Bỏ tiền tỷ mua nhà “cao cấp”, nhiều cư dân Hà Nội vẫn phải sống khổ vì chưa có sổ hồng, hệ thống PCCC chưa nghiệm thu, mất điện triền miên và bị chủ đầu tư chiếm dụng quỹ bảo trì.
Cư dân thành “con tin” trong chính ngôi nhà của mình
Tranh chấp giữa cư dân và chủ đầu tư ngày càng gay gắt, nhiều nơi bùng phát biểu tình, căng băng rôn đòi quyền lợi. Đáng nói, trong phần lớn các vụ việc, cư dân là những người đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính, lại là bên bị đẩy vào thế yếu, chịu thiệt thòi nhất.
Tranh chấp tại nhiều chung cư ở Hà Nội đang leo thang nghiêm trọng, đặc biệt ở các dự án chưa có sổ hồng. Những mâu thuẫn giữa cư dân ban quản lý vchủ đầu tư đã vượt khỏi giới hạn bất đồng thông thường, trở thành những cuộc đối đầu gay gắt, thậm chí biểu tình tập thể.
Tại đây, mẫu số chung là sự lạm quyền của một số ban quản trị và chủ đầu tư: tùy tiện thu tiền điện, nước vượt khung Nhà nước quy định; chậm nghiệm thu hệ thống phòng cháy chữa cháy (PCCC); chiếm dụng quỹ bảo trì… Và trong chuỗi sai phạm đó, người chịu thiệt đủ đường lại là cư dân - những người đã hoàn tất nghĩa vụ tài chính nhưng bị gạt khỏi quyền được sống an toàn và minh bạch.
Dự án Tháp Doanh nhân (Hà Đông) bị cư dân tố chưa nghiệm thu PCCC dù đã bàn giao.
Dự án Tháp Doanh nhân (Hà Đông), cao 52 tầng, 270 căn hộ do Công ty CP Đầu tư Xuất nhập khẩu Tây Đô làm chủ đầu tư, từng được quảng bá là tổ hợp nhà ở cao cấp. Thế nhưng, trái với kỳ vọng, tòa nhà bị cư dân tố chưa nghiệm thu PCCC dù đã bàn giao, đẩy họ vào cảnh sống trong bất an giữa chốn “cao tầng”.
Một cư dân thẳng thắn: “Không có PCCC, không sổ hồng, không được đăng ký tạm trú – chúng tôi sống kiểu gì? Ngay cả ăn cũng chẳng ngon, ngủ cũng chẳng yên”.
Không chỉ vậy, tòa nhà còn không được cấp điện lưới quốc gia. Cả khu phải sống nhờ nguồn điện kéo từ khách sạn lân cận và máy phát, dẫn đến tình trạng chập chờn, mất điện như cơm bữa.
Vào ngày 2/6, cao điểm nắng nóng, mất điện xảy ra ba lần chỉ trong một buổi chiều. Một cư dân khác bức xúc: “Nhà có ba con nhỏ và mẹ già 80 tuổi, cúp điện liên miên thì sống sao nổi? Chủ đầu tư đang ‘đem con bỏ chợ’ trắng trợn.”
Tại Chung cư FLC 265 Cầu Giấy, dù đã tổ chức thành công Hội nghị nhà chung cư lần đầu từ tháng 3/2024 với tỷ lệ tham dự đạt yêu cầu pháp luật, đến nay Ban quản trị vẫn chưa được công nhận. Lý do phòng Quản lý đô thị quận Cầu Giấy đưa ra là: công trình chưa được nghiệm thu toàn bộ do vi phạm của chủ đầu tư tại tầng 49-50.
Cư dân lập tức gửi đơn khiếu nại đến Chủ tịch UBND quận. Dù UBND phường Dịch Vọng đã được ủy quyền ký công nhận Ban quản trị, sự việc vẫn giậm chân tại chỗ.
Không có Ban quản trị, tòa nhà rơi vào cảnh "vô chủ": quỹ bảo trì chưa được bàn giao, nhiều hạng mục xuống cấp, thang máy từng rơi tự do vì thiếu bảo dưỡng. Nghịch lý lớn hơn là tòa nhà do FLC quản lý, nhưng ba tầng hầm và khối văn phòng lại thuộc Công ty CP Gateway Hà Nội, khiến trách nhiệm duy tu, vận hành chồng chéo, không ai nhận, không ai làm.
Đại diện tổ dân phố 15A đã phải tiếp tục gửi đơn khiếu nại lần 2 lên Chủ tịch UBND quận Cầu Giấy, đồng thời “vượt cấp” gửi Thanh tra Chính phủ và Thanh tra TP Hà Nội để đòi lại quyền đại diện và bảo vệ cư dân.
Cư dân bị bỏ rơi giữa lòng đô thị hiện đại
Hàng loạt cao ốc mọc lên san sát tại Hà Nội, TP.HCM mang theo lời hứa về cuộc sống văn minh, tiện nghi. Thế nhưng, đằng sau lớp vỏ hiện đại ấy là một thực tế trần trụi: cư dân là những người đã hoàn tất nghĩa vụ tài chính và đang bị đẩy ra ngoài lề chính ngôi nhà của mình.
