Xây dựng Hòa Bình (HBC) lỗ thêm hơn 300 tỷ đồng sau kiểm toán, vốn chủ sở hữu còn 93 tỷ đồng

Sau kiểm toán, lợi nhuận sau thuế của Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình bị điều chỉnh giảm thêm 333 tỷ đồng, khiến công ty thực lỗ 1.115 tỷ đồng trong năm 2023. Lỗ lũy kế tính đến thời điểm cuối năm 2023 là 3.240 tỷ đồng, đưa vốn chủ sở hữu của Tập đoàn này xuống còn 93 tỷ đồng thay vì 453,6 tỷ đồng như trong báo cáo tự lập.

Lỗ thêm 333 tỷ đồng sau kiểm toán

Công ty cổ phần Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình (HoSE: HBC) vừa công bố báo cáo tài chính năm 2023 do AASC kiểm toán. Về tình hình kinh doanh, báo cáo kiểm toán có nhiều điều chỉnh so với báo cáo tài chính quý 4/2023 công ty tự lập trước đó. Trong đó, đáng chú ý nhất là lợi nhuận bị điều chỉnh giảm thêm 333 tỷ đồng sau kiểm toán, khiến công ty thực lỗ 1.115 tỷ đồng.

Cụ thể, doanh thu thuần cả năm đạt 7.537 tỷ đồng, gần như không có sự điều chỉnh, trong đó phần lớn đến từ doanh thu hợp đồng xây dựng (chiếm 95% tổng doanh thu). Mảng cho thuê bất động sản mang về 256 tỷ đồng doanh thu, gấp rưỡi cùng kỳ. Giá vốn hàng bán bị điều chỉnh tăng nên lợi nhuận gộp còn 244 tỷ đồng (giảm 36 tỷ đồng so với số liệu công ty tự lập).

Tác động mạnh nhất tới kết quả kinh doanh sau kiểm toán là chi phí quản lý doanh nghiệp, bị điều chỉnh tăng từ 483 tỷ đồng lên 757 tỷ đồng, tương ứng điều chỉnh tăng 274 tỷ đồng sau kiểm toán.

Đây là năm thứ 2 liên tiếp Xây dựng Hòa Bình kinh doanh thua lỗ. Năm 2022 công ty lỗ khủng 2.609 tỷ đồng. Tổng lỗ lũy kế đến 31/12/2023 lên 3.240 tỷ đồng. Vốn chủ sở hữu còn chưa đến 94 tỷ đồng trong khi vốn góp chủ sở hữu 2.741 tỷ đồng.

Tính đến hết năm 2023 tổng tài sản còn 15.250 tỷ đồng, giảm 3.163 tỷ đồng so với thời điểm đầu năm, trong khi đó nợ phải trả 15.156 tỷ đồng - gần ngang với tổng tài sản.

Trong số nợ phải trả của công ty, có gần 4.000 tỷ đồng nợ tài chính ngắn hạn (giảm hơn 1.100 tỷ đồng so với thời điểm đầu năm. Nợ dài hạn 722 tỷ đồng, giảm được hơn 300 tỷ đồng. Trong năm 2023, Hòa Bình chi 557 tỷ đồng trả lãi vay, tăng 37 tỷ đồng so với cùng kỳ năm ngoái.

Vốn chủ sở hữu vỏn vẹn 93 tỷ đồng, giảm hơn 60 lần báo cáo tự lập

Đáng chú ý, báo cáo tài chính hợp nhất năm 2023 của Hòa Bình ghi nhận vốn chủ sở hữu chỉ hơn 93 tỷ. Trong khi đó, tại báo cáo quản trị 2023 công ty tự lập vốn chủ sở hữu khoảng hơn 5.538 tỷ đồng, cao gấp gần 60 lần so với báo cáo tài chính kiểm toán.

Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình cho biết sự chênh lệch rất lớn giữa vốn chủ sở hữu của Hòa Bình so với Báo cáo tài chính kiểm toán là do đơn vị kiểm toán áp dụng chuẩn mực kế toán Việt Nam theo quan điểm rất thận trọng. Từ đó, vốn chủ sở hữu trong báo cáo quản trị do Công ty tự lập cao hơn 63 lần so với vốn chủ sở hữu trong báo cáo tài chính kiểm toán.

Báo cáo quản trị của Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình là báo cáo do khối Tài chính kế toán của Tập đoàn lập dựa vào đặc thù của hoạt động xây dựng và những thông tin số liệu sát với thực tế của thị trường và của Tập đoàn. Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình nhấn mạnh, trong báo cáo quản trị này chỉ xác định những số liệu liên quan đến vốn chủ sở hữu của HBC chưa phù hợp với thực tế khi áp dụng chế độ kế toán của Việt Nam chứ không thay đổi bất cứ một số liệu nào khác.

Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình lý giải có bốn nguyên nhân chính khiến vốn chủ sở hữu hợp nhất trong báo cáo quản trị của HBC chênh lệch lớn so với vốn chủ sở hữu hợp nhất tại Báo cáo tài chính kiểm toán.

Thứ nhất, theo Báo cáo quản trị của HBC, giá các bất động sản được định theo giá thị trường trong khi trong Báo cáo tài chính kiểm toán được ghi nhận theo giá gốc (tức theo giá mua ban đầu). Thực tế, thị trường địa ốc ở Việt Nam có sự biến động gia tăng giá liên tục trong nhiều năm. Cách ghi nhận này đã gây ra sự chênh lệch rất lớn giữa 2 báo cáo, chẳng hạn như trụ sở 235 Võ Thị Sáu, quận 3, TP.HCM, theo ghi nhận trên sổ sách chỉ có 5 tỷ đồng nhưng giao dịch hiện nay trên thị trường không dưới 75 tỷ đồng, sự chênh lệch này lên đến 15 lần.

