15:27 19/11/2026

Bài 2: Siết kiểm soát thực phẩm kinh doanh trên môi trường trực tuyến

Kinh doanh thực phẩm trên sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và các ứng dụng giao đồ ăn ngày càng phổ biến, kéo theo nguy cơ hàng hóa không rõ nguồn gốc, không bảo đảm chất lượng. Trước thực trạng này, TP Hồ Chí Minh xác định tăng cường kiểm tra, giám sát, phối hợp với các nền tảng trực tuyến là giải pháp trọng tâm nhằm ngăn chặn vi phạm.

Kinh doanh trực tuyến phát triển, kiểm soát thị trường gặp khó

Hiện nay, sự phát triển của không gian số, các sàn thương mại điện tử, ứng dụng đặt và giao thức ăn trực tuyến, mạng xã hội đã tạo điều kiện thuận lợi để người dân tiếp cận thực phẩm, cũng như mở rộng phương thức kinh doanh cho các tổ chức, cá nhân. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích mang lại, hoạt động kinh doanh thực phẩm trên môi trường trực tuyến cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn thực phẩm. Một số hành vi vi phạm có thể phát sinh như kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc, xuất xứ; không bảo đảm điều kiện an toàn thực phẩm, thông tin về nhãn, hạn sử dụng, điều kiện bảo quản; quảng cáo sai sự thật...

Chia sẻ từ chị Mỹ Quỳnh (ngụ phường Diên Hồng, TP Hồ Chí Minh) cho biết, trước khi đặt đồ ăn trên các ứng dụng giao đồ ăn thì chị thường đọc đánh giá và đặc biệt ưu tiên quan tâm tới những nhận xét về mức độ sạch sẽ, chỉn chu của quán đó, nếu ổn chị sẽ đặt tiếp cho lần sau.

"Thực sự với sự bận rộn của công việc thì việc đặt đồ ăn trên mạng hay các ứng dụng rất thuận tiện, tiết kiệm được thời gian nhưng tôi cũng luôn cẩn trọng đưa ra lựa chọn để đảm bảo vấn đề an toàn vệ sinh", chị Mỹ Quỳnh cho biết. 

Bài 2 Siết kiểm soát thực phẩm kinh doanh trên môi trường trực tuyến
Giao thức ăn trực tuyến mang lại nhiều sự thuận tiện 

Theo Chi cục Quản lý thị trường TP Hồ Chí Minh, qua công tác quản lý địa bàn, kiểm tra và kiểm soát thị trường, hoạt động kinh doanh thực phẩm trên các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội ngày càng phát triển, đáp ứng nhu cầu mua sắm, tiêu dùng của người dân. Tuy nhiên, bên cạnh những tiện ích mang lại, phương thức kinh doanh này cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ phát sinh vi phạm về an toàn thực phẩm, nguồn gốc, xuất xứ và chất lượng hàng hóa.

Các hành vi vi phạm đáng chú ý gồm kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc, xuất xứ; hàng hóa không có nhãn hoặc ghi nhãn không đúng quy định; thực phẩm không bảo đảm điều kiện bảo quản; quảng cáo, giới thiệu sản phẩm không đúng với chất lượng thực tế. Đặc biệt, một số đối tượng lợi dụng mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến để kinh doanh thực phẩm giả, thực phẩm kém chất lượng hoặc hàng hóa chưa đáp ứng đầy đủ các điều kiện kinh doanh theo quy định.

Theo Chi cục, khó khăn lớn hiện nay xuất phát từ phương thức kinh doanh trực tuyến ngày càng đa dạng, linh hoạt và khó kiểm soát. Một số đối tượng không có địa điểm kinh doanh cố định, sử dụng tài khoản ảo, thường xuyên thay đổi thông tin bán hàng, giao dịch qua tin nhắn riêng và vận chuyển hàng hóa thông qua các đơn vị giao nhận trung gian.

