4.619 dự án tồn đọng đang 'giam' bao nhiêu nguồn lực?

Đằng sau 4.619 dự án, khu đất đang gặp khó khăn, vướng mắc không chỉ là những bộ hồ sơ chưa hoàn thiện. Đó còn là quỹ đất chưa được khai thác, dòng vốn đầu tư chưa thể vận hành và nhiều cơ hội phát triển bị bỏ lỡ.

Hàng triệu tỷ đồng phía sau những dự án đình trệ

Một khu đất nằm giữa đô thị nhưng nhiều năm chưa thể xây dựng. Một nhà máy đã được chấp thuận chủ trương đầu tư song vẫn chờ hoàn thiện thủ tục. Một công trình hạ tầng dang dở vì vướng xác định nghĩa vụ tài chính hoặc giải phóng mặt bằng.

Mỗi dự án có một nguyên nhân riêng, nhưng điểm chung là nguồn lực chưa thể chuyển hóa thành sản phẩm, việc làm hay nguồn thu cho ngân sách.

Theo Công điện số 58/CĐ-TTg ngày 22/8/2026, đến cuối tháng 7, Hệ thống 751 ghi nhận 4.619 dự án và khu đất trên cả nước đang gặp khó khăn, vướng mắc. Trong số này, 3.984 dự án đã được rà soát, phân loại; 635 dự án còn lại vẫn chưa hoàn tất bước xác định nhóm vướng mắc.

Nói cách khác, cứ khoảng bảy dự án tồn đọng thì có một dự án chưa được làm rõ đầy đủ vấn đề cần xử lý. Với những hồ sơ này, việc xác định cơ quan chịu trách nhiệm và hướng giải quyết vẫn còn ở phía trước.

Công điện mới chưa công bố tổng diện tích đất và tổng mức đầu tư của toàn bộ 4.619 dự án. Vì vậy, hiện chưa có cơ sở để đưa ra con số chính xác về lượng vốn đang bị ảnh hưởng. Dẫu vậy, những thống kê được công bố trước đó phần nào cho thấy quy mô của vấn đề.

Tháng 1/2026, cơ quan chức năng cho biết Hệ thống 751 từng ghi nhận 2.991 dự án cần tháo gỡ, với tổng diện tích hơn 153.000 ha và mức đầu tư khoảng 2,46 triệu tỷ đồng.

Ở chiều ngược lại, 3.289 dự án đất đai đã được tháo gỡ hoặc xác định hướng xử lý, liên quan hơn 70.000 ha đất và tổng mức đầu tư khoảng 1,67 triệu tỷ đồng.

Con số 2,46 triệu tỷ đồng không có nghĩa toàn bộ số tiền này đã được rót vào dự án rồi nằm bất động. Đây là tổng mức đầu tư, bao gồm cả phần vốn đã thực hiện và nguồn lực dự kiến huy động trong tương lai.

Tuy nhiên, chừng nào những vướng mắc chưa được giải quyết, chừng đó dòng vốn vẫn khó vận hành theo đúng kế hoạch. Những khu đất chưa thể hình thành nhà máy, khu dân cư, công trình thương mại hay hạ tầng phục vụ đời sống.

Bức tranh tại một số địa phương cho thấy tác động này không hề nhỏ. Ở An Giang, tính đến ngày 10/3/2026, Hệ thống 751 ghi nhận 474 dự án đã được báo cáo, với tổng diện tích hơn 26.600 ha và mức đầu tư khoảng 397.538 tỷ đồng. Trong đó, 95 dự án được đề nghị đưa khỏi danh mục theo dõi vì đã xử lý, không còn vướng mắc hoặc đã có phương án giải quyết.

Cùng thời điểm, Cần Thơ ghi nhận 54 dự án gặp khó khăn, với tổng diện tích hơn 1.410 ha và mức đầu tư khoảng 207.689 tỷ đồng.

Riêng TP.HCM, báo cáo công bố hồi tháng 6 cho thấy thành phố đã xây dựng phương án xử lý 838 dự án tồn đọng, liên quan khoảng 17.000 ha đất và hơn 206.000 tỷ đồng vốn đầu tư.

Trong danh mục thuộc Hệ thống 751, địa phương này đã xử lý 154 trong tổng số 414 dự án, tương ứng gần 3.900 ha đất và mức đầu tư gần 118.000 tỷ đồng.

