Xuất khẩu của Việt Nam đang tăng trưởng mạnh, nhưng để một sản phẩm ‘đi được’ vào hệ thống bán lẻ toàn cầu lại là câu chuyện khác. Các tập đoàn như Walmart, Amazon, AEON hay Central Retail không chỉ tìm sản phẩm có giá cạnh tranh, mà đòi hỏi năng lực cung ứng ổn định, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn xanh, chất lượng đồng nhất và khả năng đáp ứng thị trường trong thời gian dài.
Việt Nam đang có một vị thế ngày càng rõ trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo Cục Thống kê, 7 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt gần 660 tỷ USD, tăng 28,1% so với cùng kỳ; riêng xuất khẩu đạt gần 320 tỷ USD, tăng 21,7%. Tuy nhiên, khu vực kinh tế trong nước mới đóng góp gần 64 tỷ USD, chiếm 19,9% kim ngạch xuất khẩu, trong khi khu vực FDI chiếm tới 80,1%.
Cho thấy, Việt Nam đã trở thành cứ điểm sản xuất quan trọng của nhiều tập đoàn quốc tế, nhưng doanh nghiệp Việt vẫn chưa tương xứng về vai trò trong các chuỗi phân phối toàn cầu.
Xuất khẩu của Việt Nam đang tăng trưởng mạnh, hàng Việt cần nhà cung ứng có năng lực (ảnh: Đinh Phương)
Đâu chỉ cần sản phẩm tốt
Cơ hội cho hàng Việt thực tế đang mở rộng. Bộ Công Thương cho biết Việt Nam hiện nằm trong nhóm những nguồn cung quan trọng của Walmart. Từ Việt Nam, hàng hóa đã được đưa vào hệ thống của tập đoàn này tại nhiều thị trường như Mỹ, Canada, Mexico và Trung Quốc. Walmart cũng định hướng phát triển Việt Nam thành một trung tâm cung ứng tại khu vực châu Á.
Năm 2026, hoạt động kết nối với các nhà phân phối quốc tế tiếp tục được đẩy mạnh. Thương vụ Việt Nam tại Washington DC đã làm việc với Walmart trong tháng 3 để tăng cường kết nối giữa các nhà phân phối lớn của Mỹ và doanh nghiệp Việt Nam, đồng thời chuẩn bị cho Vietnam International Sourcing 2026 tại TP.HCM.
Nhưng “có cơ hội” không đồng nghĩa với “dễ vào”, theo ông Nguyễn Đức Trọng, người phụ trách phát triển nhà cung ứng mới của Walmart tại Việt Nam, một điểm yếu của nhiều doanh nghiệp Việt là chưa hiểu rõ nhà bán lẻ quốc tế mà họ muốn tiếp cận. Không ít doanh nghiệp tập trung giới thiệu sản phẩm nhưng thiếu khả năng nghiên cứu thị trường, hiểu người tiêu dùng và cung cấp các dịch vụ đi kèm theo yêu cầu của nhà bán lẻ.
Điều này cho thấy tiêu chuẩn để trở thành nhà cung ứng toàn cầu không dừng ở chất lượng sản phẩm.
Một chuỗi bán lẻ lớn cần nhà cung cấp có thể giao hàng đúng thời hạn, duy trì chất lượng đồng đều giữa các lô, đáp ứng sản lượng lớn, có hệ thống quản trị dữ liệu, kiểm soát nguyên liệu và xử lý nhanh khi thị trường thay đổi. Với các nhóm hàng thực phẩm, nông sản, yêu cầu còn cao hơn về vùng nguyên liệu, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.
Đại diện Bộ Công Thương và các nhà bán lẻ quốc tế cũng ngày càng nhấn mạnh yếu tố bền vững. Tại Vietnam International Sourcing 2025, đại diện AEON Việt Nam cho rằng truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn xanh đã trở thành điều kiện quan trọng để hàng Việt tiếp cận thị trường Nhật Bản. Trong khi đó, Walmart tìm kiếm những nhà cung ứng có khả năng cung cấp ổn định và đáp ứng các yêu cầu về phát triển bền vững.
Nói cách khác, cuộc cạnh tranh không còn là ai bán rẻ hơn ai, mà đang chuyển sang ai đáp ứng được toàn bộ hệ thống tiêu chuẩn của nhà mua hàng.
Phải là nhà cung ứng có năng lực
Một trong những rào cản lớn của doanh nghiệp Việt là quy mô và khả năng tổ chức chuỗi cung ứng.