Thực tế này gây khó khăn cho lực lượng chức năng trong việc xác định chủ thể kinh doanh, địa điểm tập kết hàng hóa, thu thập chứng cứ và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Bên cạnh đó, sự phát triển của các dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh và kho vận bên thứ ba (logistics) tạo ra kẽ hở cho các đối tượng chia nhỏ đơn hàng, hợp thức hóa hóa đơn, chứng từ quay vòng và vận chuyển số lượng nhỏ lẻ. Điều này khiến công tác xác minh, kiểm soát luồng hàng hóa từ kho tổng trở nên phức tạp hơn.

Đối với các vi phạm liên quan đến an toàn thực phẩm, việc kiểm tra, xử lý còn đòi hỏi sự phối hợp của nhiều cơ quan chuyên môn, nhất là trong công tác lấy mẫu, kiểm nghiệm và xác định chất lượng hàng hóa. Do đó, phát hiện, xử lý vi phạm trên môi trường trực tuyến cần có sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa các lực lượng chức năng và đơn vị quản lý nền tảng.

Tương tự, Sở An toàn thực phẩm đánh giá hoạt động kinh doanh thực phẩm trực tuyến thường không diễn ra thường xuyên, liên tục mà chủ yếu phát sinh khi có đơn đặt hàng; địa điểm sản xuất, chế biến, bảo quản và giao nhận thực phẩm có thể thay đổi, không cố định. Đồng thời, thông tin về người bán đôi khi không đầy đủ hoặc khó xác thực, gây khó khăn cho việc xác định chủ thể kinh doanh, địa điểm hoạt động thực tế và tổ chức kiểm tra, xử lý vi phạm.

Tăng cường kiểm tra, phối hợp ngăn chặn thực phẩm vi phạm

Trước những khó khăn nêu trên, Chi cục Quản lý thị trường TP Hồ Chí Minh cho biết, trong thời gian tới sẽ tiếp tục triển khai các kế hoạch tập trung tăng cường công tác quản lý địa bàn, chủ động rà soát, nắm bắt thông tin và giám sát hoạt động kinh doanh trên địa bàn thành phố, đặc biệt trong dịp cuối năm và trước, trong, sau Tết Nguyên đán năm 2027.

Trong đó, Chi cục tập trung kiểm tra các nhóm thực phẩm có nhu cầu tiêu thụ cao dịp lễ, Tết như thực phẩm chế biến sẵn, bánh kẹo, rượu bia, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và các sản phẩm phục vụ công tác quảng cáo, kinh doanh trên môi trường trực tuyến. Nội dung kiểm tra chú trọng nguồn gốc, xuất xứ, nhãn hàng hóa, chất lượng sản phẩm và các điều kiện kinh doanh theo quy định. Qua đó, kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi kinh doanh thực phẩm không bảo đảm yêu cầu pháp luật.

Song song với hoạt động kiểm tra, Chi cục sẽ tiếp tục tăng cường phối hợp với lực lượng Công an và các cơ quan chức năng có liên quan trong việc trao đổi thông tin, xác minh đối tượng, truy xuất nguồn gốc hàng hóa và xử lý hành vi vi phạm.

Bài 2 Siết kiểm soát thực phẩm kinh doanh trên môi trường trực tuyến
Cơ quan chức năng TP Hồ Chí Minh tiêu hủy hàng ngàn sản phẩm mỹ phẩm, thực phẩm giả mạo nhãn hiệu

Đối với các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và nền tảng giao đồ ăn, Chi cục xác định việc phối hợp với các đơn vị quản lý nền tảng có ý nghĩa quan trọng trong kiểm soát hoạt động kinh doanh. Theo đó, lực lượng quản lý thị trường sẽ tăng cường trao đổi, phối hợp với các sàn thương mại điện tử để cung cấp thông tin, đề nghị rà soát, ngăn chặn và gỡ bỏ các sản phẩm, gian hàng có hành vi vi phạm theo quy định.

Bên cạnh giải pháp kiểm tra, xử lý, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật cũng được chú trọng nhằm nâng cao ý thức chấp hành của các tổ chức, cá nhân kinh doanh và nhận thức của người tiêu dùng. Chi cục khuyến cáo người dân chủ động tìm hiểu, lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng, góp phần hạn chế nguy cơ mua phải thực phẩm giả, kém chất lượng.