Những số liệu trên thuộc các thời điểm và nhóm thống kê khác nhau, nên không thể cộng lại để xác định quy mô nguồn lực đang tồn đọng hiện nay. Nhưng chỉ riêng vài địa phương đã cho thấy mỗi dự án được tháo gỡ có thể mở ra dư địa đáng kể cho đầu tư, sản xuất và phát triển đô thị.

Điều đáng chú ý trong Công điện số 58 không chỉ là số lượng dự án gặp vướng mắc, mà còn là những bất cập trong quá trình xử lý.

Điểm nghẽn không chỉ nằm ở thủ tục

Có địa phương cập nhật thông tin chậm. Có nơi số liệu trên Hệ thống 751 chưa thống nhất với báo cáo gửi cơ quan có thẩm quyền. Không ít hồ sơ kéo dài qua nhiều giai đoạn pháp luật, nhưng phần mô tả tình huống, căn cứ pháp lý và đề xuất tháo gỡ vẫn sơ sài.

Khi thông tin chưa đầy đủ, cơ quan quản lý khó xác định dự án vướng ở khâu nào: đất đai, quy hoạch, đầu tư, xây dựng, đấu thầu hay nghĩa vụ tài chính. Càng khó hơn nếu chưa phân định rõ vấn đề thuộc trách nhiệm của địa phương, bộ ngành hay cần trình Chính phủ, Quốc hội xem xét.

Công điện cũng chỉ ra một số bộ, cơ quan trung ương chưa chủ động hướng dẫn, trả lời hoặc đề xuất phương án xử lý khi địa phương kiến nghị. Những khoảng trống phối hợp như vậy có thể khiến một dự án đi qua nhiều vòng lấy ý kiến mà vẫn chưa tìm được lối ra.

Thực tế tại An Giang cho thấy có dự án vướng vì quyết định chủ trương đầu tư chưa đúng thẩm quyền; có trường hợp chưa thực hiện đầy đủ quy trình lựa chọn nhà đầu tư; một số dự án lại gặp trở ngại liên quan đến việc nhận chuyển nhượng đất nông nghiệp để thực hiện mục tiêu phi nông nghiệp.

Những vướng mắc này không thể giải quyết bằng một quyết định chung cho tất cả. Dự án thiếu thủ tục cần hoàn thiện hồ sơ. Dự án chưa xác định đúng nghĩa vụ tài chính phải rà soát lại. Trường hợp có sai phạm cần được xử lý theo quy định.

Khơi thông nguồn lực vì thế không đồng nghĩa với việc hợp thức hóa những điều đã làm sai. Ngược lại, chỉ khi trách nhiệm và căn cứ pháp lý được xác định rõ, dự án mới có thể tiếp tục triển khai một cách an toàn.

Một dự án bất động sản chưa thể triển khai đồng nghĩa nguồn cung nhà ở tiếp tục bị hạn chế. Một nhà máy chưa hoạt động khiến cơ hội tạo việc làm và đóng góp ngân sách bị lùi lại. Với những công trình giao thông, chống ngập hay tái định cư, người chịu ảnh hưởng trực tiếp còn là cộng đồng dân cư đang chờ hạ tầng hoàn thiện.

Trong khi đó, chi phí vốn vẫn phát sinh, kế hoạch kinh doanh phải điều chỉnh, còn quỹ đất có thể bị bỏ trống nhiều năm. Nếu dự án liên quan đến tín dụng ngân hàng, sức ép dòng tiền cũng có thể lan sang các tổ chức cho vay và những doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng.

Để xử lý tình trạng này, Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành và địa phương cập nhật đầy đủ thông tin, hoàn thành việc phân loại dự án trên Hệ thống 751 trước ngày 15/9/2026.

Những vấn đề thuộc thẩm quyền phải được giải quyết dứt điểm. Trường hợp vượt thẩm quyền cần nêu rõ nguyên nhân, căn cứ pháp lý và đề xuất hướng xử lý cụ thể. Người đứng đầu chịu trách nhiệm về tính đầy đủ, chính xác của số liệu báo cáo.

Mốc 15/9 vì vậy không chỉ là thời hạn hoàn thiện dữ liệu. Điều quan trọng hơn là sau khi rà soát, bao nhiêu dự án thực sự được tháo gỡ, bao nhiêu quỹ đất được đưa vào sử dụng và bao nhiêu nguồn vốn có thể quay trở lại nền kinh tế.

Chỉ khi những câu hỏi ấy được trả lời bằng kết quả cụ thể, con số 4.619 dự án tồn đọng mới không tiếp tục kéo dài như một lời nhắc về những nguồn lực bị bỏ lỡ.

Quốc Toản