Giá vàng thế giới vượt mốc 5.600 USD/ounce trong tuần 22-29/1/2026, kéo giá vàng trong nước lên trên 190 triệu đồng/lượng. Đằng sau những con số kỷ lục ấy không chỉ là một cơn sốt tài sản, mà là dấu hiệu rõ rệt của sự tái định giá niềm tin trong hệ thống tài chính toàn cầu, hiếm thấy kể từ đỉnh vàng năm 1980.
Tuần giao dịch cuối tháng 1/2026 có thể sẽ được ghi dấu như một trong những thời điểm đặc biệt nhất của thị trường kim loại quý hiện đại. Chỉ trong vài ngày, giá vàng thế giới liên tiếp phá vỡ các mốc tâm lý quan trọng, vượt qua vùng dự báo của hầu hết các mô hình phân tích, để chạm và vượt ngưỡng 5.600 USD/ounce.
Diễn biến này ngay lập tức lan tỏa sang thị trường trong nước, đẩy giá vàng Việt Nam lên trên 190 triệu đồng/lượng mức giá chưa từng xuất hiện trong lịch sử.
Ảnh minh họa
Nhìn bề ngoài, đây có thể được lý giải bằng những yếu tố quen thuộc: đồng USD suy yếu, căng thẳng địa chính trị kéo dài, kỳ vọng chính sách tiền tệ nới lỏng hơn, hay tâm lý trú ẩn gia tăng. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở đó, sẽ khó lý giải vì sao đợt tăng giá này lại diễn ra với tốc độ mạnh, biên độ lớn và sự chấp nhận xã hội nhanh đến như vậy. Điều thị trường đang phản ánh không đơn thuần là một chu kỳ đầu tư, mà là sự dịch chuyển sâu sắc trong cách thế giới đánh giá rủi ro và niềm tin.
Để hiểu rõ hơn, cần đặt diễn biến hiện tại vào dòng chảy lịch sử của giá vàng toàn cầu. Lần gần nhất vàng tạo ra một cú sốc mang tính biểu tượng là vào đầu năm 1980. Khi đó, giá vàng đạt khoảng 850 USD/ounce - mức cao kỷ lục trong bối cảnh lạm phát phi mã tại Mỹ, khủng hoảng dầu mỏ, bất ổn địa chính trị và sự lung lay của hệ thống tiền tệ sau khi Mỹ từ bỏ hoàn toàn bản vị vàng. Vàng khi ấy trở thành biểu tượng cho nỗi sợ mất giá của đồng tiền và sự bất an của nền kinh tế toàn cầu.
Sau đỉnh 1980, thế giới bước vào một giai đoạn khác. Chính sách tiền tệ thắt chặt quyết liệt của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ, đặc biệt dưới thời Chủ tịch Paul Volcker, đã kéo lãi suất lên mức rất cao, dập tắt lạm phát và đưa niềm tin quay trở lại với đồng USD. Trong hơn hai thập kỷ tiếp theo, vàng dần mất vai trò trung tâm, giá dao động trong biên độ hẹp, phản ánh một thời kỳ mà hệ thống tài chính toàn cầu được tin là đã tìm lại sự ổn định.
Niềm tin ấy một lần nữa bị thử thách vào năm 2008, khi cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu bùng nổ. Vàng lại tăng giá mạnh, vượt mốc 1.800 USD/ounce vào năm 2011. Tuy nhiên, ngay cả trong giai đoạn đó, vai trò của vàng vẫn mang tính phản ứng: nó tăng khi hệ thống tài chính trục trặc, rồi hạ nhiệt khi các ngân hàng trung ương can thiệp mạnh mẽ bằng chính sách nới lỏng và cứu trợ.
Đến năm 2020, đại dịch COVID-19 mở ra một chương mới. Các gói kích thích tài khóa và tiền tệ quy mô chưa từng có khiến vàng lần đầu vượt mốc 2.000 USD/ounce. Nhưng bản chất của đợt tăng giá này vẫn xoay quanh nỗi lo lạm phát và gián đoạn kinh tế ngắn hạn, với niềm tin rằng thế giới sẽ sớm quay lại quỹ đạo cũ sau khi đại dịch được kiểm soát.
