Trong 15 ngày đầu tháng 10/2026, các thành viên Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) đã ban hành hoặc thông báo dự thảo 58 biện pháp liên quan đến an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS).
Những thay đổi trải rộng từ giới hạn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kiểm dịch hàng hóa đến tiêu chuẩn thủy sản và phụ gia thức ăn chăn nuôi, đòi hỏi doanh nghiệp xuất khẩu chủ động rà soát quy định theo từng thị trường để hạn chế rủi ro trong quá trình giao thương.
Quy định SPS thay đổi trên nhiều thị trường, doanh nghiệp cần rà soát
Theo thông tin tổng hợp của Văn phòng SPS Việt Nam thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, từ ngày 1-15/10/2026, các thành viên WTO công bố 58 thông báo SPS, gồm 28 thông báo dự thảo lấy ý kiến và 30 thông báo đã có hiệu lực. Nội dung tập trung vào nhiều nhóm hàng nông sản, thực phẩm, thủy sản, sản phẩm có nguồn gốc động vật và thức ăn chăn nuôi.
Một trong những thông tin đáng chú ý đối với doanh nghiệp Việt Nam là biện pháp khẩn cấp tạm thời của Philippines về nhập khẩu động vật, sản phẩm và phụ phẩm động vật có nguy cơ cao mắc bệnh lở mồm long móng từ một số quốc gia, trong đó có Việt Nam. Biện pháp có hiệu lực từ ngày 19/9/2026, đồng thời vẫn cho phép nhập khẩu một số sản phẩm đã qua xử lý nếu đáp ứng yêu cầu kiểm dịch thú y.
Với các doanh nghiệp kinh doanh nhóm hàng liên quan, việc xác định chính xác phạm vi hạn chế và điều kiện nhập khẩu là bước cần thiết trước khi ký kết hợp đồng hoặc tổ chức giao hàng. Đặc biệt, doanh nghiệp cần kiểm tra loại sản phẩm, phương pháp xử lý và hồ sơ kiểm dịch theo quy định chính thức, tránh mặc định mọi sản phẩm có nguồn gốc động vật đều chịu cùng một chế độ quản lý.
Công tác kiểm tra chất lượng và kiểm dịch nông sản là một trong những khâu quan trọng để đáp ứng yêu cầu an toàn thực phẩm của thị trường nhập khẩu - Ảnh minh họa/TTXVN.
Tại Canada, hai dự thảo về giới hạn dư lượng tối đa của thuốc bảo vệ thực vật Cyprodinil và Fludioxonil được đưa ra lấy ý kiến, liên quan đến quả na, một số nhóm trái cây nhiệt đới và cận nhiệt đới, chuối và các loại quả hạch.
Theo nội dung dự thảo, mức dư lượng Cyprodinil được đề xuất là 4,0 ppm đối với quả na và 2,0 ppm đối với một nhóm trái cây nhiệt đới, cận nhiệt đới và quả nhỏ có vỏ không ăn được. Với Fludioxonil, các mức đề xuất gồm 20 ppm đối với quả na và nhóm trái cây tương ứng, 4,0 ppm đối với chuối, 0,3 ppm đối với một nhóm quả hạch và 0,01 ppm đối với hạt hồ đào.
Thời hạn góp ý đối với cả hai dự thảo là ngày 13/12/2026. Các mức nêu trên hiện vẫn là đề xuất, chưa phải giới hạn chính thức đã có hiệu lực. Do đó, doanh nghiệp xuất khẩu nông sản sang Canada cần theo dõi quá trình hoàn thiện quy định, đồng thời kiểm soát dư lượng trong sản xuất và cập nhật yêu cầu áp dụng khi văn bản cuối cùng được ban hành.
Tại Hoa Kỳ, các thông báo đề cập đến việc điều chỉnh biện pháp kiểm soát bệnh gỉ trắng hoa cúc và sửa đổi điều kiện nhập khẩu đối với một số loại cành giâm, cây cúc nuôi cấy mô và hoa cắt cành. Đây là nhóm thông tin cần được các đơn vị sản xuất, kinh doanh hoa và cây giống theo dõi để xác định yêu cầu kiểm dịch tương ứng với từng loại hàng hóa.
Trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, Hoa Kỳ quy định mức dư lượng tối đa 0,06 ppm đối với muối natri thuộc hoạt chất acifluorfen trên củ cải đường lấy củ. Nước này cũng cho phép sử dụng men nướng bánh mì bất hoạt vitamin D2 làm nguồn bổ sung vitamin D2 trong một số nhóm thực phẩm. Các quy định về dư lượng và thành phần sản phẩm có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc xây dựng công thức, kiểm soát chất lượng và hoàn thiện hồ sơ xuất khẩu.
Liên minh châu Âu (EU) cũng công bố 11 thông báo liên quan đến cấp phép và gia hạn cấp phép phụ gia thức ăn chăn nuôi. Danh mục được đề cập gồm các chế phẩm từ hồi, vitamin K3, L-cysteine hydrochloride monohydrate, tocopherol, tinh dầu thực vật và một số phụ gia khác. Một dự thảo còn đề xuất rút các phụ gia chiết xuất từ hồi khỏi thị trường đối với những loài động vật không thuộc phạm vi được cấp phép.
Với nhóm hàng này, doanh nghiệp cần đối chiếu cụ thể loại phụ gia, mục đích sử dụng và nhóm động vật được phép sử dụng theo từng văn bản. Việc một phụ gia được cấp phép cho một nhóm vật nuôi không đồng nghĩa có thể sử dụng cho mọi đối tượng hoặc mọi loại thức ăn chăn nuôi.
