An ninh mạng phải lấy con người làm trung tâm

Chỉ đạo của Thủ tướng Lê Minh Hưng tại Lễ Mít tinh kỷ niệm Ngày An ninh mạng Việt Nam 2026 không chỉ đặt ra yêu cầu tăng cường bảo vệ không gian mạng, mà còn xác lập một tư duy quản trị mới: bảo đảm an ninh mạng phải gắn kết giữa bảo vệ hệ thống và bảo vệ con người, lấy sự an toàn, bình yên và hạnh phúc của nhân dân làm thước đo cao nhất cho mọi chính sách.

Trong dòng chảy mạnh mẽ của chuyển đổi số, an ninh mạng đã vượt ra khỏi phạm vi của một lĩnh vực kỹ thuật. Đó không còn là câu chuyện của máy chủ, tường lửa hay những cuộc tấn công mạng nhằm vào hệ thống thông tin. Không gian mạng hôm nay đã trở thành môi trường sống mới của xã hội, nơi diễn ra các hoạt động học tập, lao động, sản xuất, kinh doanh, giao dịch tài chính và cung cấp dịch vụ công. Mọi rủi ro trên không gian số đều có thể nhanh chóng chuyển hóa thành thiệt hại trong đời sống thực.

Chính vì vậy, thông điệp được Thủ tướng Lê Minh Hưng đưa ra tại Ngày An ninh mạng Việt Nam mang ý nghĩa như một định hướng chiến lược. Khi nhấn mạnh bảo đảm an ninh mạng phải gắn kết chặt chẽ giữa bảo vệ hệ thống và bảo vệ con người, Thủ tướng không chỉ nói về nhiệm vụ của lực lượng chuyên trách, mà còn đặt nền móng cho một triết lý quản trị phù hợp với thời đại số: công nghệ chỉ có giá trị khi bảo vệ và phục vụ con người.

Đây cũng là bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển. Trước đây, đánh giá năng lực an ninh mạng thường dựa trên số lượng cuộc tấn công bị ngăn chặn, số hệ thống được bảo vệ hay mức độ hiện đại của hạ tầng kỹ thuật. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, những chỉ số đó không còn đủ. Một quốc gia không thể được coi là an toàn nếu người dân vẫn thường xuyên trở thành nạn nhân của lừa đảo trực tuyến, dữ liệu cá nhân bị mua bán trái phép, tài khoản ngân hàng bị chiếm đoạt hay trẻ em phải tiếp xúc với những nội dung độc hại trên môi trường mạng.

An ninh mạng không chỉ là bảo vệ hệ thống mà còn phải bảo vệ niềm tin của người dân

Thực tiễn cho thấy, phần lớn các vụ việc gây thiệt hại trên không gian mạng hiện nay không bắt nguồn từ việc tin tặc vượt qua các lớp bảo mật phức tạp, mà xuất phát từ việc lợi dụng chính con người. Những cuộc gọi giả danh cơ quan công quyền, thủ đoạn mạo danh ngân hàng, các chiêu trò đầu tư tài chính, tuyển cộng tác viên, tạo video bằng trí tuệ nhân tạo để lừa đảo... đều đánh vào tâm lý, lòng tin và sự thiếu hiểu biết của nạn nhân.

An ninh mạng Đừng để con người trở thành lỗ hổng lớn nhất Ngày An ninh mạng Việt Nam 6/8 là lời nhắc rằng trong kỷ nguyên số chủ quyền quốc gia không chỉ được bảo vệ bằng biên giới hữu hình mà còn bằng khả năng bảo vệ dữ liệu và không gian mạng Muốn xây dựng lá chắn số công nghệ là điều kiện cần nhưng ý thức con người mới là điều kiện đủ

Điều đó cho thấy mắt xích yếu nhất trong an ninh mạng không phải thiết bị, mà là nhận thức. Một cú nhấp chuột vào đường dẫn giả mạo có thể vô hiệu hóa cả hệ thống bảo mật hiện đại. Một phút chủ quan có thể khiến người dân mất toàn bộ tài sản tích lũy nhiều năm. Khi công nghệ trí tuệ nhân tạo phát triển với tốc độ chưa từng có, khả năng tạo ra các hình thức lừa đảo tinh vi sẽ còn tiếp tục gia tăng, khiến ranh giới giữa thật và giả ngày càng mong manh.

