Thị trường bia tại Việt Nam vẫn đang trong quá trình thích nghi với các quy định nghiêm ngặt hơn về nồng độ cồn khi tham gia giao thông và đà phục hồi tiêu dùng bia còn tương đối chậm. Tuy nhiên, Mirae Asset kỳ vọng sản lượng tiêu thụ bia tại Việt Nam sẽ đạt tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) khoảng 5% trong giai đoạn 2025–2030, nhờ nền tảng nhu cầu tiêu dùng nội địa vững chắc.
Nền tảng nhu cầu tiêu dùng nội địa vững chắc
Tại Báo cáo cập nhật về ngành bia, Trung tâm phân tích Công ty Chứng khoán Mirae Asset (Việt Nam) dẫn số liệu thống kê của Kirin Holding cho biết, Việt Nam đứng thứ 7 toàn cầu và đứng thứ 2 tại Châu Á về sản lượng tiêu thụ bia (2023) chiếm 2,4% tổng tiêu thụ bia toàn cầu. Châu Á cũng là thị trường tiêu thụ bia lớn nhất thế giới theo khu vực địa lý với tỷ trọng 32%.
Trước Covid-19, tiêu thụ bia tại Việt Nam tăng trưởng ổn định với CAGR 8% giai đoạn 2010-2019, nhưng giảm 22% vào năm 2021 do dịch bệnh. Năm 2022, sản lượng phục hồi hơn 20% nhờ nhu cầu tiêu dùng tăng trở lại sau giãn cách xã hội. Tuy nhiên, kinh tế suy thoái và Nghị định 100 siết chặt quy định về nồng độ cồn khiến tiêu thụ giảm trong năm 2023. Đến năm 2024, đà phục hồi chỉ đạt mức 2,5% YoY do Nghị định 168 tăng mức xử phạt vi phạm giao thông.
Đại dịch COVID-19 và các Nghị định 100, 168 đã khiến tỷ trọng tiêu thụ qua nhà hàng, quán ăn giảm, dịch chuyển sang siêu thị và cửa hàng tiện lợi. Theo Euromonitor, khoảng 63% sản lượng bia tiêu thụ qua kênh siêu thị – cửa hàng tiện lợi, và 37% qua nhà hàng, quán ăn năm 2023.
Tuy nhiên, bia đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống và văn hóa giao tiếp của người Việt, xuất hiện từ những buổi tụ họp, lễ hội, sự kiện thể thao đến các cuộc gặp gỡ đối tác, gắn liền với những khoảnh khắc chúc mừng và kết nối.
Bên cạnh đó, dân số trẻ và sự gia tăng về thu nhập đang mang lại những tác động tích cực lớn cho thị trường bia tại Việt Nam. Theo Tổng cục Thống kê, Việt Nam hiện đang trong thời kỳ "dân số vàng", với 67% dân số thuộc nhóm tuổi lao động từ 15 đến 64 tuổi, dự báo thời kỳ này sẽ kéo dài thêm ít nhất 10 năm. Trong đó, độ tuổi từ 18 - 40 tuổi, đối tượng tiêu thụ bia chủ yếu chiếm 42%. Kết hợp giữa lợi thế nhân khẩu học với văn hóa tiêu dùng bia, thúc đẩy tăng trưởng tiêu thụ bia.
Mức tiêu thụ bia tại Việt Nam hiện đang ở mức cao, đạt khoảng 43 lít/người/năm, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) đạt 4,7% trong giai đoạn 2009–2023, xu hướng này dự báo sẽ tiếp tục tăng nhẹ đạt trung bình 2%/năm trong giai đoạn 2025-2030 nhờ vào các yếu tố hỗ trợ như tăng trưởng kinh tế, dân số trẻ, quá trình đô thị hóa và sự phục hồi của ngành du lịch.
Theo đánh giá của Mirae Asset, triển vọng dài hạn của thị trường bia tại Việt Nam tiếp tục được đánh giá khả quan nhờ vào mức thu nhập bình quân đầu người ngày càng cải thiện và quy mô dân số lớn trong độ tuổi tiêu thụ rượu, bia. Mặc dù, thị trường vẫn đang trong quá trình thích nghi với các quy định nghiêm ngặt hơn về nồng độ cồn khi tham gia giao thông và đà phục hồi tiêu dùng bia còn tương đối chậm, kỳ vọng sản lượng tiêu thụ bia tại Việt Nam sẽ đạt tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) khoảng 5% trong giai đoạn 2025–2030, nhờ nền tảng nhu cầu tiêu dùng nội địa vững chắc.
