Hàng ngoại giá rẻ đang tràn vào thị trường Việt Nam qua thương mại điện tử xuyên biên giới, tạo ra cuộc cạnh tranh thiếu cân sức và đẩy doanh nghiệp nội địa vào nguy cơ mất thị phần ngay trên sân nhà.
Cú “đánh úp” thầm lặng của hàng ngoại giá rẻ
Chỉ trong vài năm trở lại đây, thị trường bán lẻ Việt Nam chứng kiến một sự chuyển dịch âm thầm nhưng mang tính bước ngoặt: hàng ngoại giá rẻ tràn vào không qua cửa chính, mà đi thẳng tới tay người tiêu dùng thông qua thương mại điện tử xuyên biên giới.
Theo các báo cáo mới nhất, quy mô thị trường thương mại điện tử Việt Nam năm 2025 đã đạt khoảng 31–32 tỷ USD, chiếm xấp xỉ 10% tổng mức bán lẻ, với tốc độ tăng trưởng duy trì trên 25% mỗi năm. Trong bức tranh ấy, mua sắm xuyên biên giới nổi lên như một dòng chảy mạnh, đưa hàng hóa từ Trung Quốc, Thái Lan hiện diện dày đặc trên màn hình điện thoại người Việt chỉ bằng vài cú click, không cần cửa hàng, không cần kho bãi, cũng không cần hiện diện pháp lý rõ ràng tại Việt Nam.
Điểm đáng nói là phần lớn dòng hàng này không đi theo con đường nhập khẩu truyền thống. Dữ liệu thị trường cho thấy, giá trị hàng hóa nhập khẩu qua thương mại điện tử xuyên biên giới vào Việt Nam hiện được ước tính khoảng 8 tỷ USD mỗi năm, với hàng trăm triệu đơn hàng nhỏ lẻ phát sinh liên tục.
Chính đặc điểm đơn hàng giá trị thấp, giao dịch phân mảnh đã tạo ra một “vùng xám” trong quản lý, nơi thuế và kiểm tra chất lượng trở nên lỏng lẻo. Những cụm từ quen thuộc như “hàng nội địa”, “xưởng gia công”, “xuất dư”, “giá tận gốc” xuất hiện dày đặc, trở thành lớp vỏ ngôn từ che đi câu hỏi cốt lõi: ai chịu trách nhiệm về chất lượng và an toàn của những sản phẩm đang được tiêu thụ đại trà?
Mua sắm xuyên biên giới nổi lên như một dòng chảy mạnh, đưa hàng hóa từ Trung Quốc, Thái Lan hiện diện dày đặc trên màn hình điện thoại người Việt chỉ bằng vài cú click
Trong khi đó, doanh nghiệp bán lẻ trong nước vẫn phải gánh đủ loại chi phí, từ thuế, kiểm định, logistics đến mặt bằng và nhân sự. Chi phí logistics tại Việt Nam vốn đã cao so với nhiều nước trong khu vực, khiến giá thành hàng nội địa khó lòng cạnh tranh về giá. Trái lại, hàng ngoại bán xuyên biên giới gần như được hưởng lợi thế tuyệt đối, nhờ sản xuất quy mô lớn và chưa bị áp đầy đủ các nghĩa vụ tài chính tại thị trường tiêu thụ. Cuộc cạnh tranh vì thế ngay từ vạch xuất phát đã nghiêng hẳn về một phía.
Ở phía người tiêu dùng, lựa chọn mua sắm cũng ngày càng thực dụng hơn. Khi thu nhập bị bào mòn, chi tiêu buộc phải thắt chặt, mức giá rẻ hơn 20–30%, thậm chí 40% đủ sức lấn át mọi lời kêu gọi “ủng hộ hàng Việt”. Thống kê thị trường cho thấy, tỷ lệ người tiêu dùng Việt Nam từng mua hàng từ người bán nước ngoài qua các nền tảng số đang tăng nhanh, đặc biệt tại các đô thị lớn.
Thị trường vận hành đúng logic của nó, nhưng cái giá phải trả lại dồn hết lên vai doanh nghiệp nội địa, những đơn vị đang mất dần thị phần ngay trên sân nhà, buộc phải giảm giá, thu hẹp sản xuất hoặc rút lui khỏi cuộc chơi.
Đáng lo ngại hơn, khi hàng hóa không được kiểm soát đầy đủ, rủi ro cuối cùng vẫn thuộc về người mua. Thực tế cho thấy, mỗi năm các lực lượng chức năng vẫn phát hiện hàng chục nghìn vụ gian lận thương mại, buôn lậu và hàng giả, trong đó không ít trường hợp liên quan trực tiếp đến thương mại điện tử.
Cú “đánh úp” của hàng ngoại giá rẻ vì thế không ồn ào, không phô trương, nhưng với quy mô hàng tỷ USD mỗi năm, đủ sức làm lung lay nền tảng của thị trường bán lẻ nội địa, từ sản xuất, phân phối cho tới niềm tin tiêu dùng.
