Bảo vệ người tiêu dùng phải bắt đầu từ kỷ luật thị trường

Vụ việc thịt lợn nhiễm dịch tả lợn châu Phi bị phát hiện tại Công ty Cổ phần Đồ hộp Hạ Long (Hải Phòng) không chỉ là sự cố an toàn thực phẩm, mà là phép thử đối với hiệu lực bảo vệ người tiêu dùng, trách nhiệm doanh nghiệp và năng lực quản lý nhà nước trong bối cảnh pháp luật đã có những quy định rất rõ ràng.

Việc cơ quan chức năng phát hiện khối lượng lớn thịt lợn nhiễm dịch tả lợn châu Phi trong kho nguyên liệu của một doanh nghiệp chế biến thực phẩm đã gây lo ngại sâu sắc trong dư luận. Dù các sản phẩm liên quan chưa được đưa ra thị trường, song bản chất sự việc cho thấy người tiêu dùng đã đứng trước nguy cơ hiện hữu mà họ hoàn toàn không có khả năng tự phòng vệ. Trong chuỗi sản xuất, chế biến, phân phối thực phẩm, người tiêu dùng luôn là mắt xích cuối cùng và yếu thế nhất.

Trong bối cảnh tiêu dùng hiện đại, phần lớn người dân phải dựa vào thực phẩm chế biến sẵn, thực phẩm công nghiệp và hệ thống phân phối quy mô lớn. Khi đó, quyền được an toàn của người tiêu dùng phụ thuộc trực tiếp vào hai yếu tố: đạo đức và kỷ luật của doanh nghiệp, cùng với hiệu lực giám sát của cơ quan quản lý. Chỉ cần một khâu lỏng lẻo, rủi ro không còn là giả định mà trở thành nguy cơ thực tế đối với sức khỏe cộng đồng.

Từ góc nhìn bảo vệ người tiêu dùng, không thể xem vụ việc này đơn thuần là “sự cố kỹ thuật” hay “lỗi quy trình”. Khi thịt lợn nhiễm dịch có thể tồn tại trong kho nguyên liệu với số lượng lớn, vấn đề không còn nằm ở một cá nhân hay một khâu đơn lẻ, mà là ở hệ thống quản trị rủi ro, kiểm soát đầu vào và trách nhiệm của người đứng đầu doanh nghiệp. Người tiêu dùng không thể bị đặt vào vị trí phải chấp nhận rủi ro từ những khoảng trống đó.

Hải Phòng Chuẩn hóa thủ tục nội bộ trong bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Quyết định số 224/QĐ-UBND ngày 19/01/2026 của UBND TP Hải Phòng công bố Danh mục thủ tục hành chính nội bộ trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng qua đó xác lập rõ vai trò trách nhiệm của Sở Công Thương trong tổ chức thực hiện và phối hợp quản lý nhà nước đối với hoạt động kiểm soát hợp đồng theo mẫu điều kiện giao dịch chung

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 và Nghị định số 55/2024/NĐ-CP của Chính phủ đã xác lập nguyên tắc rất rõ: tổ chức, cá nhân kinh doanh có nghĩa vụ bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng và phải chịu trách nhiệm đối với sản phẩm, hàng hóa do mình cung cấp. Nghị định 55/2024/NĐ-CP không chỉ dừng ở các quy định mang tính nguyên tắc, mà còn cụ thể hóa nghĩa vụ minh bạch thông tin, trách nhiệm thu hồi, xử lý sản phẩm có khuyết tật hoặc có nguy cơ gây mất an toàn, cũng như trách nhiệm phối hợp với cơ quan quản lý khi xảy ra sự cố.

Đặt trong khuôn khổ pháp lý đó, việc tiêu hủy nguyên liệu, tạm dừng sản xuất hay phối hợp điều tra là yêu cầu bắt buộc, chứ không phải là sự “tự nguyện” hay “thiện chí” của doanh nghiệp. Điều mà người tiêu dùng cần không chỉ là kết quả xử lý trước mắt, mà là sự bảo đảm rằng những rủi ro tương tự sẽ không tái diễn thông qua việc siết chặt kỷ luật thị trường và nâng cao chuẩn mực quản trị doanh nghiệp.