Nắm bắt xu hướng tiêu dùng mới
Thị trường bia Việt Nam do 4 công ty lớn gồm Heineken, Sabeco, Carlsberg và Habeco, chiếm hơn 90% thị phần (theo Euromonitor). Ước tính, tổng công suất thiết kế toàn ngành hiện đạt khoảng 6,5 tỷ lít/năm, với Sabeco dẫn đầu, sở hữu công suất 3,01 tỷ lít/năm.
Bia được phân chia theo phân khúc giá gồm phổ thông, trung cấp và cao cấp. Trong đó, phân khúc trung cấp và cao cấp chủ yếu là bia chai, bia lon, còn bia hơi thuộc phân khúc phổ thông. Tiêu dùng bia tại Việt Nam đang ghi nhận sự dịch chuyển rõ rệt từ phân khúc phổ thông sang phân khúc trung cấp và cận cao cấp khi người tiêu dùng ngày càng ưu tiên sản phẩm chất lượng, và trải nghiệm thương hiệu.
Theo Innova Market Insights, khoảng 33% người tiêu dùng trong độ tuổi từ 18 đến 25 cho biết họ đang có xu hướng dịch chuyển khỏi rượu và bia truyền thống trong thói quen tiêu dùng, phản ánh sự thay đổi trong nhận thức và lối sống hướng sức khỏe. Xu hướng này đã góp phần thúc đẩy nhu cầu đối với các lựa chọn thay thế lành mạnh hơn như bia không cồn.
Trên quy mô toàn cầu, thị trường bia không cồn được định giá khoảng 21,94 tỷ USD vào năm 2024 và dự kiến sẽ tăng trưởng mạnh mẽ, đạt 31,99 tỷ USD vào năm 2028, tương đương với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) đạt 9,9% trong giai đoạn 2025– 2028.
Tại Việt Nam, nhận thức về sức khỏe của người tiêu dùng ngày càng được nâng cao, cùng với việc siết chặt các quy định liên quan đến nồng độ cồn đã thúc đẩy nhu cầu đối với các sản phẩm bia nhẹ độ và bia không cồn. Nắm bắt xu hướng này, nhiều doanh nghiệp đã cho ra mắt các dòng sản phẩm mới nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường, tiêu biểu như Heineken (Heineken 0.0), Sabeco (Sagota), Budweiser Zero, ...
Tuy nhiên, mức tiêu thụ bia không cồn hiện vẫn còn khá khiêm tốn, chỉ chiếm hơn 3% tổng sản lượng bia tiêu thụ. Nguyên nhân có thể xuất phát từ một số yếu tố: bia không cồn có vị nhạt, kém hấp dẫn với bia truyền thống; giá thành cao hơn; một số sản phẩm vẫn chứa lượng cồn ít dù ghi “không cồn”, gây lo ngại vi phạm Nghị định 100.
Cơ hội và thách thức đan xen
Nguyên vật liệu chính để sản xuất bia bao gồm đại mạch, hoa bia và vỏ nhôm, thường chiếm 45% - 50% trong giá thành sản xuất, phụ thuộc nhập khẩu từ các quốc gia khác tại Châu Âu, Úc và Mỹ - nơi có khí hậu phù hợp để nuôi trồng. Các nguyên liệu này sau đó trải qua quy trình sản xuất gồm các bước: nghiền, đường hóa, lọc bã, nấu chung với hoa bia, lên men và đóng gói, trước khi phân phối đến kênh nhà hàng và siêu thị.
Mirae Asset cho rằng diễn biến giá nguyên liệu đầu vào khá thuận lợi cho năm 2025, hỗ trợ biên lợi nhuận. Theo đó, giá trung bình đại mạch trong năm 2024 giảm 15% so với giá trung bình trong năm 2023 nhờ vào điều kiện thuận lợi dẫn đến sản lượng được tăng lên từ Úc, Pháp. Giá trung bình đại mạch năm 2025 ước tính vẫn duy trì ở vùng giá thấp trung bình 225 usd/tấn.
Giá nhôm trung bình năm 2024 tăng 7% so với năm 2023, đạt mức cao do nguồn cung từ Trung Quốc sụt giảm trong bối cảnh căng thẳng kinh tế với Mỹ gia tăng. Citigroup dự báo giá nhôm cho quý 2 năm 2025 đạt 2.300 USD/tấn, với mức trung bình ước tính là 2.400 USD/tấn cho năm 2025 thấp trung bình năm 2024 dựa trên áp lực của thuế quan Mỹ làm giảm nhu cầu nhôm cho hoạt động sản xuất toàn cầu.
