Trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra hướng đi mới cho ngành bán lẻ, từ phân tích nhu cầu, quản lý tồn kho đến cá nhân hóa trải nghiệm mua sắm và tự động hóa chăm sóc khách hàng. Tuy nhiên, khi dữ liệu trở thành nền tảng cho các quyết định kinh doanh, doanh nghiệp cũng phải đối mặt với yêu cầu cao hơn về bảo mật thông tin, minh bạch trong sử dụng thuật toán và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
AI thay đổi cách doanh nghiệp bán lẻ tiếp cận khách hàng
Thị trường bán lẻ Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển dịch mạnh mẽ dưới tác động của công nghệ số. Quy mô tiêu dùng ngày càng mở rộng, trong khi hành vi mua sắm của khách hàng phân hóa theo nhiều nhóm nhu cầu, mức thu nhập và thói quen sử dụng nền tảng trực tuyến. Điều này khiến các phương thức quản lý, tiếp thị và chăm sóc khách hàng truyền thống bộc lộ những giới hạn nhất định, đồng thời tạo động lực để doanh nghiệp tìm kiếm các công cụ hỗ trợ hiệu quả hơn.
Theo số liệu của Cục Thống kê, 10 tháng năm 2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cả nước ước đạt 6.618,9 nghìn tỷ đồng, tăng 13,5% so với cùng kỳ năm trước. Riêng doanh thu bán lẻ hàng hóa đạt 4.981,2 nghìn tỷ đồng, tăng 12,9%. Quy mô thị trường lớn cùng tốc độ phát triển của thương mại điện tử đang tạo thêm dư địa để các doanh nghiệp ứng dụng công nghệ vào hoạt động kinh doanh.
Trong bối cảnh đó, AI không đơn thuần là công cụ hỗ trợ quảng cáo mà có thể tham gia vào nhiều khâu trong chuỗi vận hành bán lẻ. Thông qua phân tích dữ liệu giao dịch, lịch sử mua sắm và xu hướng tiêu dùng, các hệ thống AI có thể hỗ trợ dự báo nhu cầu, đề xuất danh mục hàng hóa, tối ưu lượng tồn kho và xây dựng kế hoạch phân phối phù hợp hơn.
Công nghệ thanh toán không cần quầy thu ngân. (Ảnh minh hoạ/internet)
Ở khâu tiếp thị, công nghệ này cho phép doanh nghiệp phân nhóm khách hàng, đưa ra gợi ý sản phẩm dựa trên nhu cầu và hành vi mua sắm, đồng thời điều chỉnh nội dung quảng bá theo từng nhóm đối tượng. Các chatbot và trợ lý ảo cũng có thể hỗ trợ giải đáp câu hỏi thường gặp, cung cấp thông tin sản phẩm và tiếp nhận yêu cầu của khách hàng ngoài khung giờ hoạt động thông thường.
Đối với hệ thống siêu thị, cửa hàng tiện lợi và chuỗi bán lẻ, việc ứng dụng AI vào quản lý hàng hóa còn có thể hỗ trợ nhận diện xu hướng tiêu thụ theo mùa vụ, khu vực và thời điểm. Nếu được triển khai phù hợp, doanh nghiệp có thêm cơ sở để hạn chế tình trạng thiếu hàng hoặc tồn kho kéo dài, cải thiện hiệu quả sử dụng nhân lực và giảm chi phí vận hành.
Một lợi ích đáng chú ý khác là khả năng kết nối dữ liệu giữa các kênh bán hàng. Khi người tiêu dùng có thể tìm kiếm sản phẩm trên website, đặt hàng qua ứng dụng và nhận hàng tại cửa hàng, việc tích hợp công nghệ giúp doanh nghiệp quản lý trải nghiệm mua sắm xuyên suốt hơn. Đây cũng là hướng phát triển quan trọng trong mô hình bán lẻ đa kênh.
Tuy nhiên, mức độ hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào công nghệ mà còn nằm ở chất lượng dữ liệu, năng lực quản trị và khả năng tích hợp với hệ thống hiện có. Với doanh nghiệp nhỏ, chi phí đầu tư, thiếu nhân lực chuyên môn và hạn chế về hạ tầng dữ liệu có thể trở thành rào cản. Vì vậy, thay vì chạy theo các ứng dụng AI phức tạp, doanh nghiệp cần xác định rõ khâu đang phát sinh chi phí hoặc hạn chế về năng suất để lựa chọn giải pháp phù hợp.