Vụ việc tại Hải Phòng cũng đặt ra yêu cầu nhìn lại vai trò của quản lý nhà nước trong bảo vệ người tiêu dùng. Nếu pháp luật đã có, chế tài đã rõ, nhưng các nguy cơ vẫn tồn tại trong thực tế, thì vấn đề nằm ở khâu thực thi. Bảo vệ người tiêu dùng không thể chỉ dừng lại ở việc phát hiện và xử lý khi vi phạm đã xảy ra, mà cần chuyển mạnh sang cách tiếp cận phòng ngừa, kiểm soát rủi ro ngay từ đầu chuỗi cung ứng.

Trong bối cảnh đó, Quyết định số 224/QĐ-UBND ngày 19/01/2026 của UBND TP Hải Phòng về việc công bố danh mục thủ tục hành chính nội bộ trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có ý nghĩa như một mắt xích trong hệ thống thực thi pháp luật tại địa phương. Quyết định này không đặt ra các quy định mới về an toàn thực phẩm, nhưng phản ánh yêu cầu chuẩn hóa quy trình, phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan chuyên môn trong tiếp nhận, xử lý thông tin, khiếu nại và phối hợp bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Tuy nhiên, thủ tục hành chính dù được công bố đầy đủ vẫn chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ là các thủ tục đó phải được vận hành thực chất, kịp thời và hiệu quả. Khi xảy ra sự cố an toàn thực phẩm, sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý, từ công thương, y tế đến nông nghiệp, phải đủ nhanh và đủ sâu để ngăn chặn rủi ro lan rộng, thay vì chỉ dừng lại ở xử lý hành chính hoặc hậu quả bề mặt.

Một điểm cần nhấn mạnh là, trong các vụ việc liên quan đến an toàn thực phẩm, người tiêu dùng thường chỉ được nhắc đến như đối tượng “được trấn an” sau sự cố. Cách tiếp cận này vô hình trung đẩy người tiêu dùng vào thế bị động. Trong khi đó, tinh thần của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và Nghị định 55/2024/NĐ-CP là đặt người tiêu dùng ở vị trí trung tâm, với các quyền cơ bản như quyền được an toàn, quyền được thông tin đầy đủ và quyền được bồi thường khi thiệt hại xảy ra.

Bảo vệ người tiêu dùng vì thế không thể chỉ là câu chuyện của một doanh nghiệp hay một địa phương. Đó là thước đo mức độ văn minh của thị trường. Một thị trường nơi doanh nghiệp sẵn sàng đánh đổi chuẩn mực an toàn để giảm chi phí, và nơi vi phạm chỉ bị xử lý khi đã bị phát hiện, là thị trường tiềm ẩn rủi ro cho toàn xã hội. Ngược lại, một thị trường có kỷ luật cao sẽ buộc doanh nghiệp phải tự điều chỉnh hành vi trước khi cơ quan quản lý phải vào cuộc.

Từ vụ việc tại Công ty Cổ phần Đồ hộp Hạ Long, điều cần thiết hơn cả là một thông điệp nhất quán: bảo vệ người tiêu dùng phải bắt đầu từ kỷ luật thị trường và trách nhiệm đến cùng của doanh nghiệp. Mỗi khâu lỏng lẻo trong kiểm soát nguyên liệu không chỉ là rủi ro cho một lô hàng, mà là nguy cơ đối với niềm tin xã hội.

Trong dài hạn, việc thực thi nghiêm Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Nghị định 55/2024/NĐ-CP và các quyết định triển khai ở địa phương như Quyết định 224/QĐ-UBND của Hải Phòng, sẽ góp phần tạo ra một môi trường kinh doanh lành mạnh hơn. Ở đó, doanh nghiệp buộc phải coi an toàn của người tiêu dùng là giới hạn không thể vượt qua, còn cơ quan quản lý phải đóng vai trò “người gác cổng” thực chất, không để các rủi ro bị đẩy về phía người dân.

Bảo vệ người tiêu dùng không phải là khẩu hiệu mang tính tuyên truyền, càng không thể là giải pháp tình thế sau mỗi vụ việc. Đó là cam kết lâu dài của Nhà nước, là trách nhiệm pháp lý và đạo đức của doanh nghiệp, và là nền tảng cho một thị trường phát triển bền vững. Khi cam kết đó được thực thi nghiêm túc, những sự cố như vụ việc tại Hải Phòng sẽ không còn là nỗi lo thường trực của xã hội.

Đình Sáng