Tuy nhiên, Mirae Asset cho rằng thách thức đối với ngành bia hiện nay là việc tăng thuế tiêu thụ đặc biệt.
Việt Nam trải qua bốn lần điều chỉnh tăng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với mặt hàng bia, với thuế suất tăng từ 45% trong giai đoạn 2010–2012 lên 65% năm 2018 và được duy trì cho đến nay. Hồi tháng 6/2024, Bộ Tài chính đã trình dự thảo sửa Luật thuế tiêu thụ đặc biệt với tất cả đồ uống có cồn gửi đến Chính phủ. Dự thảo này sẽ được trình Quốc hội thông qua tại kỳ họp vào tháng 5/2025 dự kiến sẽ có hiệu lực vào tháng 1/2026.
Theo đó, Bộ Tài chính đã đề xuất hai phương án điều chỉnh tăng thuế đối với mặt hàng này. Phương án 1: Từ năm 2026, thuế tăng 5% mỗi năm, đến 2030 đạt 90%. Giá bia dự báo tăng 10% trong 2026 và 2–3% mỗi năm giai đoạn 2027–2030. Phương án 2: Áp dụng mức tăng mạnh hơn, bắt đầu từ năm 2026 với mức tăng 15%, đến 2030 đạt 100%. Giá bia năm 2026 sẽ tăng khoảng 20%, và tăng 2–3% giai đoạn 2027-2030.
Nhìn chung, mỗi lần tăng thuế đều tác động nhất định đến ngành bia, làm chậm đà tăng trưởng sản lượng tiêu thụ trong khoảng 2 đến 3 năm đầu. Tuy nhiên, sau giai đoạn thích nghi ban đầu, thị trường thường ghi nhận sự phục hồi mạnh mẽ cả về sản lượng lẫn nhu cầu tiêu dùng.
Biên lợi nhuận của các doanh nghiệp trong ngành là có mức tác động thấp, do phần lớn gánh nặng thuế được chuyển sang cho người tiêu dùng thông qua việc điều chỉnh giá bán. Biên lợi nhuận gộp của Habeco có mức sụt giảm đáng kể kể từ khi bị áp thuế vào năm 2014. Tuy nhiên, Habeco dần ổn định và duy trì biên lợi nhuận trung bình ở mức khoảng 26% sau giai đoạn này, tương đương với Sabeco – doanh nghiệp cùng ngành, vốn giữ biên lợi nhuận quanh mức 27%.
Việc điều chỉnh thuế tiêu thụ đặc biệt dự kiến sẽ làm gia tăng chênh lệch giá giữa các sản phẩm trung cấp và cao cấp. Điều này tạo lợi thế cho các doanh nghiệp trong phân khúc phổ thông và trung cấp như Sabeco, với lợi thế về giá và mạng lưới phân phối rộng. Ngoài ra, người tiêu dùng thu nhập thấp có xu hướng chuyển sang các sản phẩm giá rẻ hơn như bia hơi, bia cỏ, đặc biệt tại nông thôn và quán bình dân.
SAB, SMB và HLB duy trì tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) ở mức trên 15% và ổn định, phản ánh hiệu quả sinh lời tốt cùng nền tảng tài chính vững chắc. Ngược lại, nhiều doanh nghiệp trong ngành ghi nhận ROE thấp hoặc biến động mạnh qua các năm, cho thấy hiệu suất sử dụng vốn chưa hiệu quả và những thách thức trong hoạt động kinh doanh.
Hệ số P/E của hầu hết các doanh nghiệp ngành bia hiện đang thấp hơn mức trung bình 5 năm, đồng thời mức cổ tức của các công ty trong ngành được duy trì ở mức ổn định SAB (3.500 - 5.000 đồng/cổ phiếu), WSB (3.000 - 5.000 đồng/ cổ phiếu ), HLB (1.500 - 2.000 đồng/cổ phiếu). Điều này mở ra cơ hội đầu tư tiềm năng cho nhà đầu tư dài hạn, đặc biệt trong bối cảnh P/E thấp có thể cho thấy thị trường đang chưa phản ánh đầy đủ tiềm năng phục hồi và tăng trưởng của ngành bia trong thời gian tới.
Trung Anh