Tại New Horizon City (Hai Bà Trưng, Hà Nội), hàng trăm hộ dân ròng rã căng băng rôn đòi cấp sổ đỏ dù đã về ở từ 2018. Nguyên nhân là do chủ đầu tư không hoàn tất nghĩa vụ tài chính với Nhà nước, khiến cư dân sống trong tình trạng “không danh phận pháp lý”.
Không chỉ bị “treo” sổ đỏ, hàng loạt chung cư còn bị chủ đầu tư “ôm trọn” quỹ bảo trì 2%. Dù Điều 155 Luật Nhà ở 2023 quy định rõ chủ đầu tư phải bàn giao quỹ cho Ban quản trị, nhưng tại các dự án như Helios Tower hay CT12 Văn Phú, quỹ này bị giữ lại, thậm chí sử dụng sai mục đích.
Cư dân khiếu kiện liên tục nhưng vẫn bị phớt lờ. Kết quả là hệ thống kỹ thuật xuống cấp trầm trọng, thang máy trục trặc, PCCC kém an toàn, bơm nước hỏng hóc trong khi không có kinh phí duy tu.
Tại nhiều nơi, quá trình thành lập Ban quản trị bị cản trở một cách tinh vi: trì hoãn hội nghị, can thiệp nhân sự, thao túng bầu cử. Không có Ban quản trị, cư dân mất tiếng nói trong các quyết định tài chính và vận hành, không thể kiểm soát các hoạt động của chủ đầu tư.
Cư dân tại Horizon Tower phản đối khi chủ đầu tư tự ý tăng phí giữ ô tô từ 1,25 lên 1,35 triệu đồng/tháng mà không cần lấy ý kiến của ai.
Horizon Tower (Ngoại giao đoàn, Bắc Từ Liêm) là ví dụ điển hình. Chủ đầu tư Vinaenco tự ý tăng phí giữ ô tô từ 1,25 lên 1,35 triệu đồng/tháng mà không cần lấy ý kiến cư dân. Ai không đóng theo mức mới bị chặn xe, buộc phải gửi ngoài, phó mặc an ninh.
Tập đoàn Hà Đô tại chung cư Hà Đô Park View (Cầu Giấy) cũng từng khiến dư luận dậy sóng khi cho người phá barie, dựng lồng sắt chiếm giữ hầm gửi xe, thậm chí phát loa lúc nửa đêm để gây áp lực lên cư dân.
Không chịu im lặng, cư dân đã đồng loạt lên tiếng: từ Discovery Complex (Cầu Giấy) đến Vinhomes Central Park (TP.HCM), từ Hateco Xuân Phương đến Imperia Sky Garden, TNR Goldmark City, Golden Palace… Họ biểu tình, căng băng rôn, gửi đơn khiếu nại, gõ cửa các cấp chính quyền – để đòi lại những quyền cơ bản gắn với tài sản hợp pháp của mình.
Theo luật sư Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Công ty Luật TGS, tranh chấp chung cư không còn là hiện tượng cá biệt, mà là “vấn nạn đô thị”. Trong đó, nguyên nhân cốt lõi nằm ở việc không bàn giao hoặc chiếm dụng quỹ bảo trì 2%, vi phạm Điều 108 Luật Nhà ở, thậm chí có dấu hiệu lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản theo Điều 175 Bộ luật Hình sự.
Luật sư Tuấn nhấn mạnh: “Cần thiết lập cơ chế cưỡng chế rõ ràng, không thể chỉ phạt hành chính rồi... để đó”.
Ngoài ra, việc thành lập Ban quản trị cần được chính quyền giám sát chặt chẽ để ngăn “bắt tay” ngầm với chủ đầu tư. Việc bầu, miễn nhiệm, kiểm soát hoạt động của Ban quản trị phải tuân thủ quy trình tại Thông tư 05/2024/TT-BXD, đảm bảo phản ánh đúng nguyện vọng cư dân.
Về mặt vận hành, cần có bộ tiêu chuẩn dịch vụ tối thiểu, minh bạch bảng giá, chấm dứt tình trạng áp đặt phí dịch vụ tùy tiện. Song song, người dân cần được trang bị kiến thức pháp lý, qua tuyên truyền, tập huấn để chủ động sử dụng các kênh khiếu nại chính thức, thay vì lệ thuộc vào mạng xã hội hay phản ứng bột phát.
Và cuối cùng, chính quyền không thể đứng ngoài cuộc. Cần thiết lập đầu mối chuyên trách tiếp nhận và xử lý khiếu nại từ cư dân, có chế tài mạnh với chủ đầu tư vi phạm và công khai kết quả giải quyết để củng cố niềm tin công dân vào công lý đô thị.
Một mô hình chung cư văn minh không thể xây bằng quảng cáo, mà phải đặt trên nền móng pháp luật nghiêm minh, cơ chế kiểm soát hiệu quả và sự chủ động của cả cộng đồng.
Quang Anh