Ở Campuchia, các thông báo liên quan đến quy định kiểm soát chất lượng và an toàn cá, sản phẩm thủy sản, cùng Luật Thủy sản, đề cập đến nhiều nội dung như vệ sinh, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát dư lượng thuốc thú y, hóa chất và chất gây ô nhiễm. Các yêu cầu về hệ thống phân tích mối nguy và điểm kiểm soát tới hạn (HACCP) cũng được đề cập trong hoạt động sản xuất, chế biến và xuất nhập khẩu thủy sản.
Xuất khẩu cá ngừ Việt Nam đang tăng trưởng - Ảnh minh họa/TTXVN.
Trong khi đó, Ukraine đưa ra các dự thảo về dung môi chiết xuất trong sản xuất thực phẩm, yêu cầu đối với sữa và sản phẩm sữa, cũng như giới hạn ô nhiễm phóng xạ trong thực phẩm, đồ uống và thức ăn chăn nuôi khi xảy ra sự cố hạt nhân hoặc phóng xạ.
Thổ Nhĩ Kỳ ban hành quy trình hun trùng, khử trùng đối với thực vật và sản phẩm thực vật nhập khẩu, trong đó yêu cầu khai báo thông tin xử lý trên giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật và tài liệu liên quan. Quy định có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Nước này đồng thời ban hành quy định về hương liệu thực phẩm, bao gồm điều kiện sử dụng, ghi nhãn và sản xuất hương liệu khói; các cơ sở kinh doanh thực phẩm phải tuân thủ chậm nhất đến ngày 31/12/2026.
Tại Ai Cập, các thông báo đề cập đến tiêu chuẩn đối với cá đông lạnh, cá tẩm bột, cá muối, cá ngừ đóng hộp và sữa thanh trùng. Một nội dung khác sửa đổi tiêu chuẩn nước uống đóng chai, đóng bình, quy định giới hạn tối đa đối với hoạt độ phóng xạ Alpha ở mức 0,5 Bq/l.
Cộng hòa Moldova cũng ban hành quy định về danh sách quốc gia, vùng lãnh thổ được phép xuất khẩu động vật, vật liệu di truyền và sản phẩm có nguồn gốc động vật vào nước này, kèm các điều kiện nhập khẩu, yêu cầu sức khỏe động vật và mẫu giấy chứng nhận sức khỏe tương ứng.
Những diễn biến trên cho thấy phạm vi điều chỉnh của các biện pháp SPS không chỉ giới hạn ở chất lượng thành phẩm, mà còn liên quan đến nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất, xử lý kiểm dịch, thành phần, ghi nhãn và hồ sơ chứng nhận. Doanh nghiệp vì vậy cần xác định đúng thị trường đích và chủng loại hàng hóa trước khi đánh giá nghĩa vụ tuân thủ, thay vì áp dụng một bộ tiêu chuẩn chung cho tất cả thị trường.
Phân biệt dự thảo và quy định có hiệu lực để chủ động ứng phó
Với 58 thông báo SPS được công bố trong nửa đầu tháng 10, yêu cầu đặt ra đối với doanh nghiệp không đơn thuần là cập nhật số lượng văn bản, mà còn phải phân biệt rõ nội dung nào đang trong giai đoạn lấy ý kiến, nội dung nào đã được thông qua và thời điểm bắt đầu áp dụng.
Đối với các dự thảo, doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng có thể nghiên cứu tác động dự kiến, đánh giá khả năng đáp ứng và xem xét gửi ý kiến trong thời hạn quy định. Với những biện pháp đã có hiệu lực hoặc sắp đến thời điểm thực thi, cần ưu tiên kiểm tra quy trình sản xuất, chỉ tiêu chất lượng, hồ sơ kiểm dịch và chứng từ đi kèm lô hàng.
Đặc biệt, thời hạn góp ý và thời điểm quy định có hiệu lực là hai mốc khác nhau. Chẳng hạn, các dự thảo về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật tại Canada có thời hạn góp ý đến ngày 13/12/2026, trong khi quy định về hun trùng, khử trùng thực vật của Thổ Nhĩ Kỳ được nêu là có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Việc nhầm lẫn các mốc thời gian có thể khiến doanh nghiệp bỏ lỡ cơ hội góp ý hoặc chuẩn bị không kịp các điều kiện tuân thủ.
Theo Văn phòng SPS Việt Nam, nội dung chi tiết của các thông báo gốc được đăng tải trên cổng thông tin www.spsvietnam.gov.vn. Văn phòng đề nghị các cơ quan, đơn vị và hiệp hội nghiên cứu thông báo, gửi ý kiến góp ý bằng tiếng Anh và tiếng Việt nếu có, trước thời hạn của từng thông báo 3 ngày để tổng hợp và chuyển đến quốc gia ban hành.
Từ góc độ quản trị rủi ro xuất khẩu, doanh nghiệp nên thiết lập đầu mối theo dõi thông báo SPS, phân công bộ phận phụ trách cập nhật quy định theo từng thị trường và lưu trữ hồ sơ chứng minh khả năng đáp ứng yêu cầu. Các đơn vị cũng cần phối hợp với hiệp hội ngành hàng và cơ quan chuyên môn khi phát hiện quy định mới có thể ảnh hưởng đến sản phẩm đang xuất khẩu hoặc kế hoạch mở rộng thị trường.
Chủ động cập nhật thông tin từ giai đoạn dự thảo sẽ giúp doanh nghiệp có thêm thời gian đánh giá tác động và chuẩn bị phương án phù hợp. Trong bối cảnh tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và kiểm dịch tiếp tục được điều chỉnh tại nhiều thị trường, việc theo dõi đúng văn bản, đúng phạm vi hàng hóa và đúng thời điểm áp dụng là yếu tố quan trọng để hạn chế rủi ro, duy trì hoạt động xuất khẩu ổn định.
Thanh Phong