Ngày 7/8, Công an tỉnh Nghệ An vẫn đang tiếp tục phối hợp với các cơ quan chức năng điều tra 8 con hổ bị chết sau khi được giải cứu. Số hổ này 2 hộ gia đình ở xã Đô Thành, huyện Yên Thành, nuôi nhốt trái phép.
Theo một số nguồn tin, dù chưa xác định nguyên nhân chính thức, nhưng đại tá Nguyễn Đức Hải, Phó giám đốc Công an tỉnh Nghệ An nhận định có thể hổ chết do bị gây mê kéo dài, vận chuyển đường xa trong thời tiết nắng nóng. Quá trình đưa hổ ra khỏi hầm gặp nhiều khó khăn gây ảnh hưởng sức khỏe của hổ bởi hổ nuôi có sức khỏe yếu hơn hổ tự nhiên…
Ông Lê Đại Thắng, Phó phòng Quản lý bảo vệ rừng và Bảo tồn thiên nhiên thuộc Chi cục Kiểm lâm Nghệ An, nói rằng khi phát hiện, các cá thể hổ này còn khỏe mạnh. Cảnh sát sau đó trưng cầu bác sĩ chuyên ngành thú y tới để sử dụng biện pháp gây mê nhằm vận chuyển hổ ra khỏi khu vực nuôi nhốt, phục vụ công tác điều tra.
"Hổ sau khi gây mê được cho vào lồng sắt và chuyển lên xe cẩu đưa về địa điểm chăm sóc, phục vụ công tác điều tra. Quá trình di chuyển chỉ chừng vài giờ”, ông Thắng nói.
Cơ quan Công an điều tra nguyên nhân 8 con hổ bị chết sau giải cứu.
Theo ông Thắng, các cá thể hổ được phát hiện nuôi trong hầm nhiều năm, nên khi vận chuyển ra khu vực khác có thể thay đổi môi trường đột ngột, dẫn đến hổ chưa thể thích nghi ngay được.
"Việc thuốc gây mê có ảnh hưởng tới sức khỏe hổ. Việc này chưa thể khẳng định, cần chờ cơ quan điều tra làm rõ", ông Thắng nói.
Liên quan đến việc 8 cá thể hổ bị chết sau khi bắt giữ và di chuyển. Thượng tá Trần Phúc Thịnh - Trưởng Phòng Cảnh sát môi trường Công an tỉnh Nghệ An cho biết, đây là tang vật vụ án nên các cá thể hổ đang được bỏ vào tủ đông lạnh bảo quản để tiếp tục điều tra.
“Quá trình giải cứu hổ nuôi nhốt có lực lượng cơ quan thú y gây mê. Hổ chết có liên quan trong quá trình gây mê hay không thì chưa thể khẳng định”, Thượng tá Thịnh thông tin.
Theo thông tin từ Plo.vn, luật sư (LS) Lê Văn Thanh (Đoàn LS TP.HCM) cho biết: Theo Điều 89 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (BLTTHS) thì “Vật chứng là vật được dùng làm công cụ, phương tiện phạm tội, vật mang dấu vết tội phạm, vật là đối tượng của tội phạm, tiền hoặc vật khác có giá trị chứng minh tội phạm và người phạm tội hoặc có ý nghĩa trong việc giải quyết vụ án”.
“Như vậy, những con hổ trong trường hợp này được xác định là vật chứng trong vụ án”, LS Thanh nói.
Theo điểm d khoản 3 Điều 106 BLTTHS thì: “Vật chứng là động vật hoang dã và thực vật ngoại lai thì ngay sau khi có kết luận giám định phải giao cho cơ quan quản lý chuyên ngành có thẩm quyền xử lý theo quy định của pháp luật”.
