Trước ‘cơn lốc’ bán hàng online, chợ truyền thống ‘ngậm ngùi’

Khi đời sống, xu hướng kinh doanh và cộng nghệ đang trộn hoà vào nhau, mọi thứ đã trở nên thực sự khác biệt. Công nghệ phát triển như vũ bão khiến mạng xã hội không chỉ là nơi giải trí, nó đã trở thành nơi mua bán sôi động, làm cho các chợ truyền thống thêm phần ế ẩm, khó khăn.

Nếu như trước đây, chúng ta có các nền tảng thương mại điện tử với sự xuất hiện của các sàn lớn như Lazada, Sendo, shopee Tiki… thì nay lại đang tập trung vào TikTok, xu hướng thời thượng của mạng xã hội kết hợp giải trí và mua sắm này đang đẩy nhanh sự phát triển của mô hình bán lẻ trực tuyến tại Việt Nam. Xu hướng này cũng đang như “cơn lốc” đẩy nhà nhà, người người bước chân vào kinh doanh khiến bán lẻ online tiếp tục “bùng nổ”. Sự phát triển mạnh mẽ và rất khó cưỡng lại này, rõ ràng đã tác động không hề nhỏ tới bán lẻ truyền thống, đặc biệt là với hệ thống các chợ truyền thống của Việt Nam.

“Cơn lốc” bán hàng online

Mặc dù nền tảng mạng xã hội TikTok mở chỉ xuất hiện được hơn 1 năm qua, và cũng để lại nhiều dư vị không mấy thú vị khi xuất hiện nhiều hiện tượng sản xuất các video ngắn phản cảm, thậm chí vô nghĩa trước xã hội và được các cơ quan chức năng cảnh báo. Thế nhưng, có một thực tế rất rõ rằng kể từ khi du nhập vào Việt Nam, mạng xã hội này đã trở thành một hiện tượng mới khi thúc đẩy mạnh mẽ hơn trào lưu bán hàng online.

Với tốc độ phát triển vượt bậc và tận dụng có hiệu quả sự chín muồi của thương mại điện tử tại thị trường Việt Nam, nền tảng này đã cho ra đời TikTok Shop, một tình năng kết hợp giữa mạng xã hội và thương mại điện tử. Từ đây, TikTok Shop đã vượt qua Lazada và lần đầu tiên chiếm vị trí thứ hai trên thị trường thương mại điện tử với 20% thị phần trong quý II/2023. Doanh thu của TikTok ước tính đạt 16.300 tỷ đồng (689,4 triệu USD) trong nửa đầu năm 2023. Nền tảng video ngắn cũng đã vượt qua những người chơi trong nước như Tiki và Sendo.

Theo số liệu báo cáo về thương mại điện tử của Metric, mức doanh thu trong 1 tháng của Tiktok Shop đã tương đương 80% doanh thu cùng kì của Lazada và gấp 4 lần doanh thu của Tiki. Trung bình mỗi ngày Tiktok Shop đạt mức doanh thu 56,6 tỷ đồng và 434.000 sản phẩm được bán ra, giá trị trung bình mỗi sản phẩm là 130.000 đồng. Đây là các con số ấn tượng mà những sàn thương mại điện tử khác phải mất nhiều năm mới xây dựng được.

Phân khúc sản phẩm có giá trong khoảng 100.000 – 200.000 đồng đem lại mức doanh thu cao nhất cho các nhà bán hàng trên sàn TikTok Shop, chiếm 39% với 647 tỷ đồng trong một tháng.

Là một “tay chơi mới” trên thị trường, nhưng TikTok Shop đã cho thấy sự trỗi dậy lớn mạnh và đang được người bán, người mua ưu chuộng. Sự phát triển quá nóng, khiến cho đại diễn của TikTok Việt Nam lo ngại, và “đang cố gắng giảm số lượng đơn hàng bán ra, bởi không muốn tăng trưởng nóng”, đồng thời đại diện hàng này cũng thừa nhận, hệ thống còn nhiều lỗi, nhưng đội ngũ vận hành đang nỗ lực vừa làm vừa sửa và đã xử lý nhiều vấn đề.

Dù là gì, điều quan trọng là nền tảng này đang tạo ra cơ hội cho nhiều đối tượng, đặc biệt là giới trẻ vừa yêu thích kiếm tiền, vừa có nhu cầu giải trí. Các số liệu được cập nhật gần đây, cho thấy mỗi ngày có khoảng 50 triệu giờ xem video trên TikTok ở Việt Nam, chưa kể xem livestream, và đây cũng chính là công cụ khám phá được ưa chuộng nhất tại thị trường Việt Nam hiện tại.

Bên cạnh đó, nội dung trên nền tảng kích thích họ khám phá các thương hiệu và sản phẩm mới một cách tự nhiên, thậm chí đưa ra các quyết định mua hàng không được lên kế hoạch từ trước. Một nửa người dùng TikTok thừa nhận, họ đã khám phá sản phẩm hoặc thương hiệu mới khi đang sử dụng nền tảng, 89% đã mua hàng ngoài kế hoạch sau khi xem video trên TikTok. Đây cũng là con số cao nhất trong tất cả các nền tảng mạng xã hội hiện có.

