phát triển theo các trụ cột kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn.

Dù nhiều địa phương đang chủ động “xếp gạch” để đón đầu mô hình kinh tế mới, cho đến nay, chỉ có hai khu thương mại tự do tại Đà Nẵng và Hải Phòng được Quốc hội chính thức cho phép thí điểm thành lập.

Trong đó, khu thương mại tự do tại Đà Nẵng đã được Chính phủ phê duyệt vào giữa tháng 6 năm 2025, với quy mô hơn 1.880 ha. Mô hình này được kỳ vọng sẽ trở thành trung tâm kinh tế tầm khu vực, đóng vai trò là cực tăng trưởng chiến lược của khu vực miền Trung và cả nước trong giai đoạn phát triển mới.

Về dài hạn, khu thương mại tự do Đà Nẵng sẽ được định hướng phát triển thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu và khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Đây cũng sẽ là trung tâm sản xuất và đầu mối trung chuyển hàng hóa quốc tế, gắn kết chặt chẽ với cảng Liên Chiểu, Sân bay quốc tế Đà Nẵng và Hành lang kinh tế Đông Tây.

Cú hích cho tăng trưởng

Chính phủ đã xác định rõ mục tiêu tăng trưởng cho giai đoạn tới, trong đó phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế hai con số từ năm 2026. Riêng trong năm nay, chỉ tiêu đặt ra là từ 8,3 đến 8,5 phần trăm. Bên cạnh các động lực truyền thống như đầu tư, tiêu dùng và xuất khẩu, các mô hình kinh tế mới đang được xem là nhân tố thúc đẩy tăng trưởng đột phá. Trong số đó, trung tâm tài chính quốc tế và khu thương mại tự do được kỳ vọng sẽ tạo ra xung lực mới cho nền kinh tế.

Khi trình Quốc hội xem xét cơ chế phát triển đặc thù cho thành phố Hải Phòng, trong đó có đề xuất xây dựng khu thương mại tự do tại địa phương này, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng khẳng định, cơ chế này sẽ tạo nền tảng để Hải Phòng vươn lên trở thành cực tăng trưởng mới của vùng đồng bằng sông Hồng, đóng góp thiết thực vào mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn 2026 đến 2030.

Đối với riêng khu thương mại tự do Hải Phòng, Bộ trưởng cho biết mô hình này sẽ giúp thu hút dòng vốn đầu tư, trở thành trung tâm trung chuyển nhờ hàng loạt cơ chế ưu đãi về sử dụng ngoại tệ, thuê đất và thủ tục thông quan. Với định hướng này, Việt Nam có thể từng bước trở thành điểm trung chuyển, đóng gói và kết nối các chuỗi cung ứng toàn cầu, qua đó gia tăng nguồn thu ngoại tệ và vị thế trong thương mại quốc tế.

Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng cũng nhấn mạnh rằng các chính sách ưu đãi dành cho khu thương mại tự do sẽ được áp dụng một cách thận trọng, đi kèm với cơ chế giám sát chặt chẽ. Sau thời gian thí điểm, nếu đạt hiệu quả rõ rệt, có thể nghiên cứu nhân rộng và đưa vào khung pháp lý chính thức.

Tại thành phố Đà Nẵng, ngay sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định thành lập khu thương mại tự do, Phó Thủ tướng Nguyễn Hòa Bình khẳng định, nếu được triển khai thành công, mô hình này sẽ trở thành cú hích mạnh mẽ kết nối kinh tế toàn cầu, góp phần thúc đẩy phát triển không chỉ cho Đà Nẵng trong hiện tại, mà còn cho cả khu vực miền Trung và quốc gia trong dài hạn.

Hiện Đà Nẵng đang tập trung hiện thực hóa kế hoạch này, trong đó ưu tiên lớn nhất là thu hút các nhà đầu tư chiến lược. Nhiều tập đoàn lớn đã bước đầu thể hiện cam kết đồng hành, với các biên bản ghi nhớ đầu tư được ký kết giữa chính quyền thành phố và các tên tuổi như Sun Group, Terne Holdings, One Destination, BRG, Liên Thái Bình Dương. Ngoài ra, Amata Việt Nam và Green Ipark cũng đã được cấp phép để nghiên cứu đầu tư vào khu thương mại tự do đầu tiên của cả nước.

Hải Phòng, Đà Nẵng và trong tương lai là thành phố Hồ Chí Minh, Khánh Hòa – những địa phương vốn đã là cực tăng trưởng kinh tế – đang tiếp tục được kỳ vọng sẽ đóng vai trò đầu tàu trong giai đoạn bứt phá. Khi các khu thương mại tự do tại các địa phương này hình thành và đi vào vận hành, chúng sẽ trở thành những động lực mới, tạo nền tảng cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững và đột phá trong những năm tới.

Quang Anh