Sau những cảnh báo từ cơ quan quản lý và ý kiến chuyên gia ở kỳ 1, câu hỏi đặt ra không còn dừng ở xu hướng chung, mà đi thẳng vào từng mô hình cụ thể. Trong đó, Công ty Cổ phần BUFF Fintech là một trường hợp tiêu biểu, khi cách vận hành cho thấy nhiều đặc điểm của một cấu trúc tài chính nhiều tầng, được “đóng gói” trong một ứng dụng công nghệ.
Dòng tiền “đi đâu” sau lớp vỏ đơn giản
Theo thông tin công bố trên nền tảng, người dùng tham gia bằng cách nạp tiền, lựa chọn các sản phẩm được thiết kế sẵn với mức lợi nhuận kỳ vọng, sau đó ký các thỏa thuận hợp tác đầu tư hoặc hình thức tương đương. Ở bề mặt, đây là một trải nghiệm khá đơn giản, gần giống gửi tiền sinh lời.
Tuy nhiên, nếu lần theo dòng tiền, cách vận hành lại phức tạp hơn nhiều. Tiền của người dùng không nằm yên trên nền tảng, mà được phân bổ sang các đối tác, doanh nghiệp hoặc các cấu trúc tài chính phía sau. Nói cách khác, BUFF không trực tiếp tạo ra lợi nhuận, mà đóng vai trò tổ chức dòng tiền, kết nối giữa nguồn vốn cá nhân và nhu cầu sử dụng vốn.
Theo công bố, người dùng nạp tiền, chọn sản phẩm có sẵn với mức lợi nhuận kỳ vọng và ký thỏa thuận hợp tác đầu tư hoặc hình thức tương tự.
Vấn đề nằm ở chỗ, khi dòng tiền đi qua nhiều lớp trung gian, khả năng kiểm soát thực tế của nhà đầu tư gần như không còn. Người tham gia chỉ nhìn thấy điểm đầu là khoản tiền bỏ ra và điểm cuối là lợi nhuận kỳ vọng, còn phần ở giữa nơi quyết định rủi ro lại gần như bị “đóng kín”.
Một điểm đáng chú ý khác là cách nền tảng xây dựng thông điệp tiếp cận người dùng. Các sản phẩm được giới thiệu bằng những cụm từ quen thuộc như “giải pháp quản lý tài sản cá nhân”, “sinh lời từ tiền nhàn rỗi”, “lãi suất hấp dẫn, ổn định” hay “đầu tư đơn giản, dễ dàng cho mọi người”.
Đi kèm là các cam kết mang tính cảm nhận như “minh bạch, an toàn, hiệu quả”, “không cần nhiều vốn vẫn có thể đầu tư”, “nạp rút linh hoạt, không mất phí”. Những thông điệp này không sai về mặt quảng bá, nhưng có điểm chung là nhấn mạnh trải nghiệm và lợi ích, trong khi cấu trúc vận hành phía sau nơi quyết định rủi ro lại không phải lúc nào cũng được người tham gia hiểu rõ.
Khi hoạt động đầu tư được “kể” theo cách gần giống gửi tiền, cách nhìn của người dùng cũng bị kéo theo. Ranh giới giữa đầu tư và gửi tiền trở nên mờ đi, trong khi bản chất rủi ro lại không hề giống nhau.
Rủi ro pháp lý và khoảng trống quản lý
Bản chất pháp lý của mô hình không nằm ở ứng dụng, mà nằm ở hợp đồng. Trong trường hợp của BUFF, người dùng không trực tiếp sở hữu tài sản đầu tư, mà chỉ nắm giữ quyền lợi thông qua các thỏa thuận với nền tảng. Điều này dẫn đến một hệ quả quan trọng: quyền kiểm soát dòng tiền và quyền sở hữu tài sản không nằm cùng một chỗ.
Khi mọi thứ vận hành bình thường, sự tách rời này gần như không được chú ý. Nhưng nếu xảy ra rủi ro, đây lại là điểm yếu lớn nhất. Nhà đầu tư không thể yêu cầu cơ chế bảo vệ theo luật chứng khoán, cũng không có lớp bảo vệ như bảo hiểm tiền gửi trong hệ thống ngân hàng.
Khi đó, quan hệ giữa các bên chủ yếu là quan hệ dân sự. Việc chứng minh dòng tiền, xác định trách nhiệm hay theo đuổi quyền lợi sẽ phụ thuộc vào khả năng pháp lý của từng cá nhân, thay vì một cơ chế bảo vệ sẵn có.
Nếu nhìn từ góc độ công nghệ, BUFF có thể được xem là một nền tảng kết nối. Nhưng nếu nhìn từ góc độ tài chính, vai trò của nền tảng này lại gần với một trung gian phân phối và điều phối vốn. Cách gọi khác nhau, nhưng hệ quả pháp lý thì không giống nhau.
Trong đó, Công ty Cổ phần BUFF Fintech là một trường hợp tiêu biểu, khi cách vận hành cho thấy nhiều đặc điểm của một cấu trúc tài chính nhiều tầng, được “đóng gói” trong một ứng dụng công nghệ.
Một nền tảng công nghệ đơn thuần chỉ cung cấp công cụ. Trong khi đó, một đơn vị tham gia vào việc dẫn dắt dòng tiền, dù trực tiếp hay gián tiếp, sẽ không thể đứng ngoài câu hỏi về trách nhiệm nếu có sự cố xảy ra.
Vấn đề không chỉ nằm ở việc mô hình có hợp pháp hay không, mà còn ở chỗ khung pháp lý hiện chưa theo kịp để phân loại và kiểm soát rõ ràng những mô hình như vậy. Trong khoảng trống đó, doanh nghiệp có thể linh hoạt thiết kế sản phẩm và mở rộng nhanh.
Nhưng cùng lúc, rủi ro cũng được đẩy về phía người dùng. Nhà đầu tư không chỉ đối mặt với rủi ro thị trường, mà còn là rủi ro cấu trúc tức rủi ro phát sinh từ chính cách dòng tiền được tổ chức.
Khi mọi thứ vận hành trơn tru, câu chuyện thường xoay quanh mức sinh lời. Nhưng khi đặt trong bối cảnh các cảnh báo từ cơ quan quản lý, câu hỏi cần được nhìn lại theo hướng khác.
Không còn là lợi nhuận bao nhiêu, mà là tiền đang đi đâu, ai kiểm soát nó, và nếu có sự cố xảy ra, ai sẽ là người chịu trách nhiệm cuối cùng.
Còn nữa!..
Hải Nam