Trường hợp khách hàng bị giả mạo hồ sơ vay vốn tại FE Credit gây bức xúc trong thời gian qua nói riêng và các tổ chức tín dụng nói chung sẽ được điều chỉnh và làm thủ tục đề nghị CIC xoá nợ xấu. Tuy nhiên, việc này khiến nhiều người vô can không chỉ mất thời gian, công sức và thậm chí bị ảnh hưởng tới kế hoạch cá nhân và công việc.
Không để lộ thông tin cá nhân cho bất kỳ ai nhưng bất ngờ phát hiện mình đang có khoản nợ xấu tại công ty tài chính là điều không còn quá mới trong vài năm trở lại đây. Khách hàng bị giả mạo hồ sơ và rơi vào “danh sách đen” của CIC vô tình khiến ảnh hưởng rất lớn tới lịch sử tín dụng của công dân.
Thương Trường đã có cuộc trao đổi với TS Nguyễn Trí Hiếu – Chuyên gia tài chính ngân hàng về vấn đề này.
- Thưa ông, vừa qua báo chí đã thông tin việc một số khách hàng đi vay tại ngân hàng lại phát sinh khoản nợ xấu tại FE credit, mặc dù không thực hiện bất cứ giao dịch nào với đơn vị này. Vậy việc bất ngờ có khoản nợ xấu ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân ra sao?
TS Nguyễn Trí Hiếu – Chuyên gia tài chính ngân hàng
Nợ xấu ngân hàng được hiểu là những khoản tín dụng mà bạn vay mượn từ ngân hàng hay các tổ chức tín dụng, nhưng bạn chưa trả (hoặc không trả) khi tới thời hạn cần phải thanh toán. Nói cách khác, nợ xấu chính là những khoản nợ đã quá hạn thanh toán trên 90 ngày, tính theo quy định của Ngân hàng nhà nước.
Nợ xấu cá nhân có ảnh hưởng rất lớn đến cơ hội vay vốn của khách hàng. Nếu bị liệt vào danh sách khách hàng nợ xấu và bị lưu thông tin trên Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia - CIC, bạn sẽ gặp rất nhiều khó khăn khi muốn vay vốn của ngân hàng hay một tổ chức tín dụng nào đó ở những lần sau.
Đáng nói, trong thời gian gần đây, có không ít trường hợp ‘bỗng dưng" trở thành con nợ và có lịch sử nợ xấu trên CIC, mặc cho họ không hề thực hiện bất kỳ khoản vay tín dụng nào. Cụ thể, các thông tin cá nhân như Chứng minh nhân dân (CMND) / Căn cước công dân (CCCD) và số điện thoại của những người này đã bị một số đối tượng xấu đánh cắp và làm giả, với mục đích thực hiện hồ sơ vay vốn tại các tổ chức tín dụng.
Trường hợp khách hàng bị biến thành “con nợ” tại FE Credit làm xôn xao dư luận trong thời gian gần đây, theo tôi, với cương vị là 1 công ty tài chính, điều đầu tiên FE Credit cần làm là điều tra từ phía mình xem đó là lỗi kỹ thuật, lỗi ở nhân viên, cán bộ trong hệ thống tín dụng của mình hay thông tin cá nhân ăn cắp để đi vay hay do bên thứ ba.
Bản thân FE Credit cũng phải lên tiếng giải thích rõ ràng về trường hợp này với công chúng.
Dù cũng là nạn nhân trong câu chuyện này khi bị chiếm dụng vốn nhưng họ cũng chính là nạn nhân từ chính việc kiểm soát không đủ tốt, rồi gây ảnh hưởng đến khách hàng.
- Việc thông tin người dân dễ dàng bị đem đi đăng ký cho vay cho thấy lỗ hổng đang ở đâu thưa ông?
Kẽ hở khiến cả khách hàng và công ty tài chính đều thành nạn nhân trong câu chuyện này là CMND giả mạo qua mặt hệ thống cho vay online một cách dễ dàng.
Việc nhiều CMND giả mạo lọt qua hệ thống duyệt vay online chứng tỏ công nghệ nhận diện khách hàng trực tuyến (eKYC) mà công ty tài chính đang sử dụng còn nhiều thiếu sót.
