Bốn mùa chuyện thương trường

Tục ngữ có câu: “Thương trường như chiến trường” phản ánh quy luật cạnh tranh.

Nhưng Lương Văn Can (1854-1927), một chí sĩ thời thuộc Pháp lại có câu: “Thương đức – thương tài” – để răn rằng, hãy kinh doanh như phụng sự xã hội, kinh doanh phải minh bạch và chính đáng, cần kiệm là cái đạo lớn của người kinh doanh và sử dụng đồng tiền để phục vụ lại xã hội.  Đó là lời xưa, còn ngày nay, thương trường cũng lắm vui, buồn trong suốt cả bốn mùa Xuân, Hạ, Thu, Đông nhưng chẳng vì thế mà bi quan, phiền muộn.

Xuân

Sau buổi tham dự “Cà phê Doanh nhân” tại đất mỏ Quảng Ninh, người viết tâm tư lắm khi nhớ lại lời nhận xét của một vị doanh nhân có tiếng về thông tin Tập đoàn Vingroup chính thức dừng sản xuất các dòng xe ô tô chạy xăng, với một câu nửa chừng như hỏi, cũng như trả lời: “Anh thấy không, thương trường như chiến trường”. Thế nhưng, khi đọc lại những dòng tin trên các phương tiện truyền thông về sự kiện của ô tô “họ nhà Vin”, mới giật mình mà hiểu rằng, vị doanh nhân đất Mỏ kia thâm thúy thật!.

Chẳng thế, để có được những dòng xe VinFast Fadil, Lux A2.0, Lux SA2.0 hay President ngay sau sự kiện khánh thành Nhà máy sản xuất ô tô Vinfast hồi tháng 6/2019 - hơn 20 năm kể từ khi chiến lược công nghiệp ô tô Việt Nam của Chính phủ được công bố - nhưng kết quả đạt được không như kỳ vọng, thì những chiếc ô tô mang thương hiệu chữ V lăn bánh trên mọi nẻo đường đất Việt đã thổi bùng lên niềm tự hào Việt như một biểu tượng tiên phong cho chiến lược công nghiệp ô tô Việt Nam, minh chứng cho tinh thần doanh nhân Việt vì người Việt mà bao thế hệ vẫn khao khát. 

Còn nhớ, để dành toàn lực cho lĩnh vực sản xuất ô tô VinFast, từ cuối năm 2019, Vingroup đã chính thức “rút chân” khỏi thị trường bán lẻ bằng quyết định hoán đổi cổ phần Công ty VinCommerce - đơn vị sở hữu chuỗi siêu thị VinMart và cửa hàng tiện lợi VinMart+ - và bán luôn VinEco cho tập đoàn Masan. Nhưng rồi, chưa đầy 3 năm sau, cũng “nhanh như một làn gió”, Vingroup quyết định dừng sản xuất ô tô xăng để chuyển sang làm ô tô điện. Tất nhiên, sự thay đổi này của Vingroup đã được tính toán trong chiến lược kinh doanh, nhưng hẳn nhiên, họ cũng tâm tư lắm, bởi thai nghén một dòng xe không quá khó, nhưng cùng với nhân, vật lực và cả niềm tự hào Việt, quyết định này không hề đơn giản.

Cũng cuối năm 2019, Vingroup đóng cửa chuỗi cửa hàng điện máy, công nghệ VinPro và sàn thương mại điện tử Adayroi mà trước đó được Vingroup đầu tư lớn thông qua việc thâu tóm chuỗi bán lẻ công nghệ lâu đời trước đó là Viễn Thông A vào năm 2018. Cũng trong năm 2018, Vingroup thành lập CTCP Nghiên cứu và Sản xuất VinSmart với vốn điều lệ tới 3.000 tỷ đồng, để rồi, các dòng điện thoại thông minh điện thoại, tivi thương hiệu Vsmart đã tới tay người tiêu dùng ngay sau đó. Nhưng, lại nhưng, tháng 5/2021, Vingroup thông báo dừng sản xuất điện thoại, tivi thương hiệu Vsmart.

Không có cơ sở để nói rằng, các quyết định này đối với Vingroup là thua hay thắng, nhưng rõ ràng, “thương trường như chiến trường” là có thật, và ở đó, một quyết định sai có thể đưa doanh nghiệp đến bến bờ thất bại!. Còn nhiều và rất nhiều doanh nghiệp, đã và sẽ tiếp tục có những quyết định chuyển đổi chiến lược kinh doanh như tập đoàn Vigroup. Đó cũng là quy luật tất yếu của thị trường, song, điều mà các chuyên gia nhận định quan trọng ở đây, là những quyết định ấy có hay không mang lại lợi ích cho doanh nghiệp, cho thị trường và khách hàng của họ.

