Nhiều dự án có dấu hiệu lãng phí có thể bị điều tra khi Thông tư liên tịch số 11 hướng dẫn việc xác định lãng phí để áp dụng trong khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử các tội phạm liên quan đến lãng phí theo quy định của Bộ luật Hình sự có hiệu lực từ ngày 25/1/2026.
Đất “vàng” bỏ hoang
Theo tìm hiểu, năm 2004, Uỷ ban nhân dân thành phố Hà Nội quyết định cho Công ty Đầu tư và Phát triển hạ tầng đô thị, nay là Tổng công ty Đầu tư và Phát triển hạ tầng đô thị (UDIC) thuê 5.000m2 đất tại lô B2, khu đô thị mới Yên Hoà, phường Yên Hoà, quận Cầu Giấy (nay là Phường Yên Hòa, Hà Nội) với mục đích xây dựng trụ sở văn phòng các đơn vị thành viên.
5.000m2 đất bỏ hoang tại lô B2, khu đô thị mới Yên Hoà, phường Yên Hoà, quận Cầu Giấy (nay là Phường Yên Hòa, Hà Nội).
Theo hợp đồng thuê đất giữa Sở Tài nguyên Môi trường và nhà đất (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) với UDIC, lô đất B2 được cho thuê với giá 21.206 đồng/m2/năm.
Tiền thuê 5.044m2 là 106.963.064 đồng/năm. Thanh toán hàng năm. Tiền thuê được thay đổi khi Nhà nước hoặc TP Hà Nội có quyết định thay đổi khung giá đất trên địa bàn. Diện tích đất trên có thời hạn thuê 30 năm kể từ ngày 1/7/2004.
Quyết định trên của thành phố Hà Nội nêu rõ, sau 3 tháng kể từ ngày ký quyết định (31/12/2004) Công ty Phát triển hạ tầng đô thị không ký hợp đồng thuê đất hoặc sau khi ký hợp đồng thuê đất mà không thực hiện đúng nội dung hợp đồng thì giám đốc sở Tài nguyên môi trường và nhà đất (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) lập hồ sơ trình UBTP Hà Nội thu hồi quyết định. Tuy nhiên, ghi nhận hiện nay, lô đất trên vẫn là lô đất trống, bị bỏ hoang.
Trên chỉ là một trong số nhiều dự án trên địa bàn cả nước bỏ hoang, lãng phí. Chỉ tính riêng Hà Nội, đến ngày 5/11/2025, Hà Nội đã rà soát toàn bộ 712 dự án (chiếm 100%) với tổng diện tích 11.433,5ha. Kết quả 439/712 dự án đưa ra khỏi danh mục các dự án chậm triển khai; 321 dự án đưa ra khỏi danh sách các dự án chậm triển khai (trong đó 9 dự án chậm triển khai đã có quyết định gia hạn 24 tháng của UBND TP hết hạn tổ chức hậu kiểm chủ đầu tư đã khắc phục xong, kiến nghị đưa ra khỏi danh sách).
70/712 dự án đã được UBND TP quyết định gia hạn sử dụng đất 24 tháng (chiếm 9,84% trong tổng số 712 dự án) với tổng diện tích 2051ha. 203/712 dự án tiếp tục giám sát, đôn đốc thực hiện (chiếm 28,5% trong tổng số 712 dự án) với tổng diện tích 4.667,6ha.
Điều tra, xử lý hình sự dự án lãng phí
Trước thực trạng nguồn lực đất đai bị bỏ hoang, lãng phí, Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách thúc đẩy đưa đất đai vào sử dụng. Mới đây, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp, Bộ trưởng Bộ Tài chính, Bộ trưởng Bộ Công Thương, Bộ trưởng Bộ Xây dựng, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Tổng Kiểm toán nhà nước, Tổng Thanh tra Chính phủ vừa ban hành Thông tư liên tịch số 11/2025/TTLT-VKSNDTC-TANDTC- BCA-BQP-BTP-BTC-BCT-BXD-BNN&MT- KTNN-TTCP hướng dẫn việc xác định lãng phí để áp dụng trong khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử các tội phạm liên quan đến lãng phí theo quy định của Bộ luật Hình sự.
Theo Điều 8 của Thông tư này, những dấu hiệu vi phạm trong quản lý, khai thác, sử dụng đất đai và các tài nguyên khác có khả năng gây lãng phí, bao gồm: Quy hoạch đất đai và quy hoạch các tài nguyên khác không đúng pháp luật gây lãng phí; Gây ô nhiễm, hủy hoại tài nguyên, năng lượng quốc gia gây lãng phí; Giao đất, giao rừng, cho thuê đất, cho thuê rừng, thu hồi đất, thu hồi rừng, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, sử dụng rừng không đúng đối tượng hoặc không đúng thẩm quyền, không phù hợp quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, sử dụng rừng đã được phê duyệt.
Giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất không thực hiện nghĩa vụ tài chính với nhà nước; không thực hiện đấu giá, đấu thầu theo quy định đối với trường hợp giao đất, cho thuê đất phải đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư; chậm thực hiện các thủ tục theo quy định để xác định giá đất, dẫn đến chậm hoặc không thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với nhà nước gây lãng phí;
Sử dụng đất không đúng mục đích đã được nhà nước giao, cho thuê, công nhận quyền sử dụng đất; đất không được sử dụng trong thời hạn 12 tháng liên tục kể từ khi nhận bàn giao đất trên thực địa hoặc tiến độ sử dụng đất chậm 24 tháng so với tiến độ ghi trong dự án đầu tư; không thực hiện đúng thời hạn trả lại đất theo quyết định thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền gây lãng phí;
Cố ý trì hoãn, chậm giải phóng mặt bằng, triển khai thực hiện dự án so với tiến độ đã được phê duyệt; thực hiện dự án, khởi công công trình trước khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt; thực hiện bồi thường, hỗ trợ tái định cư không đúng quy định gây lãng phí;
Quyết định hoặc chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc phê duyệt dự án đầu tư xây dựng nhà ở không phù hợp quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng, quy hoạch đô thị và nông thôn, chương trình, kế hoạch phát triển nhà ở đã được phê duyệt gây lãng phí;
Cấp phép, thăm dò, khai thác tài nguyên không đúng quy định, thẩm quyền, đối tượng, không phù hợp với quy hoạch, kế hoạch và kết quả phê duyệt trữ lượng của cơ quan có thẩm quyền; tổ chức hoạt động khoáng sản không đúng với nội dung giấy phép hoạt động khoáng sản đã cấp; khai thác, chế biến tài nguyên gây ô nhiễm và suy thoái nguồn nước, môi trường gây lãng phí. Thông tư liên tịch này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 25/1/2026.
Có ý kiến cho rằng, trong bối cảnh nhiều địa phương đang triển khai các dự án lớn về đô thị, hạ tầng, nhà ở, năng lượng, khoáng sản, Thông tư liên tịch 11/2025 có vai trò như một hàng rào pháp lý nhằm ngăn chặn từ sớm các dự án treo, đất bỏ hoang, khai thác tài nguyên thiếu bền vững, những vấn đề đang gây bức xúc xã hội và thất thoát nguồn lực phát triển.
Cao Sơn