Dữ liệu khách hàng trở thành vấn đề cần kiểm soát chặt chẽ
Nếu dữ liệu là đầu vào quan trọng giúp AI tạo ra giá trị, thì đây cũng là nguồn phát sinh rủi ro đáng chú ý trong hoạt động bán lẻ. Để cá nhân hóa trải nghiệm, doanh nghiệp thường có nhu cầu thu thập và phân tích thông tin về lịch sử giao dịch, sản phẩm quan tâm, tần suất mua sắm, địa điểm giao hàng và thói quen sử dụng dịch vụ.
Việc khai thác những thông tin này có thể giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn nhu cầu thị trường. Tuy nhiên, nếu thu thập vượt quá mục đích đã thông báo, sử dụng dữ liệu không phù hợp hoặc thiếu biện pháp bảo vệ, quyền riêng tư của người tiêu dùng có thể bị ảnh hưởng.
Một vấn đề khác nằm ở cách thuật toán đưa ra gợi ý. Việc cá nhân hóa quá sâu có thể khiến người tiêu dùng liên tục tiếp nhận những sản phẩm tương tự, bị tác động bởi quảng cáo nhắm mục tiêu hoặc khó tiếp cận đầy đủ thông tin để so sánh lựa chọn. Trong một số trường hợp, hệ thống tự động có thể đưa ra thông tin thiếu chính xác về sản phẩm, giá bán hoặc điều kiện giao dịch.
Hệ thống AI theo dõi, phân tích hành vi mua sắm và tương tác của người tiêu dùng tại cửa hàng. (Ảnh minh hoạ/internet)
Đáng lưu ý, việc sử dụng AI không đồng nghĩa doanh nghiệp được miễn trừ trách nhiệm đối với thông tin cung cấp cho khách hàng. Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng đã lưu ý rằng doanh nghiệp vẫn phải bảo đảm quyền được cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ và quyền lựa chọn của người tiêu dùng, kể cả khi sử dụng chatbot, thuật toán đề xuất hay nội dung do AI tạo ra.
Về hành lang pháp lý, năm 2026 đánh dấu những thay đổi quan trọng đối với hoạt động ứng dụng công nghệ trong kinh doanh. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, quy định các quyền của chủ thể dữ liệu, trong đó có quyền được biết, đồng ý hoặc rút lại sự đồng ý, truy cập, chỉnh sửa, yêu cầu xóa và hạn chế xử lý dữ liệu cá nhân theo quy định.
Cùng với đó, Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động nghiên cứu, phát triển, cung cấp, triển khai và sử dụng các hệ thống AI tại Việt Nam. Đây là những quy định doanh nghiệp cần lưu ý khi đưa AI vào quy trình kinh doanh, đặc biệt đối với các hệ thống có khả năng tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích của khách hàng.
Từ góc độ quản trị, doanh nghiệp bán lẻ cần xác định rõ mục đích thu thập dữ liệu, giới hạn phạm vi sử dụng, kiểm soát quyền truy cập và xây dựng quy trình xử lý khi xảy ra sự cố. Việc lựa chọn nhà cung cấp nền tảng công nghệ cũng cần đi kèm đánh giá về khả năng bảo vệ thông tin, trách nhiệm của các bên và phương thức xử lý dữ liệu.
Đặc biệt, cần duy trì cơ chế giám sát của con người đối với những quyết định tự động có thể ảnh hưởng đáng kể đến khách hàng. Người tiêu dùng cũng cần có kênh phản hồi, khiếu nại và yêu cầu xem xét lại khi phát hiện thông tin sai lệch hoặc quyền lợi bị ảnh hưởng.
AI có thể giúp doanh nghiệp bán lẻ nâng cao năng suất, giảm chi phí và cải thiện trải nghiệm mua sắm, nhưng công nghệ chỉ thực sự tạo ra lợi thế khi đi cùng quản trị minh bạch. Trong cuộc cạnh tranh ngày càng dựa nhiều vào dữ liệu, niềm tin của người tiêu dùng sẽ là yếu tố quyết định khả năng phát triển bền vững của doanh nghiệp.
Đinh Toàn