Bởi vậy, bảo vệ con người không chỉ dừng ở việc bảo vệ tài sản hay dữ liệu cá nhân. Đó còn là bảo vệ quyền riêng tư, bảo vệ danh dự, bảo vệ niềm tin của xã hội đối với môi trường số. Một xã hội số chỉ có thể phát triển bền vững khi người dân cảm thấy an toàn trong từng giao dịch, từng thao tác và từng quyết định trên Internet.

Chỉ đạo của Thủ tướng cũng hàm chứa một yêu cầu rất rõ ràng: an ninh mạng phải được xây dựng từ gốc. Đầu tư cho công nghệ là cần thiết, nhưng đầu tư cho nhận thức còn quan trọng hơn. Xây dựng kỹ năng số, phổ cập kiến thức an toàn thông tin, hình thành văn hóa ứng xử có trách nhiệm trên không gian mạng cần được xem là một bộ phận của chiến lược bảo vệ an ninh quốc gia.

Không có hệ thống bảo mật nào đủ mạnh nếu người sử dụng thiếu kiến thức. Ngược lại, khi mỗi người dân biết tự bảo vệ mình, toàn xã hội sẽ hình thành một "lá chắn số" rộng khắp trước các nguy cơ trên không gian mạng.

Lấy hạnh phúc của nhân dân làm thước đo cho mọi chính sách

Điểm có ý nghĩa sâu sắc nhất trong bài phát biểu của Thủ tướng là việc xác định sự an toàn, bình yên và hạnh phúc của nhân dân là thước đo cao nhất cho mọi chính sách về an ninh mạng. Đây không chỉ là yêu cầu đối với các cơ quan quản lý mà còn là tiêu chí để đánh giá hiệu quả của tiến trình chuyển đổi số.

Một chính sách không thể được coi là thành công chỉ vì số lượng trung tâm dữ liệu được xây dựng hay số vụ tấn công mạng bị ngăn chặn. Điều quan trọng hơn là người dân có thực sự yên tâm sử dụng dịch vụ số hay không; doanh nghiệp có đủ niềm tin để đầu tư vào kinh tế số hay không; trẻ em có được bảo vệ trước các nguy cơ trên Internet hay không; người cao tuổi có thể tiếp cận dịch vụ công trực tuyến mà không trở thành mục tiêu của các đối tượng lừa đảo hay không.

Đó cũng là lý do Thủ tướng yêu cầu huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị, doanh nghiệp và toàn xã hội trong công tác bảo đảm an ninh mạng. Nhà nước hoàn thiện thể chế và pháp luật; lực lượng chuyên trách nâng cao năng lực bảo vệ chủ quyền số; doanh nghiệp công nghệ phát triển các giải pháp "Make in Vietnam", làm chủ công nghệ cốt lõi; các nền tảng số phải nâng cao trách nhiệm trong bảo vệ dữ liệu người dùng; nhà trường cần trang bị kỹ năng số cho học sinh; còn mỗi công dân phải trở thành chủ thể tích cực trong việc xây dựng môi trường mạng văn minh, an toàn.

Thông điệp ấy cũng phản ánh một tầm nhìn dài hạn. Trong kỷ nguyên số, cạnh tranh giữa các quốc gia không chỉ là cạnh tranh về công nghệ, mà còn là cạnh tranh về niềm tin. Một nền kinh tế số chỉ có thể phát triển khi người dân tin tưởng vào sự an toàn của môi trường số. Một quốc gia số chỉ thực sự bền vững khi quyền và lợi ích hợp pháp của công dân được bảo vệ.

Nhìn rộng hơn, phát biểu của Thủ tướng Lê Minh Hưng không chỉ là định hướng cho công tác an ninh mạng, mà còn là lời khẳng định về mô hình phát triển của Việt Nam trong giai đoạn mới: chuyển đổi số phải gắn với phát triển con người; công nghệ phải phục vụ cuộc sống; mọi chính sách phải hướng tới nhân dân.

Đó là sự kế thừa nhất quán quan điểm "lấy dân làm gốc" trong điều kiện của thời đại số. Nếu trước đây, sự bình yên của nhân dân được bảo vệ trên đất liền, trên biển và trên không, thì hôm nay, sự bình yên ấy còn phải được bảo vệ trên không gian mạng. Và chỉ khi mỗi người dân thực sự cảm thấy an toàn, được tôn trọng và được bảo vệ trong môi trường số, mục tiêu xây dựng một quốc gia số hùng cường, một xã hội số văn minh và một nền kinh tế số phát triển bền vững mới có thể trở thành hiện thực.

Đình Sáng