Dự thảo Luật Tiết kiệm, chống lãng phí đã bổ sung nguyên tắc nhằm bảo đảm kiểm soát lãng phí trong toàn bộ quá trình xây dựng chính sách, soạn thảo và tổ chức thi hành pháp luật.
Sáng 22/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến đối với dự án Luật Tiết kiệm, chống lãng phí (TK, CLP).
Trình bày Tờ trình, Thứ trưởng Bộ Tài chính Hồ Sỹ Hùng cho biết dự thảo Luật gồm 6 chương, 37 điều, tập trung vào ba chính sách lớn. Thứ nhất là nâng cao tính chủ động, tự nguyện, tự giác trong công tác tiết kiệm, chống lãng phí để hình thành văn hóa TK, CLP trong toàn xã hội.
Thứ hai là xây dựng cơ chế nhận diện hành vi lãng phí, hành vi vi phạm trong quá trình tổ chức thực hiện và quy định chế tài xử lý. Thứ ba là hoàn thiện cơ sở pháp lý đầy đủ, đồng bộ cho hoạt động giám sát, thanh tra, phát hiện và xử lý mạnh tay các hành vi lãng phí, bảo đảm tính răn đe.
Về nội dung cơ bản, dự thảo đã quy định cụ thể 7 nhóm quyền và trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức cùng 6 nhóm quyền và trách nhiệm của cán bộ, công chức, viên chức trong khu vực nhà nước. Đáng chú ý, người đứng đầu phải chịu trách nhiệm cá nhân nếu không thực hiện, thực hiện không đúng quy định hoặc để xảy ra hành vi gây lãng phí trong phạm vi quản lý. Ví dụ như chậm ban hành hoặc không triển khai chương trình TK, CLP; ban hành văn bản trái luật gây lãng phí; không báo cáo hoặc báo cáo thiếu, chậm trễ theo quy định.
Dự thảo Luật cũng bổ sung cơ chế cho phép mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền cung cấp thông tin về hành vi lãng phí. Người đứng đầu khi nhận được thông tin có trách nhiệm kiểm tra, xác minh, kịp thời ngăn chặn, khắc phục, xử lý hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền, đồng thời công khai kết quả xử lý. Chính phủ sẽ quy định chi tiết các biện pháp bảo vệ người cung cấp thông tin, người đấu tranh chống lãng phí và người thân của họ, phù hợp với Quy định số 231-QĐ/TW.
Thứ trưởng Bộ Tài chính Hồ Sỹ Hùng báo cáo tại phiên họp.
Đáng chú ý, dự thảo đã liệt kê 9 nhóm hành vi gây lãng phí và 9 nhóm hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí. Đồng thời, giao Chính phủ quy định rõ từng hành vi và chế tài xử lý kỷ luật, kể cả đối với người đứng đầu nếu để xảy ra lãng phí.
Để tăng cường giám sát, dự thảo yêu cầu công khai bắt buộc một số tài liệu như kế hoạch thực hiện Chiến lược quốc gia về phòng, chống lãng phí; chương trình, báo cáo kết quả công tác TK, CLP của các bộ, ngành, địa phương; cùng thông tin về hành vi lãng phí và kết quả xử lý.
Một điểm mới quan trọng là dự thảo bổ sung nguyên tắc bảo đảm phòng, chống lãng phí trong toàn bộ quá trình xây dựng chính sách, soạn thảo và tổ chức thi hành pháp luật, nhằm kịp thời phát hiện điểm nghẽn, tháo gỡ vướng mắc và bảo đảm đồng bộ với chủ trương của Đảng.
Thẩm tra sơ bộ, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính tán thành sự cần thiết ban hành Luật thay thế Luật hiện hành. So với trước, phạm vi điều chỉnh của dự thảo được mở rộng, bao quát thêm các lĩnh vực tài chính công, tài sản công, tổ chức bộ máy và năng lượng. Theo Ủy ban, quy định mới đã cơ bản đáp ứng yêu cầu tiết kiệm, chống lãng phí theo chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm, phù hợp với Chiến lược, Chương trình quốc gia cũng như thực tiễn.
Về đối tượng áp dụng, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp cận linh hoạt hơn đối với doanh nghiệp tư nhân. Luật chỉ nên điều chỉnh những hành vi lãng phí ảnh hưởng tiêu cực đến lợi ích công cộng như lãng phí tài nguyên đất đai, khoáng sản, nguồn nước; lãng phí năng lượng do không tuân thủ quy định; gây ô nhiễm môi trường từ sản xuất kém hiệu quả, thay vì can thiệp quá sâu vào quản trị nội bộ.
Chủ nhiệm Ủy ban thẩm tra Phan Văn Mãi cũng đề nghị bổ sung nguyên tắc phân biệt rõ hành vi gây lãng phí do thiếu trách nhiệm, vi phạm pháp luật với rủi ro khách quan trong quá trình đổi mới, thí điểm chính sách. Theo ông, cần có hành lang pháp lý để khuyến khích cán bộ dám nghĩ, dám làm, không bị “đánh đồng” giữa thất bại trong thử nghiệm và sai phạm, vừa kiểm soát được lãng phí, vừa thúc đẩy tính năng động.
Dự kiến dự án Luật Tiết kiệm, chống lãng phí sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 10 sắp tới.
Quang Anh