Ngoài ra, theo Điều 7 Nghị quyết số 05/2018 ngày 5-11-2018 của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao hướng dẫn áp dụng Điều 234 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017 – BLHS) - tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã và Điều 244 BLHS - tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm thì việc xử lý vật chứng là động vật hoang dã, động vật nguy cấp, quý, hiếm được thực hiện như sau:
- Vật chứng là động vật hoang dã, động vật nguy cấp, quý, hiếm còn sống thì ngay sau khi có kết luận giám định phải giao cho cơ quan quản lý chuyên ngành để trả về tự nhiên, giao cho trung tâm cứu hộ, khu bảo tồn thiên nhiên, vườn quốc gia hoặc giao cho cơ quan, tổ chức khác theo quy định của pháp luật.
- Vật chứng là cá thể động vật chết hoặc sản phẩm động vật hoang dã, động vật nguy cấp, quý, hiếm thuộc loại mau hỏng, khó bảo quản thì tiêu hủy hoặc giao cho cơ quan quản lý chuyên ngành có thẩm quyền xử lý theo quy định của pháp luật.
Lực lượng chức năng tiêm thuốc mê và nhốt vào lồng sắt để chở về khu bảo tồn.
“Như vậy, đối với những con hổ còn sống thì sau khi có kết luận giám định sẽ giao cho cơ quan quản lý chuyên ngành để trả về tự nhiên, giao cho trung tâm cứu hộ, khu bảo tồn thiên nhiên, vườn quốc gia hoặc giao cho cơ quan, tổ chức khác theo quy định của pháp luật.
Còn đối với những hổ đã chết thì tiêu huỷ hoặc giao cho cơ quan quản lý chuyên ngành để xử lý theo quy định của pháp luật”, LS Thanh nêu quan điểm.
Pháp Luật TP.HCM cũng đã có bài viết phân tích pháp lý đối với vụ nuôi nhốt hổ trái phép nêu trên. Theo đó, nếu số lượng hổ bị cá nhân nuôi nhốt trái phép trên 12 con sẽ rơi vào khoản 3 Điều 244 BLHS với mức phạt 10-15 năm tù. Trường hợp pháp nhân thương mại phạm tội có thể bị phạt tiền đến 15 tỉ đồng.
Điểm khác dễ phân biệt của Điều 234 BLHS đó là điều luật này quy định đối với động vật thuộc nhóm IIB (thuộc chương các tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế), còn Điều 244 BLHS quy định đối với động vật thuộc nhóm IB (thuộc chương các tội phạm về môi trường). Tội danh theo Điều 244 BLHS có khung hình phạt “nặng hơn” (tối đa là 15 năm tù) so với Điều 234 BLHS (tối đa là 12 năm tù).
Hổ là động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm thuộc nhóm IB. Hổ thuộc lớp thú, bộ thú ăn thịt.
Dẫn theo Báo Tin tức, Trung tâm Hành động và Liên kết vì Môi trường và Phát triển (CHANGE) cùng Cứu Trợ Hoang Dã (WildAid Việt Nam) đã chia sẻ việc 8 con hổ chết đến từ 1 hoặc nhiều nguyên nhân dưới đây:
Thứ nhất, có thể trước khi 17 con hổ này được giải cứu, người bán đã có ý định bán đi các con hổ này nên trước đó, họ đã nhồi nước hoặc các thực phẩm khác nhau vào trong cơ thể nhằm tăng kích trọng, tăng giá trị giao dịch trái phép mang đi bán lại hoặc nấu cao. Đã từng có những cuộc giải cứu trước đây cho thấy, nhiều trường hợp đưa về trung tâm cứu hộ không thể ăn uống gì, vài ngày sau tử vong. Khi khám nghiệm, mổ ra cho thấy trong xác hổ bấy giờ toàn nước và thực phẩm không tiêu được, cơ quan nội tạng đã hỏng hết, mắc chứng béo phì, tim cũng có vấn đề. Mọi người cũng có thể dễ dàng thấy qua hình và video báo chí, 17 con hổ này có cơ thể và trọng lượng rất lớn, thậm chí có còn có sự mô tả “mập như heo”, không nhiều con có khả năng đi lại bình thường, thường trong trạng thái nằm mệt mỏi.