Bất chấp việc người tiêu dùng có tâm lý thắt chặt chi tiêu, việc đa dạng hoá các mặt hàng với giá cả hợp lý cùng với sự tiện lợi, bán hàng online vẫn khiến người tiêu dùng sẵn sàng mở hầu bao. Trong khi đó, bán hàng truyền thống ngày càng trở nên ế ẩm.

Chợ truyền thống ế ẩm

Có một nghịch lý vốn rất thực tế, rằng khi người tiêu dùng tăng mua hàng online hay các kênh siêu thị, trung tâm thương mại, thì họ cũng sẽ giảm mua ở các chợ truyền thống. Theo số liệu ước tính mới nhất, mua sắm online tăng mạnh đã khiến số người đi chợ truyền thống giảm hơn 40%.

Thực tế, tại các chợ đầu mối ế ẩm như Đồng Xuân, Ninh Hiệp (Hà Nội), An Đông, Bình Tây (TP.HCM)… không mấy khấm khá là bao, thậm chí các tiểu thương ở đây rất bi đát, hàng hóa ế ẩm, người bán nhiều hơn người mua.

Chia sẻ với báo chí mới đây, bà Nguyễn Thị Thành Thực, Giám đốc công ty CP Bagico, cho rằng: có nhiều nhà cung ứng hàng từ Trung Quốc vừa qua đã mở các kênh bán lẻ online ngay biên giới, ship hàng từ Lạng Sơn, Móng Cái về Hà Nội qua chợ điện tử, mạng xã hội. Nhiều chợ đầu mối như Long Biên, Ninh Hiệp ở trong tình trạng vắng bóng khách mua và tiểu thương không bán được hàng.

Theo bà Thực, đây là tính tất yếu của xu hướng thương mại bán lẻ, bán hàng online qua các kênh thương mại điện tử, nếu chậm chân, chúng ta sẽ không thể cạnh tranh.

Có thể thấy sự trỗi dậy mạnh mẽ của bán hàng online đang phả sức nóng vào hệ thống bán lẻ truyền thống. Từ thực tế này, nếu chúng ta không có những thay đổi và thích ứng với xu thế của số hoá bán lẻ, việc các chợ truyền thống, cửa hàng bán lẻ trực tiếp bị bỏ lại phía sau là hoàn toàn có thể.

Tại chợ Tân Định, TP Hồ Chí Minh, có những sạp hàng treo biển sang nhượng hoặc cho thuê, nhưng "cả mấy năm rồi cũng không ai đả động gì đến" bởi cả chục người bán nhưng không có đến một người mua hoặc có cũng là những khách hàng vốn quen đi chợ.

"Lúc trước sạp không có mà sang còn bây giờ để mấy năm, Ban quản lý kêu ai sang thì vào làm giấy tờ cho sang nhưng không sang được. Ở đây chỉ có người cố mà ngồi trụ thôi chứ người mới không dám vào", một tiểu thương cho biết.

Tại họp báo hôm 23/11, bà Trần Như Quỳnh - Phó phòng quản lý thương mại Sở Công Thương TP.HCM, cho rằng: hiện nay nhu cầu tiêu dùng của người dân có sự thay đổi, xu hướng kinh doanh online phát triển và tình trạng buôn bán tự phát xung quanh chợ đã ảnh hưởng lớn đến mãi lực tại các chợ truyền thống.

“Thời gian qua, Sở Công Thương thành phố đã phối hợp với các địa phương đề ra các giải pháp nâng cao mãi lực cho chợ truyền thống. Tuy nhiên với những khó khăn hiện nay, cần phải đánh giá lại hoạt động của chợ truyền thống. Chợ truyền thống vẫn tồn tại nhưng phải có mô hình mới phù hợp. Thành phố cũng đang nghiên cứu đề án phát triển hệ thống chợ truyền thống trên địa bàn”, bà Quỳnh cho hay.

Cũng vì gắn bó nhiều năm với chợ, nên nhiều tiểu thương dường như chưa thể tìm ra cách cải thiện tình hình. Mặc dù, đã có không ít nỗ lực số hóa chợ truyền thống, nhưng không phải lúc nào cũng hiệu quả.

Tương lai của chợ truyền thống như thế nào vẫn là một câu hỏi. Người bi quan cho rằng: chợ truyền thống đang chết mòn còn người lạc quan thì tin rằng nếu đổi mới chợ truyền thống có thể sẽ có một đời sống khác.

Trong khi chờ đợi điều gì đó khác, các tiểu thương vẫn quen với công việc hàng ngày hoặc lướt điện thoại, và lặng lẻ nhìn đâu đó vu vơ… thậm chí giữa ngỗn ngang hàng hoá ấy là những giấc ngủ ngắn giữa những ngày bận rộn cuối năm.

Minh Đức