Điểm khác biệt của giai đoạn 2025-2026 nằm ở chỗ: vàng không tăng vì một cú sốc đơn lẻ, mà tăng trong bối cảnh nhiều trụ cột cùng lúc bị nghi ngờ. Nợ công toàn cầu ở mức cao lịch sử, căng thẳng địa chính trị kéo dài và phân mảnh, hệ thống tài chính ngày càng phức tạp, trong khi các công cụ chính sách truyền thống dường như mất dần hiệu quả tuyệt đối. Vàng trong bối cảnh này không chỉ là tài sản trú ẩn, mà trở thành nơi “neo giữ” niềm tin.
Sự khác biệt ấy thể hiện rõ trong hành vi thị trường. Trong nhiều chu kỳ trước, vàng tăng thường đi kèm với sự suy giảm rõ rệt của các tài sản rủi ro khác. Nhưng trong tuần cuối tháng 1/2026, bức tranh không còn đơn giản như vậy. Chứng khoán toàn cầu biến động mạnh nhưng chưa sụp đổ, trái phiếu chính phủ không còn được coi là tuyệt đối an toàn trước áp lực nợ công và lãi suất, trong khi các tài sản mới như tiền số lại tự thân mang rủi ro lớn. Khi mọi lựa chọn đều trở nên mong manh, vàng nổi lên không phải vì hấp dẫn hơn, mà vì nó là thứ hiếm hoi không cần một cam kết chính trị hay lời hứa tài chính nào để tồn tại.
Ở Việt Nam, diễn biến giá vàng mang thêm một tầng ý nghĩa xã hội. Điều đáng chú ý không chỉ là mức giá vượt 190 triệu đồng/lượng, mà là cách thị trường và người dân tiếp nhận mức giá đó. Không còn nhiều tranh luận kéo dài về việc giá đã “quá cao” hay chưa. Thay vào đó là sự chấp nhận nhanh chóng, gần như mặc định rằng mặt bằng giá mới phản ánh đúng thực tế rủi ro của thế giới hiện tại.
Điều này cho thấy một dạng lạm phát khác đang tồn tại song song với lạm phát kinh tế: lạm phát tâm lý. Khi niềm tin vào tương lai trở nên mong manh, con người sẵn sàng trả giá cao hơn để mua cảm giác an toàn. Vàng, trong bối cảnh ấy, không chỉ là kim loại quý, mà là ký ức tập thể về sự ổn định trong những giai đoạn bất ổn.
Đằng sau đà tăng giá cũng là sự dịch chuyển âm thầm nhưng bền bỉ của các ngân hàng trung ương, những chủ thể nắm giữ sức nặng lớn trong hệ thống tài chính toàn cầu. Trong nhiều năm gần đây, dự trữ vàng của các ngân hàng trung ương liên tục tăng, phản ánh xu hướng giảm phụ thuộc vào các đồng tiền chủ chốt và đa dạng hóa tài sản dự trữ. Khi hành vi này trùng khớp với tâm lý phòng vệ của thị trường, giá vàng được đẩy vào một “vùng giá mới”, nơi các thước đo truyền thống gần như không còn ý nghĩa.
So với đỉnh năm 1980, vàng năm 2026 không chỉ cao hơn về mặt danh nghĩa, mà còn khác về bản chất. Nếu năm 1980 phản ánh nỗi sợ lạm phát và mất kiểm soát tiền tệ, thì năm 2026 phản ánh một nỗi lo rộng hơn: sự bấp bênh của toàn bộ cấu trúc tài chính toàn cầu. Đó là lý do vì sao đợt tăng giá này không mang dáng dấp của một cơn sốt đầu cơ ngắn hạn, mà giống một quá trình tái định vị kéo dài.
Tuần giao dịch 22-29/1/2026, vì thế, có thể sẽ được nhắc đến trong tương lai không chỉ như một mốc kỷ lục về giá, mà như thời điểm vàng thực sự thoát khỏi vai trò thuần túy của một loại hàng hóa tài chính để trở thành thước đo niềm tin. Khi giá vàng vượt 5.600 USD/ounce, thị trường đang gửi đi một thông điệp rõ ràng: thế giới không còn chỉ tìm kiếm lợi nhuận, mà đang tìm kiếm sự chắc chắn trong một môi trường ngày càng bất định.
Giá vàng trong nước vượt 190 triệu đồng/lượng, nhìn từ góc độ đó, không chỉ là câu chuyện chênh lệch cung - cầu hay tác động của giá thế giới, mà là phản ứng tâm lý của một xã hội nhạy cảm với rủi ro và từng trải qua nhiều giai đoạn biến động. Vàng đã lên tiếng bằng chính mức giá của nó. Phần còn lại là cách hệ thống tài chính toàn cầu sẽ trả lời trước thông điệp ấy.
Đình Sáng