Trên thực tế, có rất nhiều bộ quy tắc để phân tích và nhận diện CMND thật hay giả dựa trên màu, ánh sáng, tem, ký tự đặc biệt, thời điểm ký, người ký... Tuy nhiên, không phải đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ eKYC nào cũng đủ nguồn lực và đầu tư để làm tốt việc đó.
Với thủ đoạn làm giả phôi chứng minh nhân dân tinh vi, ngay cả khi đối tượng lừa đảo giao dịch trực tiếp tại quầy, nhân viên công ty tài chính hay ngân hàng cũng khó phát hiện ra. Tuy nhiên thủ tục đơn giản của ứng dụng cho vay online tạo điều kiện thuận lợi cho kẻ gian thực hiện một loạt hồ sơ giả mạo nhanh chóng.
eKYC - định danh khách hàng trực tuyến cũng đang là việc mà nhiều ngân hàng thương mại triển khai nhưng họ chủ yếu dùng để định danh cho khách hàng mở tài khoản, mở thẻ... thay vì cho vay như các công ty tài chính.
Việc dễ dàng cấp khoản vay trực tuyến mà không cần gặp mặt trực tiếp khách hàng sẽ có rủi ro, như những gì đang xảy ra tại các công ty cho vay tiêu dùng. Dữ liệu hiện nay chưa đủ để đảm bảo tính chính xác tuyệt đối cho giải pháp eKYC. Tại các ngân hàng, khách hàng được xác thực bằng eKYC chưa được phép tiếp cận với đầy đủ dịch vụ như một khách hàng được xác thực trực tiếp.
Khẩu vị rủi ro của ngân hàng hoàn toàn khác với các công ty tài chính cho vay nhanh. Tuy nhiên nếu muốn hạn chế tình trạng hồ sơ giả mạo được duyệt diễn ra phổ biến, công ty tài chính cần thêm chốt chặn trước khi cho vay hoặc quy định chỉ giải ngân qua ứng dụng với số tiền tối đa nhất định.
Bên cạnh đó, theo tôi, cũng có một lỗ hổng lớn của hệ thống tài chính Việt Nam là người dân không có điểm tín dụng (credit score) như ở Mỹ. Ở Mỹ, người dân đều có số an sinh xã hội, từ số an sinh xã hội người dân có thể đi vay ngân hàng và sẽ có các công ty tư nhân chấm điểm tín dụng. Nếu có thông tin tín dụng trên các công ty đó mà đi vay ở chỗ nào ngay lập tức trên báo cáo điểm tín dụng sẽ hiện ra.. như vậy người dân và người cho vay sẽ biết lịch sử khoản vay.
Việt Nam không có hệ thống điểm tín dụng thành ra người dân không biết họ đang có khoản vay ở ngân hàng hoặc FE Credit.
- Thưa ông, theo thông lệ quốc tế, việc chiếm dụng thông tin tài khoản khách hàng để đi vay sẽ bị xử lý thế nào? Cả về phía doanh nghiệp cho vay?
Hầu hết trường hợp bị giả mạo hồ sơ sẽ được họ điều chỉnh và làm thủ tục đề nghị CIC xoá nợ xấu. Tuy nhiên, việc này khiến nhiều người vô can mất thời gian, công sức và thậm chí bị ảnh hưởng tới kế hoạch cá nhân và công việc.
Tôi cũng đánh giá, đây là vấn đề hình sự, trong trường hợp này không những gây thiệt hại cho người bị lạm dụng mà tên tuổi của người đó bị ảnh hưởng nặng nề.
Hình phạt sẽ tùy mức độ nghiêm trọng nếu người bị lạm dụng thiệt hại về tài chính thì tùy theo mức độ thiệt hại để xử theo luật dân sự và luật hình sự.
Nếu xử lý hình sự, tổ chức tín dụng đen lớn có những vi phạm lớn có thể bị phạt tù.
Cơ quan chức năng cũng cần vào cuộc triệt để để nạn tín dụng đen được kiểm soát. Đồng thời tăng cường việc phát hiện những hành vi vi phạm, đưa ra xử lý.
- Xin cảm ơn ông!
NGUYÊN AN