Hạ

Bên cốc bia hơi nơi quán nhỏ vỉa hè Hà Nội, dòng lạnh chạy thấu cơ thể nhưng chẳng thể vơi đi cái nóng hầm hập hắt tới từ nền bê tông bên đường, càng làm người viết nóng hơn khi câu chuyện bắt giam Giám đốc công ty Việt Á, khởi tố cả trăm cán bộ ngành Y liên quan đến hành vi nâng khống giá bộ kit xét nghiệm Covid-19 đang hồi cao trào từ các bàn bên cạnh. Vị doanh nhân trẻ đất Hà thành chua thêm: Ăn thua gì đâu anh, ông Dũng Tân Hoàng Minh (ông Đỗ Anh Dũng - Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn Tân Hoàng Minh)  - vừa bị khởi tố để điều tra về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Ôi chao. Chỉ chưa đầy 0,1 giây, “ông google” cho ra luôn mấy triệu kết quả liên quan đến vị doanh nhân nổi tiếng này. Sự tình bắt đầu từ việc Công ty TNHH Đầu tư bất động sản Ngôi sao Việt thuộc tập đoàn Tân Hoàng Minh trúng đấu giá ô đất có diện tíc 10.060 m2 tại Thủ Thiêm với giá 24.500 tỉ đồng (2,45 tỉ đồng/m2), mức giá được cho là cao bất thường và có thể dẫn đến sự xáo trộn trong lĩnh vực kinh doanh bất động sản nói riêng và kinh tế nói chung.

Và cứ thế, “cái sảy nảy cái ung”, cơ quan hữu quan đã “lần” ra dấu vết hành vi vi phạm của vị doanh nhân nổi tiếng cùng Tập đoàn Tân Hoàng Minh và các doanh nghiệp liên quan khác. Cụ thể, từ tháng 7/2021 đến tháng 3/2022, ông Đỗ Anh Dũng và các cá nhân tại Tập đoàn Tân Hoàng Minh đã có hành vi gian dối, sử dụng 3 công ty thành viên, gồm: Công ty TNHH đầu tư bất động sản Ngôi Sao Việt, Công ty CP đầu tư và dịch vụ khách sạn Soleil, Công ty CP Cung Điện Mùa Đông và các công ty liên quan, phát hành 9 đợt trái phiếu trái quy định pháp luật, tổng trị giá 10.300 tỉ đồng, để huy động tiền của nhà đầu tư nhưng không sử dụng vào các hoạt động kinh doanh theo hồ sơ phát hành trái phiếu. 

Dường như thấy chưa đủ “nóng”, vị doanh nhân – bạn đối ẩm của người viết – nhắc lại, thì cũng như ông Trịnh Văn Quyết, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Tập đoàn FLC đã bị bắt đó, họ “lùa gà”, họ gian dối với khách hàng. Cái ông Quyết ấy còn mạnh tay hơn, sau nhiều ngày cổ phiếu FLC được "đánh lên" với giá rất cao, ngày 10/1, ông này đã giao dịch bán tới 74,8 triệu cổ phiếu FLC nhưng không báo cáo, không công bố thông tin trước khi thực hiện giao dịch. Sau cái vụ người đứng đầu Tập đoàn FLC "bán chui" cổ phiếu, thị trường chứng khoán chao đảo, nhà đầu tư liên tục bán tháo FLC và các cổ phiếu liên quan đến ông Quyết, hàng chục mã cổ phiếu khác cũng bị vạ lây đó.

Thu

Một góc vắng Hà Nội, không “chém gió” mà nâng ly cà phê đắng sau chuyến cùng nhiều đồng nghiệp đến ghi nhận hàng trăm nhà đầu tư trái phiếu doanh nghiệp tập trung đông người, căng bằng rôn đòi tiền, người viết lặng lẽ viết tin, nhưng rất thiếu tập trung.

Thì vẫn biết cơ quan chức năng điều tra, khởi tố, bắt giam người phạm pháp là đúng quy định, nhưng nhớ cảnh nhiều bác cao niên, nhiều cô luống tuổi, trong mớ áo quần chẳng lấy gì làm sang trọng, đang ồn ào đòi lại những đồng tiền chắt chiu cả đời để mua trái phiếu của Công ty cổ phần Tập đoàn Đầu tư An Đông, đang tả tơi bên đường với hy vọng mong manh lấy lại đồng tiền mồ hôi, nước mắt mà thật xót xa.

Lúc này đây, các vị doanh nhân khả kính một thời ấy, trong đó có cả nữ doanh nhân Trương Mỹ Lan – Chủ tịch Hội đồng quản trị của Công ty Cổ phần Vạn Thịnh Phát (VTP Holdings Group) đã bị cơ quan chức năng tố bị can, bắt tạm giam để tiếp tục điều tra, xử lý, nhưng tội mà họ bị quy là “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” với con số khủng, hàng nghìn tỷ đồng, trong khi những khách hàng của họ, đôi khi chỉ cần vài chục nghìn đồng là đủ chi tiêu cho cả một ngày, thì hệ lụy sẽ là gì cho chính bản thân họ và hàng nghìn người đã đặt niềm tin nhầm nơi họ.