Khoảng trống pháp lý
Thực tế đang đặt ra một nghịch lý ngày càng rõ nét: bán lẻ xuyên biên giới bùng nổ với tốc độ của thời đại số, trong khi khung khổ chính sách lại di chuyển chậm chạp theo quán tính quản lý truyền thống. Cơ chế thu thuế đối với hàng hóa giá trị nhỏ, trách nhiệm kiểm soát chất lượng, nghĩa vụ của các nền tảng trung gian vẫn còn nhiều khoảng trống.
Chính những khoảng trống ấy đang bị khai thác triệt để, biến Việt Nam thành một thị trường tiêu thụ rộng mở, nhưng thiếu những hàng rào đủ mạnh để bảo vệ sản xuất và bán lẻ nội địa.
Ở góc độ quản lý nhà nước, việc kiểm soát hàng triệu đơn hàng nhỏ lẻ phát sinh mỗi ngày rõ ràng không phải bài toán đơn giản. Tuy nhiên, sự phức tạp của thực tiễn không thể là lý do để chấp nhận buông lỏng. Nếu không có những giải pháp đủ mạnh và phù hợp với bối cảnh số hóa, thị trường nội địa sẽ tiếp tục phải gánh chịu thiệt kép, vừa thất thu ngân sách, vừa suy yếu năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước.
Theo ông Nguyễn Minh Phong, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế – Xã hội Hà Nội, hàng ngoại giá rẻ đi vào Việt Nam qua thương mại điện tử xuyên biên giới đang tạo ra một môi trường cạnh tranh thiếu bình đẳng, khi doanh nghiệp nội địa phải tuân thủ đầy đủ các nghĩa vụ thuế, phí và tiêu chuẩn, còn hàng ngoại lại dễ dàng tận dụng các kẽ hở chính sách. Nếu tình trạng này kéo dài, hệ quả không chỉ dừng ở lĩnh vực bán lẻ, mà sẽ lan sang cả nền sản xuất trong nước, vốn đang chịu nhiều sức ép.
Hàng ngoại giá rẻ đang tràn vào thị trường Việt Nam qua thương mại điện tử xuyên biên giới, tạo ra cuộc cạnh tranh thiếu cân sức và đẩy doanh nghiệp nội địa vào nguy cơ mất thị phần ngay trên sân nhà.
Vấn đề vì thế không chỉ nằm ở thuế hay kiểm định, mà còn ở vai trò và trách nhiệm của các nền tảng bán lẻ. Khi đã tham gia sâu vào toàn bộ chuỗi giao dịch, từ quảng bá, thanh toán cho tới logistics, các nền tảng này không còn là những “người cho thuê chỗ bán” thuần túy. Câu hỏi đặt ra là liệu họ có thể tiếp tục đứng ngoài trách nhiệm bảo vệ người tiêu dùng và bảo đảm cạnh tranh công bằng cho thị trường sở tại hay không. Cho đến nay, đây vẫn là một khoảng lặng đáng lo ngại trong thực tiễn quản lý.
Về phía doanh nghiệp nội địa, rõ ràng không thể mãi trông chờ vào hàng rào bảo hộ. Nâng cao chất lượng sản phẩm, tối ưu chuỗi cung ứng, tận dụng công nghệ và xây dựng niềm tin thương hiệu là con đường bắt buộc nếu muốn tồn tại trong môi trường cạnh tranh toàn cầu.
Tuy nhiên, ông Vũ Vinh Phú, nguyên Chủ tịch Hiệp hội Siêu thị Hà Nội, từng cảnh báo, mọi nỗ lực tự thân của doanh nghiệp sẽ trở nên mong manh nếu cuộc chơi tiếp tục thiếu công bằng. Khi hàng hóa giá rẻ, không rõ nguồn gốc tràn lan, doanh nghiệp trong nước rất dễ bị đẩy ra khỏi thị trường ngay trên chính sân nhà của mình.
Cuối cùng, người tiêu dùng cũng là một mắt xích không thể đứng ngoài câu chuyện này. Trong kỷ nguyên số, mỗi cú click không chỉ là một giao dịch mua bán đơn thuần, mà còn là một lựa chọn cho cấu trúc thị trường trong tương lai. Rẻ hơn hôm nay có thể mang lại lợi ích trước mắt, nhưng cũng có thể đồng nghĩa với cái giá đắt hơn cho nền sản xuất và bán lẻ nội địa ngày mai.
Ai bảo vệ thị trường nội địa trong thời đại mua hàng chỉ bằng một cú click? Câu hỏi ấy không chỉ dành cho cơ quan quản lý, mà còn dành cho toàn bộ hệ sinh thái bán lẻ, từ các nền tảng, doanh nghiệp cho tới chính người tiêu dùng.
Quang Anh