Quyết định 110/QĐ-TTg phê duyệt Đề án tuyên truyền, vận động nông dân sản xuất, kinh doanh nông sản, thực phẩm an toàn giai đoạn 2026-2030 đặt ra yêu cầu rõ ràng. Vấn đề còn lại không nằm ở văn bản, mà ở trách nhiệm và năng lực thực thi của chính quyền và tổ chức Hội ở cơ sở.
An toàn thực phẩm nhiều năm qua luôn là một trong những nỗi lo thường trực của xã hội. Từ bữa ăn gia đình đến bếp ăn tập thể, từ chợ truyền thống đến siêu thị, câu hỏi “ăn có an toàn không” vẫn chưa bao giờ thực sự có lời đáp trọn vẹn. Trong bối cảnh đó, Quyết định số 110/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án tuyên truyền, vận động, hướng dẫn nông dân sản xuất, kinh doanh nông sản, thực phẩm an toàn giai đoạn 2026-2030 được kỳ vọng sẽ tạo ra một chuyển động từ gốc, từ người sản xuất.
Quyết định 110/QĐ-TTg phê duyệt Đề án tuyên truyền, vận động nông dân sản xuất, kinh doanh nông sản, thực phẩm an toàn giai đoạn 2026-2030
Nhưng cũng cần nhìn thẳng: chính sách về an toàn thực phẩm không thiếu, thậm chí đã có nhiều chương trình, đề án được ban hành trong suốt nhiều năm qua. Điều khiến xã hội băn khoăn không phải là thêm một đề án mới, mà là liệu lần này việc tổ chức thực hiện ở địa phương có khác đi hay không.
Quyết định 110/QĐ-TTg ngày 16/1/2026, xác định rất rõ vai trò của Hội Nông dân Việt Nam và hệ thống Hội ở cơ sở trong tuyên truyền, vận động và hướng dẫn nông dân. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít nơi công tác tuyên truyền an toàn thực phẩm vẫn mang tính phong trào, nặng hình thức, thiếu chiều sâu. Tập huấn có tổ chức, tài liệu có phát, nhưng hành vi sản xuất của người nông dân ít thay đổi. Khi lợi ích kinh tế ngắn hạn vẫn lấn át yêu cầu an toàn, thì những khẩu hiệu treo trên tường khó có thể thay thế được thói quen đã ăn sâu nhiều năm.
Ở đây, trách nhiệm không thể chỉ đặt lên vai người nông dân. Chính quyền địa phương và tổ chức Hội cơ sở mới là mắt xích quyết định. Nếu địa phương chỉ dừng ở việc “triển khai văn bản”, “báo cáo thành tích”, thì Đề án sẽ khó đi vào thực chất. Ngược lại, nếu chính quyền cấp xã, huyện coi an toàn thực phẩm là một nhiệm vụ quản lý thường xuyên, gắn với phát triển kinh tế nông thôn, thì từng mô hình sản xuất an toàn mới có cơ hội được nhân rộng.
Một điểm then chốt khác của Đề án là yêu cầu chuẩn hóa sản xuất, truy xuất nguồn gốc, liên kết chuỗi. Đây cũng chính là khâu dễ bị làm hình thức nhất. Truy xuất nguồn gốc không thể chỉ dừng ở tem nhãn, mã QR được dán cho đủ quy trình, mà phải gắn với kiểm soát thực chất từ đầu vào sản xuất đến đầu ra sản phẩm. Nếu địa phương buông lỏng giám sát, để tình trạng “làm sạch trên giấy” tồn tại, thì niềm tin của người tiêu dùng sẽ tiếp tục bị bào mòn.
Đề án cũng đặt ra mục tiêu đào tạo, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ Hội làm công tác tư vấn, hỗ trợ nông dân. Đây là yêu cầu đúng, nhưng đồng thời đặt ra câu hỏi về năng lực thực tế của đội ngũ này ở cơ sở. Cán bộ Hội không thể chỉ dừng ở vai trò vận động chung chung, mà phải đủ kiến thức để hướng dẫn quy trình sản xuất an toàn, đủ kỹ năng để kết nối thị trường, đủ bản lĩnh để nói “không” với những mô hình sản xuất chạy theo lợi nhuận bất chấp rủi ro cho cộng đồng.
Từ góc độ quản lý, Quyết định 110/QĐ-TTg cũng là một phép thử đối với trách nhiệm điều hành của chính quyền địa phương. Khi an toàn thực phẩm được xác định là vấn đề sức khỏe cộng đồng, thì không thể coi đây là việc riêng của ngành nông nghiệp hay Hội Nông dân. Sự phối hợp giữa các ngành y tế, công thương, tài nguyên môi trường, cùng với chính quyền cơ sở, sẽ quyết định thành bại của Đề án. Nếu mỗi ngành làm một phần, thiếu gắn kết, thì khoảng trống quản lý sẽ tiếp tục bị lợi dụng.
Cuối cùng, cần nhấn mạnh rằng an toàn thực phẩm không thể đạt được bằng những chiến dịch ngắn hạn. Đề án 2026-2030 chỉ thực sự có ý nghĩa nếu được triển khai như một quá trình lâu dài, liên tục, có kiểm tra, giám sát và đánh giá thực chất. Mỗi địa phương cần tự trả lời câu hỏi: sau 5 năm, người dân trên địa bàn có thực sự thay đổi cách sản xuất hay không, hay chỉ thay đổi cách báo cáo?
Chính sách đã rõ. Mục tiêu đã cụ thể. Trách nhiệm giờ đây thuộc về khâu thực thi. Nếu địa phương làm thật, an toàn thực phẩm sẽ bắt đầu từ ruộng đồng. Nếu làm nửa vời, Đề án sẽ lại trở thành một văn bản đúng nhưng chưa đủ sức nặng trong đời sống.
Đình Sáng