Bảo vệ rùa không chỉ là bảo vệ một loài động vật, mà còn là bảo vệ cả hệ sinh thái, gìn giữ đa dạng sinh học và thực thi nghiêm túc pháp luật về bảo vệ động vật hoang dã.
Người dân đưa thông tin phản ánh tình trạng bán rùa trên phố tại Hải Phòng
Thời gian gần đây, người dân tại các khu vực như đường Lê Hồng Phong, Cầu Tre, khu đô thị Vinhomes Imperia... liên tục phản ánh tình trạng xuất hiện các đối tượng buôn bán rùa công khai trên vỉa hè và lề đường. Nhiều loài rùa bị nhốt trong thùng xốp, rọ nhựa, được rao bán như hàng hóa thông thường. Thực trạng này không chỉ tiềm ẩn nguy cơ vi phạm pháp luật mà còn đe dọa nghiêm trọng đến môi trường sinh thái.
Công khai bán rùa trên phố
Những cá thể rùa được rao bán có thể thuộc nhóm động vật hoang dã quý hiếm – thậm chí có thể nằm trong danh mục được ưu tiên bảo vệ theo Luật Lâm nghiệp 2017, Nghị định 06/2019/NĐ-CP, hoặc Công ước CITES mà Việt Nam là thành viên. Nếu những cá thể rùa này thuộc loài nguy cấp, quý hiếm, hành vi mua bán có thể cấu thành tội hình sự theo Điều 244 Bộ luật Hình sự 2015, với mức phạt từ 500 triệu đến 2 tỷ đồng, hoặc phạt tù lên đến 15 năm.
Ở góc độ môi trường, rùa là loài đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái – giúp kiểm soát sinh vật nhỏ, làm sạch môi trường nước, góp phần cân bằng sinh thái tự nhiên. Việc khai thác, mua bán và nuôi nhốt rùa tràn lan không qua kiểm soát không chỉ khiến nhiều loài đứng trước nguy cơ tuyệt chủng mà còn phá vỡ sự cân bằng sinh học, để lại hậu quả lâu dài cho môi trường sống.
Điều đáng lo ngại là hiện tượng buôn bán rùa đang có dấu hiệu trở thành một "trào lưu", khi nhiều người mua về làm cảnh hoặc theo phong thủy mà thiếu hiểu biết về pháp luật và sinh thái. Việc nuôi nhốt tùy tiện, thả phóng sinh không kiểm soát còn có thể làm lây lan bệnh dịch hoặc ảnh hưởng xấu đến quần thể rùa tự nhiên.
Xuất hiện tình trạng bán rùa trên phố.
Đã đến lúc các cơ quan chức năng như Chi cục Kiểm lâm, Công an môi trường và chính quyền địa phương cần vào cuộc quyết liệt hơn. Việc kiểm tra, truy vết nguồn gốc, xử lý hành vi buôn bán rùa trái phép cần được thực hiện kịp thời để răn đe, ngăn chặn xu hướng nguy hại này. Đồng thời, cần tăng cường tuyên truyền để người dân hiểu rõ hậu quả của việc tham gia mua bán, nuôi nhốt hoặc phóng sinh rùa không đúng cách.
Bảo vệ rùa không chỉ là bảo vệ một loài động vật, mà còn là bảo vệ cả hệ sinh thái, gìn giữ đa dạng sinh học và thực thi nghiêm túc pháp luật về bảo vệ động vật hoang dã.
1. Căn cứ pháp luật liên quan đến động vật hoang dã
Luật Lâm nghiệp 2017: Điều 8 cấm săn bắt, giết, nuôi, nhốt, vận chuyển, buôn bán trái phép động vật rừng, đặc biệt là động vật nguy cấp, quý, hiếm.
Nghị định 06/2019/NĐ-CP (và sửa đổi bởi Nghị định 84/2021/NĐ-CP): Quy định danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ. Nhiều loài rùa ở Việt Nam nằm trong danh mục này (ví dụ: rùa hộp trán vàng miền Bắc, rùa Trung Bộ, rùa đầu to, rùa đất lớn…).
Công ước CITES (Việt Nam là thành viên): Cấm mua bán các loài thuộc Phụ lục I, quản lý chặt chẽ Phụ lục II và III.
2. Xử lý vi phạm
Xử phạt hành chính: Theo Nghị định 07/2022/NĐ-CP, buôn bán động vật rừng thông thường có thể bị phạt tiền từ 5 đến 400 triệu đồng, tùy mức độ và loài động vật.
Xử lý hình sự: Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017), Điều 244 quy định tội “Vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm”. Mức phạt có thể từ 500 triệu đến 2 tỷ đồng hoặc phạt tù đến 15 năm.
3. Khuyến nghị
Người dân khi phát hiện hành vi buôn bán rùa nghi là trái phép nên:
Chụp ảnh, ghi lại thông tin địa điểm, thời gian, biển số xe (nếu có).
Gửi phản ánh đến Chi cục Kiểm lâm, Cảnh sát Môi trường, hoặc đường dây nóng bảo vệ động vật hoang dã (Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên ENV: 1800 1522 - miễn phí).
Đình Sáng