Ngày 9/7/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố đợt áp thuế đối ứng thứ hai đối với tám quốc gia, trong đó mức thuế cao nhất – 50% – áp dụng cho Brazil. Các mức thuế mới sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/8/2025 và có thể mở rộng sang các mặt hàng xuất khẩu chủ lực như thủy sản.
Theo Trung tâm Thương mại quốc tế (ITC), Brazil hiện là nguồn cung cá thịt trắng lớn thứ năm vào thị trường Mỹ, sau Trung Quốc, Việt Nam, Iceland và Colombia. Trong năm 2024, kim ngạch xuất khẩu cá thịt trắng của Brazil sang Mỹ đạt gần 59 triệu USD, chủ yếu là cá rô phi ở các dạng phi lê tươi, ướp lạnh và đông lạnh. Chỉ trong 5 tháng đầu năm 2025, xuất khẩu từ Brazil đã đạt hơn 32 triệu USD, tăng 62% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, mức thuế 50% sắp áp dụng có thể đẩy giá nhập khẩu bình quân từ mức 2,7–2,9 USD/kg lên hơn 4 USD/kg, khiến các nhà nhập khẩu Mỹ phải cân nhắc lại kế hoạch thu mua.
Theo nhận định của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), dù chưa có thông báo chính thức từ phía Mỹ về nhóm hàng cụ thể bị đánh thuế, nhưng với tỷ trọng lớn của cá thịt trắng trong tổng kim ngạch nhập khẩu từ Brazil, khả năng nhóm này bị ảnh hưởng là rất cao. Điều này có thể kéo theo sự điều chỉnh trong chuỗi cung ứng, từ các doanh nghiệp chế biến đến người nuôi trồng tại Brazil. Một số nhà nhập khẩu Mỹ có thể tạm hoãn đơn hàng, giảm khối lượng nhập hoặc chuyển sang tìm kiếm các nguồn cung thay thế nếu Brazil không nhanh chóng điều chỉnh giá bán hay cấu trúc hợp đồng.
Tuy nhiên, không chỉ Brazil, Việt Nam cũng được dự báo sẽ chịu mức thuế đối ứng 20% từ ngày 1/8/2025, theo thông tin cập nhật ngày 15/7 từ Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR). Theo số liệu của Hải quan Việt Nam, 6 tháng đầu năm 2025, XK cá tra Việt Nam sang Mỹ đạt 175 triệu USD, tăng 10% so với cùng kỳ năm ngoái. Riêng các sản phẩm cá tra chế biến sâu thuộc mã HS16 đạt 26 triệu USD, tăng tới 48% nhờ nhiều DN chủ động “gom hàng” trước thời điểm áp thuế.
Trong bối cảnh Brazil có thể mất lợi thế cạnh tranh vì thuế suất cao, không ít nhà nhập khẩu Mỹ đang tìm kiếm đối tác thay thế có chuỗi cung ổn định, chất lượng đảm bảo và năng lực đáp ứng nhanh. Việt Nam được xem là một trong những ứng viên sáng giá để đáp ứng yêu cầu này, đặc biệt trong phân khúc sản phẩm chế biến sâu – vốn đang là xu hướng của thị trường.
Tuy nhiên, các doanh nghiệp Việt Nam cũng sẽ phải đối mặt với áp lực lớn hơn về chi phí đầu vào, đàm phán giá bán và tiến độ giao hàng do ảnh hưởng từ chính sách thuế quan. Trong bối cảnh toàn cầu hóa chậm lại, việc thích ứng linh hoạt và đầu tư vào chế biến sâu là chìa khóa giúp duy trì sức cạnh tranh.
Mặc dù giá trị xuất khẩu cá thịt trắng của Brazil sang Mỹ còn khá khiêm tốn so với Trung Quốc, nhưng nếu Brazil mất thị phần vì mức thuế 50%, Trung Quốc – với chính sách hoãn thuế theo thông báo ngày 12/5 – hoàn toàn có thể mở rộng thị phần. Trong 5 tháng đầu năm nay, Trung Quốc đã xuất khẩu 368 triệu USD cá thịt trắng sang Mỹ, giữ vững vị trí nhà cung cấp lớn nhất với mặt hàng chủ lực là cá rô phi.
Theo chuyên gia của VASEP, các chính sách thuế mới từ phía Mỹ đang tạo ra bước ngoặt đáng kể cho thị trường cá thịt trắng toàn cầu. Nếu Brazil không thể giữ vững thị phần, các quốc gia như Colombia hay Iceland – vốn có quy mô xuất khẩu nhỏ – khó có thể thay thế hoàn toàn. Trong khi đó, Việt Nam có thể nắm bắt cơ hội chuyển dịch đơn hàng, đặc biệt ở phân khúc giá trị gia tăng. Tuy nhiên, bài toán lợi nhuận, chi phí logistics và khả năng duy trì hợp đồng dài hạn cũng cần được cân nhắc kỹ lưỡng.
Thị trường Mỹ vẫn là điểm đến quan trọng cho sản phẩm cá tra của Việt Nam, song không thể xem là bất biến. Trong bối cảnh bất ổn thương mại và địa chính trị ngày càng tăng, chiến lược dài hạn nên tập trung vào đa dạng hóa thị trường, mở rộng kênh phân phối tại châu Âu, Trung Đông hoặc Mỹ Latinh để giảm thiểu rủi ro và tăng khả năng thích ứng cho doanh nghiệp trong nước.
Trung Anh