Ngoài bất động sản, định giá những tài sản cố định của Hòa Bình trong Báo cáo tài chính kiểm toán cũng thấp hơn rất nhiều so với thực tế, nhiều tài sản cố định thậm chí không được đưa vào định giá vốn chủ sở hữu, từ đó khiến cho vốn chủ sở hữu trong Báo cáo tài chính kiểm toán thấp hơn nhiều so với thực tế. Theo Báo cáo quản trị thì giá trị bất động sản theo thị trường hiện nay là 4.789 tỷ đồng trong khi theo Báo cáo tài chính kiểm toán chỉ ghi nhận theo giá gốc là 2.470 tỷ đồng, chênh lệch 2.319 tỷ đồng.

Thứ hai, giá trị còn lại của máy móc thiết bị được ghi nhận trong Báo cáo tài chính kiểm toán không phù hợp với thực tế bởi 2 lý do chính: Giá trị khấu hao theo chế độ kiểm toán hiện hành chưa phản ánh đúng với khấu hao trong thực tế và sự trượt giá trên thị trường cũng tác động đáng kể đến giá trị còn lại của máy móc thiết bị. Nhiều máy móc thiết bị đã khấu hao hết và ghi nhận trong sổ sách bằng 0 nhưng thực tế vẫn còn hoạt động rất tốt. Mặt khác, giá mua mới hiện nay trên thị trường cao hơn nhiều so với nguyên giá (giá mua trước đây) cho nên sự chênh lệch về giá trị còn lại của máy móc thiết bị là rất lớn giữa 2 báo cáo. Theo đó sự chênh lệch này lên đến 1.024 tỷ đồng.

Thứ ba, các khoản phải trích lập dự phòng theo chế độ kế toán hiện hành được xác định theo tuổi nợ, trong khi theo Báo cáo quản trị, Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình đánh giá căn cứ vào nguyên nhân chậm thanh toán, sự đảm bảo về chất lượng công trình, mức độ hoàn thiện của hồ sơ thanh quyết toán, năng lực tài chính và những rủi ro về hoạt động kinh doanh của khách hàng cùng những đặc thù về hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực địa ốc và mức độ ảnh hưởng đến khả năng thu hồi nợ của Hòa Bình. Theo lịch sử, chưa bao giờ Hòa Bình xóa sổ bất kỳ khoản phải thu nào. Phần hoàn nhập dự phòng phải thu khó đòi cụ thể là 1.450 tỷ.

Thứ tư, tăng các khoản phải thu theo phán quyết của tòa sẽ làm tăng vốn chủ sở hữu. Những đánh giá của HBC còn dựa vào lịch sử kinh nghiệm giải quyết các vụ kiện về thu hồi nợ mà trường hợp điển hình là món nợ trên 5 năm (theo qui định đã lập dự phòng 100%) của FLC, không những thu hồi được 100% nợ gốc mà còn thu cả lãi và phạt có giá trị lên đến trên 58% nợ gốc. Phần chênh lệch khoản phải thu giữa giá trị ghi nhận trên sổ sách và giá trị phán quyết của tòa là 652 tỷ.

"Tổng cộng chênh lệch của vốn chủ sở hữu hợp nhất theo Báo cáo quản trị là 5.445 tỷ đồng, cộng với vốn chủ sở hữu hợp nhất theo Báo cáo tài chính kiểm toán là 93 tỷ đồng. Vậy, vốn chủ sở hữu hợp nhất theo Báo cáo quản trị là 5.538 tỷ đồng, cao hơn gần 60 lần so với vốn chủ sở hữu theo Báo cáo tài chính kiểm toán", HBC khẳng định.

Một loạt ý kiến ngoại trừ

Tại BCTC năm 2023 của Hòa Bình, kiểm toán đưa ý kiến ngoại trừ liên quan đến việc ghi nhận doanh thu của công ty. 

Theo đó, kiểm toán cho biết Hòa Bình đang ghi nhận doanh thu hoạt động xây lắp căn cứ theo khối lượng do giám sát của chủ đầu tư xác nhận và đơn giá hợp đồng. Hòa Bình cho rằng doanh thu này được ước tính một cách đáng tin cậy. Tuy nhiên, trên thực tế các hợp đồng xây dựng của Hòa Bình quy định nhà thầu được thanh toán theo giá trị khối lượng thực hiện do khách hàng xác nhận. Theo chuẩn mực kế toán, doanh thu của doanh nghiệp chỉ được xác nhận qua các chứng chỉ thanh toán, hóa đơn tài chính. 

Ngoài ra, kiểm toán cũng cho biết một loạt khoản phải thu, phải trả trị giá hàng nghìn tỷ đồng trong báo cáo tài chính của Hòa Bình. Trong đó có các khoản phải thu gần 3.000 tỷ đồng, phải trả người bán gần 1.700 tỷ đồng, hay người mua trả tiền trước gần 1.300 tỷ đồng. Các khoản mục này chưa được thu thập đầy đủ các bằng chứng đánh giá tính hiện hữu - kiểm toán cho biết. 

Ngoài vấn đề ngoại trừ, kiểm toán còn trình bày vấn đề nhấn mạnh, theo đó Hòa Bình đã lỗ lũy kế 3.240 tỷ đồng và một số khoản nợ đã quá hạn thanh toán. Những dấu hiệu này cho thấy sự tồn tại của yếu tố trọng yếu có thể dẫn đến nghi ngờ về khả năng hoạt động liên tục của Tập đoàn.

Trung Anh