Trong 7 tháng đầu năm 2026, nhóm hàng công nghiệp chế biến chiếm 90,1% tổng kim ngạch xuất khẩu. Điều này phản ánh năng lực sản xuất của Việt Nam đã tăng đáng kể. Tuy nhiên, tỷ trọng xuất khẩu của khu vực trong nước chỉ ở mức 19,9%, cho thấy phần lớn giá trị xuất khẩu vẫn gắn với khu vực FDI.
Đây là vấn đề cần nhìn sâu hơn khi doanh nghiệp Việt có thể sản xuất tốt một sản phẩm, nhưng để trở thành nhà cung ứng trực tiếp cho một tập đoàn bán lẻ toàn cầu, doanh nghiệp phải làm chủ nhiều mắt xích khác: thiết kế sản phẩm, quản trị chất lượng, logistics, dữ liệu, marketing, pháp lý, tiêu chuẩn ESG và dịch vụ sau bán hàng.
Chi phí logistics cũng là một biến số không thể xem nhẹ, theo báo cáo của Cục Xuất Nhập khẩu về mảng Logistics và Cục Phát triển doanh nghiệp cho thấy 7 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đã vượt 659 tỷ USD, kéo theo nhu cầu vận tải, kho bãi và lưu trữ tăng mạnh. Trong khi đó, chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục chịu tác động từ biến động địa chính trị, giá năng lượng, thời tiết cực đoan và các thay đổi về chính sách thương mại.
Với nhà bán lẻ toàn cầu, một nhà cung ứng không thể chỉ cam kết “có hàng”. Họ phải chứng minh được khả năng duy trì nguồn hàng trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, đồng thời có phương án ứng phó khi chi phí vận tải, nguyên liệu hoặc chính sách nhập khẩu thay đổi.
Đây cũng là lý do Bộ Công Thương đang thúc đẩy mạnh hơn các chương trình kết nối B2B giữa doanh nghiệp Việt và những hệ thống như AEON, Amazon, Walmart, Central Retail. Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương cũng nhấn mạnh yêu cầu nâng cao năng lực cung ứng, chuẩn hóa vùng nguyên liệu và truy xuất nguồn gốc đối với doanh nghiệp, hợp tác xã.
Ở góc độ thị trường, đây chính là bước chuyển từ tư duy “bán được hàng” sang “xây dựng năng lực cung ứng”.
Thực tế, thị trường trong nước cũng đang tạo nền tảng quan trọng cho quá trình này. 7 tháng đầu năm 2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt khoảng 4.556 nghìn tỷ đồng, tăng 13,1% so với cùng kỳ; nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng đạt 7,5%.
Một thị trường nội địa lớn giúp doanh nghiệp có điều kiện kiểm nghiệm sản phẩm, xây dựng thương hiệu và hoàn thiện hệ thống phân phối trước khi bước ra quốc tế. Chiến lược phát triển thị trường bán lẻ Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2050 cũng đặt mục tiêu kết nối sản xuất với tiêu dùng, nâng cao giá trị hàng hóa và tạo tiền đề để doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào thị trường bán lẻ thế giới.
Tuy nhiên, chuyên gia của Bộ Công Thương cũng chỉ ra những hạn chế hiện hữu của hệ thống phân phối Việt Nam như hạ tầng thương mại và logistics chưa đồng bộ, liên kết giữa sản xuất – vận chuyển – phân phối còn lỏng lẻo, làm tăng chi phí và giảm sức cạnh tranh của hàng Việt.
Vì vậy, bài toán của hàng Việt trong giai đoạn mới không đơn giản là tìm thêm đơn hàng xuất khẩu. Điều quan trọng hơn là xây dựng được những doanh nghiệp đủ năng lực trở thành nhà cung ứng chiến lược.
Đó cũng là con đường để thay đổi vị trí của Việt Nam trong chuỗi giá trị: từ nơi sản xuất theo đơn hàng sang nơi tạo ra sản phẩm, thương hiệu và giá trị có khả năng đi cùng hệ thống phân phối toàn cầu.
Hàng Việt đang đứng trước một cánh cửa lớn khi các nhà bán lẻ quốc tế ngày càng quan tâm đến Việt Nam như một nguồn cung ứng quan trọng. Nhưng cánh cửa ấy không mở bằng giá rẻ. Muốn đi sâu vào Walmart, Amazon, AEON hay các hệ thống bán lẻ toàn cầu, doanh nghiệp phải chứng minh được ba năng lực cốt lõi: sản phẩm đạt chuẩn, nguồn cung ổn định và chuỗi giá trị minh bạch. Khi những yêu cầu này được đáp ứng, hàng Việt không chỉ có thêm một thị trường xuất khẩu, mà có cơ hội thay đổi thực chất vị trí của mình trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Phượng Hòa