Các vấn đề về sức khỏe của hổ nuôi nhốt đều có liên quan đến chế độ dinh dưỡng của hổ. Hổ nuôi nhốt thường xuyên bị béo phì, bệnh răng miệng, mất cân bằng Can-xi (Calci) hoặc Phốt-pho (Phospho) dẫn đến các bệnh về xương khớp, nền chuồng không phù hợp dẫn đến các bệnh về nệm, móng chân, các hội chứng bệnh về đường tiết niệu trên họ nhà mèo như tắc nghẽn niệu quản và niệu đạo. Ngoài ra, hổ cũng có thể bị bệnh thận, phổ biến nhất là viêm thận kẽ mạn tính. Hổ cũng mắc các bệnh về đường tiêu hóa, bệnh về gan. Những điều này chủ yếu là do chế độ ăn, sự căng thẳng kéo dài.
Thứ 2, quá trình gây mê có thể là một trong những nguyên nhân có thể tính đến. Ví dụ, gây mê trong khi không cân được trọng lượng; hoặc dù biết được trọng lượng rõ ràng nhưng bắt buộc lực lượng chức năng ngay tại thời điểm đó phải tiêm liều vượt quá số ký để đảm bảo quá trình cứu hộ chuyển giao được diễn ra an toàn, không gây hại cho người dân nếu bất chợt hổ tỉnh dậy. Nhưng khi đánh đổi điều này, dễ dẫn đến việc hổ bị sốc do quá liều dẫn đến tử vong. Gây mê là quá trình có thể gây nguy hiểm đến tính mạng của hổ, cần được theo dõi sát sao trong suốt quá trình gây mê, nếu có bất cứ biến chứng nào phải có sự can thiệp kịp thời.
Thứ 3, thời gian chuẩn bị và cách thức vận chuyển cũng là nguyên nhân. Có thể vì tính chất hành động bắt gọn và thu giữ diễn ra quá nhanh, sao cho các đối tượng vi phạm trở tay không kịp, điều này vô tình dẫn đến các cơ quan khác nhau không thể chuẩn bị chu toàn hoặc còn thiếu kinh nghiệm chuẩn bị, dẫn đến thiếu vật tư, xe cộ vận chuyển, chuyên gia có kinh nghiệm đi cùng. Hổ là động vật hằng nhiệt, do đó nếu thời điểm vận chuyển hổ rơi vào lúc nóng đỉnh điểm, kèm nhiệt độ tích tụ trên thùng xe khi tấm bạt phủ tăng lên, hoặc còn do dùng phủ miếng che đầu khiến hổ đang trong trạng thái bị gây mê sẽ không thể tự làm hạ nhiệt cơ thể qua việc hô hấp bình thường, khó thở, điều này cũng có thể góp phần vào nguyên nhân gây tử vong đáng tiếc.
Thứ 4, cơ sở tiếp nhận không đủ thiết bị y tế và chuyên gia có kinh nghiệm khám chữa cho hổ sau cứu hộ. Việc cứu hộ và chữa trị cho hổ sau cứu hộ là việc hết sức khó khăn, không phải bên nào cũng có đủ điều kiện thực hiện. Bởi sau gây mê và tỉnh dậy ở nơi lạ, hổ có thể bị stress, bỏ ăn, dư chấn sau vận chuyển, gây mê v.v… rất dễ dẫn đến tình trạng suy kiệt rồi chết. Do đó, rất cần lực lượng nhân sự giàu kinh nghiệm chăm sóc, túc trực kiểm tra 24/7. Như mọi người có thể thấy, nơi tiếp nhận là Khu du lịch sinh thái Mường Thanh (xã Diễn Lâm, H.Diễn Châu) chứ không phải là trung tâm cứu hộ, chưa rõ khả năng cứu hộ và thú y như thế nào. Tuy nhiên, không thể quy trách nhiệm hết về nơi đây bởi họ cũng chỉ là nơi hỗ trợ lực lượng chức năng thu nhận cứu hộ trong thời gian cấp bách này.
Cầm Dũng (t/h)