Không chỉ xuất hiện trong trang sức hay kho dự trữ, vàng còn là vật liệu quan trọng của ngành điện tử toàn cầu khi mỗi năm lĩnh vực này tiêu thụ hàng trăm tấn kim loại quý. Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đang khiến dòng nhu cầu này dịch chuyển mạnh hơn sang máy chủ và trung tâm dữ liệu, nơi các vi mạch và hệ thống kết nối mật độ cao cần lượng lớn vật liệu mạ vàng.
Vài chục miligram vàng nằm bên trong mỗi chiếc điện thoại
Một chiếc smartphone gần như không để lộ dấu vết của vàng ra bên ngoài, nhưng bên trong thiết bị vẫn tồn tại một lượng nhỏ kim loại quý này ở những linh kiện quan trọng. Theo GoldSilver, mỗi điện thoại thông minh thông thường chứa khoảng 0,03 đến 0,034 gram vàng. Giá trị thương mại của lượng vàng chỉ tương đương vài USD, song vai trò trong cấu trúc thiết bị lại lớn hơn nhiều so với trọng lượng thực tế.
Phần lớn vàng tập trung trên bo mạch chủ, được sử dụng để mạ những đầu nối siêu nhỏ giữa vi xử lý, bộ nhớ, màn hình và các linh kiện khác. Thẻ SIM cũng chứa một lượng vàng rất nhỏ tại các điểm tiếp xúc kim loại. Khi kích thước và độ phức tạp của thiết bị tăng lên, lượng vàng sử dụng cũng cao hơn. Một bo mạch máy tính để bàn có thể chứa lượng vàng gấp khoảng 10 lần smartphone, còn ở một số bo mạch máy chủ chuyên dụng, hàm lượng có thể tiến gần 1 gram.
Các hãng điện tử sử dụng vàng không phải vì yếu tố thẩm mỹ mà xuất phát từ yêu cầu kỹ thuật. Vàng dẫn điện tốt, ít bị ăn mòn và duy trì độ ổn định cao ở những điểm tiếp xúc có kích thước cực nhỏ. Đồng cũng có khả năng dẫn điện tốt và rẻ hơn nhiều, nhưng nhược điểm là dễ bị oxy hóa.
Vàng được sử dụng trong các vi mạch, bo mạch và điểm tiếp xúc điện tử nhờ khả năng dẫn điện tốt và chống ăn mòn.
Trong các vi mạch, chỉ một lớp oxy hóa rất mỏng tại điểm kết nối cũng có thể làm suy giảm khả năng truyền tín hiệu hoặc ảnh hưởng đến độ ổn định của thiết bị. Vì vậy, vàng vẫn được ưu tiên tại những vị trí cần độ bền cao, đóng ngắt thường xuyên và phải duy trì khả năng kết nối trong thời gian dài.
Khả năng kéo thành những sợi dây siêu mảnh cũng khiến vàng phù hợp với các liên kết bên trong chip và linh kiện bán dẫn. Càng tiến tới các thiết bị có mật độ linh kiện cao và yêu cầu vận hành khắt khe, lượng vàng trên từng điểm kết nối có thể rất nhỏ nhưng vẫn khó loại bỏ hoàn toàn khỏi quy trình sản xuất.
Trung tâm dữ liệu AI trở thành nguồn cầu mới của vàng công nghiệp
Theo báo cáo thường niên của Hội đồng Vàng Thế giới, ngành điện tử toàn cầu đã tiêu thụ khoảng 270,4 tấn vàng trong năm 2025, gần tương đương mức 270,8 tấn của năm 2024. Nếu tính cả các ứng dụng công nghệ khác như y tế và nha khoa, tổng nhu cầu đạt 322,8 tấn, chiếm khoảng 6% tổng nhu cầu hơn 5.000 tấn vàng trên toàn thế giới.
Con số tổng thể gần như đi ngang, nhưng bên trong ngành điện tử đang xuất hiện sự thay đổi về nguồn cầu. Smartphone từng là một trong những thị trường tiêu thụ vàng quan trọng, song tốc độ tăng trưởng của nhóm thiết bị này đang chậm lại. Trong khi đó, làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo kéo theo nhu cầu xây dựng trung tâm dữ liệu, máy chủ và hệ thống tính toán hiệu năng cao tăng nhanh, mở thêm một hướng tiêu thụ đáng kể đối với vàng dùng trong công nghiệp.
Các hệ thống máy chủ AI sử dụng số lượng lớn bộ xử lý, bộ nhớ và các bo mạch kết nối mật độ cao. Những linh kiện này đòi hỏi khả năng truyền tín hiệu ổn định, độ bền cao và hạn chế tối đa lỗi tiếp xúc, khiến vàng tiếp tục được sử dụng ở các lớp mạ và dây liên kết. Khi quy mô trung tâm dữ liệu ngày càng lớn, lượng vàng chỉ vài miligram tại từng vị trí kết nối có thể cộng dồn thành nhu cầu đáng kể trên toàn ngành.
Sự bùng nổ của AI và trung tâm dữ liệu đang mở thêm nguồn cầu mới đối với vàng sử dụng trong ngành điện tử.
Giá vàng tăng cao cũng buộc các nhà sản xuất tìm cách giảm lượng kim loại quý sử dụng trong mỗi thiết bị. Một số giải pháp đang được áp dụng gồm làm mỏng lớp mạ hoặc sử dụng niken, palladium và các hợp kim khác tại những bộ phận không đòi hỏi độ ổn định quá cao. Tuy nhiên, ở các vị trí trọng yếu, khả năng thay thế vàng vẫn bị giới hạn bởi yêu cầu kỹ thuật.
Cùng với nhu cầu từ sản xuất mới, rác thải điện tử cũng đang trở thành nguồn cung vàng thứ cấp có giá trị. Theo báo cáo của Liên Hợp Quốc, thế giới phát sinh khoảng 62 triệu tấn rác điện tử trong năm 2022, chứa lượng kim loại có giá trị ước tính khoảng 91 tỷ USD, trong đó riêng vàng chiếm khoảng 15 tỷ USD. Một số loại bo mạch điện tử phế thải có thể chứa từ 100 gram đến vài trăm gram vàng trên mỗi tấn vật liệu, cao hơn nhiều so với hàm lượng tại không ít mỏ tự nhiên.
So với trang sức, đầu tư hay nhu cầu từ các ngân hàng trung ương, tỷ trọng vàng dành cho công nghệ vẫn tương đối nhỏ. Dù vậy, đây là nguồn cầu gắn trực tiếp với sự mở rộng của hạ tầng số và khó biến mất trong ngắn hạn. Khi cuộc đua AI tiếp tục kéo theo thêm máy chủ, chip xử lý và trung tâm dữ liệu, lượng vàng rất nhỏ nằm trong từng linh kiện vẫn có thể cộng lại thành hàng trăm tấn mỗi năm, biến kim loại quý này thành một phần ít được nhìn thấy nhưng khó thiếu trong làn sóng công nghệ hiện nay.
An Vũ