Theo Chi cục Quản lý thị trường TP Hồ Chí Minh, sự kết hợp chặt chẽ giữa công tác phòng ngừa, giám sát, kiểm tra và xử lý vi phạm, cùng với sự phối hợp của các cơ quan chức năng và đơn vị vận hành nền tảng, sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động kinh doanh thực phẩm trên môi trường trực tuyến, bảo vệ quyền lợi, sức khỏe người tiêu dùng và xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, minh bạch trên địa bàn thành phố.

Dưới góc nhìn pháp lý, Luật sư Trần Anh Tuấn, Đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh cho rằng, việc kiểm soát thực phẩm kinh doanh trực tuyến là yêu cầu cấp thiết, đặc biệt khi sức mua tăng cao vào dịp cuối năm và Tết Nguyên đán 2027. Để giải quyết tận gốc những khó khăn mà TP Hồ Chí Minh đang đối mặt, luật sư cho rằng cần thực hiện đồng bộ 3 giải pháp trọng tâm.

Cụ thể, định danh số và minh bạch hóa chủ thể kinh doanh. Hiện nay, kẽ hở lớn nhất là tình trạng người bán dùng tài khoản ảo, hoạt động không có địa điểm cố định. Với việc Luật Thương mại điện tử 2025 đã có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 và Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đang được Quốc hội thảo luận, các nền tảng trực tuyến, mạng xã hội phải bắt buộc xác thực danh tính người bán thông qua hệ thống định danh điện tử quốc gia (VNeID). Khi người bán được định danh rõ ràng, tình trạng "ve sầu thoát xác" khóa tài khoản này rồi lập tài khoản khác để bán thực phẩm bẩn sẽ bị triệt tiêu.

Tiép theo, siết trách nhiệm liên đới của nền tảng trung gian và đơn vị vận chuyển. Các sàn thương mại điện tử và ứng dụng giao đồ ăn không thể đứng ngoài cuộc với tư cách "chỉ là bên cung cấp công nghệ". Pháp luật cần quy định rõ nghĩa vụ tiền kiểm hồ sơ pháp lý (giấy chứng nhận an toàn thực phẩm, công bố sản phẩm) trước khi cho phép mở gian hàng thực phẩm, đồng thời phải có cơ chế gỡ bỏ tức thời các gian hàng vi phạm theo yêu cầu của cơ quan chức năng. Đối với khâu giao nhận, các đơn vị logistics cần chuẩn hóa điều kiện bảo quản trong quá trình vận chuyển và lưu trữ đầy đủ dữ liệu hành trình để phục vụ việc truy xuất nguồn gốc khi xảy ra sự cố.

Cùng với đó, thúc đẩy hậu kiểm thông minh và liên thông dữ liệu. Thay vì chỉ dựa vào kiểm tra thủ công, cơ quan quản lý cần xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung về an toàn thực phẩm, kết nối trực tiếp giữa Sở An toàn thực phẩm, Quản lý thị trường, lực lượng công an và các sàn thương mại điện tử. Khi dữ liệu được số hóa và chia sẻ theo thời gian thực, việc khoanh vùng điểm nóng, lấy mẫu kiểm nghiệm và truy vết dòng tiền, kho bãi của các đường dây kinh doanh thực phẩm giả trên mạng sẽ nhanh chóng và hiệu quả hơn rất nhiều.

"Môi trường trực tuyến mang lại sự tiện lợi cho người tiêu dùng và cơ hội kinh doanh cho người bán, nhưng không thể là "vùng trũng" của pháp luật về an toàn thực phẩm. Khi người bán được định danh minh bạch, sàn thương mại điện tử làm tròn trách nhiệm kiểm duyệt và cơ quan quản lý đẩy mạnh hậu kiểm bằng công nghệ, sức khỏe của người dân mới được bảo vệ một cách thực chất và bền vững", Luật sư Trần Anh Tuấn nhấn mạnh.

Nguyễn Trang