Đông

Chiều cuối năm, một mình “kéo co” với những con số, từ khoảng 8% tốc độ tăng trưởng GDP năm 2022; tăng trưởng tín dụng khoảng 11%; Xuất nhập khẩu dự kiến lập đỉnh mới với trên 700 tỷ USD... đến GDP bình quân đầu người của Việt Nam năm 2022 được dự báo có thể đạt 4,16 nghìn USD; gần 200 nghìn doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường và trên 133 nghìn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường,…  mà tự vấn, quy luật thị trường vốn vẫn là như thế, tăng và giảm; phát triển và thoái trào, nhưng rõ ràng, kinh tế Việt Nam đang ngày càng phát triển, doanh nghiệp ngày càng lớn hơn và cũng mạnh mẽ, quyết đoán hơn trong bước đường kinh doanh.

Nhưng, có lẽ, cuộc “giằng co” như ngày càng gay go hơn khi chợt nghĩ, đạo đức kinh doanh, dù không phải là tất cả, đang có chiều hướng “lùi dần đều”, mà minh chứng hiển hiện đó thôi, những Đỗ Anh Dũng, Trương Mỹ Lan, Trịnh Văn Quyết, Phan Quốc Việt… - họ đều là những doanh nhân tầm cỡ đấy thôi, và trong đó, không ít người từng lên sân khấu giảng giải về văn hóa kinh doanh, về đạo đức doanh nhân, để rồi khi ánh đèn sân khấu tắt, bản chất của họ, sự xấu xa trong kinh doanh của họ cũng tối đen như sân khấu lúc khép màn.

Đáng trách và đáng thương!.

Chợt nhớ lời Jim Collins - tác giả cuốn “Từ tốt đến vĩ đại” rằng, một trong những phẩm chất của những doanh nhân có thể khiến công ty trở nên vĩ đại là người lãnh đạo rất khiêm tốn, ít nói về mình nhưng quan tâm đến nhân viên và họ không bao giờ cho rằng doanh nghiệp mình hàng đầu, ngôi sao... và cũng nhớ, trong một cuộc họp của Hội đồng kinh tế lý tài có doanh nhân Bạch Thái Bưởi (1874 - 1932), là một trong 4 người được xếp vào danh sách những doanh nhân giàu nhất miền Bắc ở thế kỷ XX, khi bênh vực cho quyền lợi của người dân bị trị, Bạch Thái Bưởi bị Renê Robanh - Thống sứ Bắc Kỳ lúc đó, đe dọa: Nơi nào có Robanh thì không có Bạch Thái Bưởi. Ông đã đáp lại: Nước này còn Bạch Thái Bưởi thì không còn Robanh. Tôi kinh doanh trên đất nước tôi, xung quanh tôi là đồng bào tôi, chẳng lẽ đồng bào tôi không ủng hộ tôi hay sao?”.

Từ những cứ liệu ấy, hãy nhìn rộng hơn, hãy khoan dung và sòng phẳng hơn mà khẳng định, những vị doanh nhân “nhuốm chàm” kể trên, chẳng thể nào là đại diện cho gần 7 triệu doanh nhân, hơn 860 nghìn doanh nghiệp Việt!. Cũng hãy nhìn rộng hơn, hãy khoan dung và sòng phẳng hơn mà khẳng định, đạo đức kinh doanh là cuộc chiến giữa một bên là lợi nhuận nhanh chóng có thể đạt được, một bên là sự phấn đấu bền bỉ với một chữ tâm, chữ tín đã khiến cho không ít doanh nghiệp bị rơi xuống vực, nhưng cũng đưa lên đỉnh vinh quang không biết bao nhiêu doanh nhân. Có lẽ đã đến lúc cần có những khóa đào tạo đạo đức doanh nghiệp, như mô hình của Nhật Bản chẳng hạn. Ở đó, hàng chục nghìn lãnh đạo doanh nghiệp lớn nhỏ tại quốc gia Đông Á này vẫn đang đều đặn tham gia một lớp học có tên gọi "Lớp học Đạo đức doanh nghiệp" – nơi họ dành phần lớn thời gian để trao đổi, kể lại các kinh nghiệm bản thân, những câu chuyện xoay quanh lòng biết ơn với cuộc sống, gia đình, khách hàng, hòa thuận với những người cùng nghề, quan tâm đến cuộc sống nhân viên.

Và, Việt Nam đã và đang tham gia mạnh mẽ vào quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Việc tuân thủ các chuẩn mực đạo đức kinh doanh là một trong những yêu cầu của đối tác trong chuỗi giá trị toàn cầu để góp phần hội nhập sâu rộng và phát triển bền vững.

Ghi chép của Hoàng Châu