Bứt phá năng suất dựa trên khoa học, công nghệ và chuyển đổi số

Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo cần được chuyển hóa thành năng suất thực chất trong từng doanh nghiệp, cơ quan và ngành kinh tế, thay vì chỉ dừng lại ở các phong trào hay ứng dụng mang tính hình thức.

Ngày 14/8, tại TP Hồ Chí Minh, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương và Tổ chức Năng suất châu Á (APO) đã tổ chức Diễn đàn Năng suất chất lượng quốc gia 2026 với chủ đề “Bứt phá năng suất dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để Việt Nam tiến nhanh tới tầm nhìn 2045”.

Phát biểu tại diễn đàn, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng cho biết, sau 40 năm đổi mới, tiềm lực của nền kinh tế Việt Nam đã có bước tiến vượt bậc. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng vẫn dựa nhiều vào mở rộng nguồn lực hơn là nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Kinh nghiệm của khu vực cho thấy không quốc gia nào có thể vượt qua bẫy thu nhập trung bình nếu không trải qua một giai đoạn tăng tốc quyết liệt về năng suất. Theo đó, năng suất hôm nay không còn là làm nhanh hơn cách làm cũ, mà là tạo ra giá trị mới bằng công nghệ, dữ liệu và phương thức quản trị mới, đồng thời phải đạt chuẩn về chất lượng, môi trường thì mới được thị trường chấp nhận. Nâng cao năng suất không phải là phong trào, cũng không phải việc riêng của ngành khoa học và công nghệ, mà phải trở thành một trong những nhiệm vụ trung tâm của cả hệ thống trong giai đoạn 2026-2030.

Từ yêu cầu trên, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh 3 định hướng lớn. Trước hết, việc nâng cao năng suất phải chuyển từ cách làm theo phong trào sang chuyển đổi sâu, thực chất và có thể đo lường; lấy chỉ tiêu năng suất làm thước đo trong điều hành.

Để thực hiện mục tiêu đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng đạt trên 55% và năng suất lao động khu vực kinh tế tư nhân tăng bình quân 8,5-9,5%/năm, Phó Thủ tướng đề nghị nghiên cứu đưa các chỉ tiêu năng suất, chất lượng vào hệ thống chỉ tiêu điều hành của từng bộ, ngành, địa phương, tập đoàn và tổng công ty.

Thứ hai là khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành nguồn tạo ra năng suất mới; chất lượng và tiêu chuẩn trở thành “tấm hộ chiếu” để hàng hóa đi ra thị trường.

Theo đó, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo phải được đưa vào dây chuyền sản xuất, quy trình quản trị, thay vì chỉ dừng ở các phần mềm quản lý văn phòng. Trong quá trình này, cần chú trọng năng lực hấp thụ và làm chủ công nghệ của doanh nghiệp Việt Nam, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Đồng thời, hạ tầng chất lượng quốc gia cũng cần được hiện đại hóa, số hóa và đi trước một bước để hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng những tiêu chuẩn ngày càng cao của các thị trường lớn.

Thứ ba là huy động đồng bộ doanh nghiệp nhà nước, khu vực kinh tế tư nhân và khu vực công tham gia nâng cao năng suất.

Phó Thủ tướng cho rằng chính sách hỗ trợ cần chuyển từ dàn trải sang có trọng tâm, trọng điểm; lấy mức tăng năng suất thực tế làm thước đo thay vì số lượng doanh nghiệp được hỗ trợ. Riêng với khu vực công, sau khi vận hành chính quyền địa phương hai cấp, mỗi cơ quan cần phục vụ người dân và doanh nghiệp bằng quy trình gọn hơn, chi phí tuân thủ thấp hơn, qua đó góp phần giảm chi phí của toàn nền kinh tế.

Về nhiệm vụ thời gian tới, Bộ Khoa học và Công nghệ được đề nghị khẩn trương sơ kết việc thực hiện Kế hoạch tổng thể nâng cao năng suất dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2021-2030; trên cơ sở đó nghiên cứu trình Thủ tướng ban hành Kế hoạch nâng cao năng suất quốc gia cho giai đoạn mới, hoàn thành trong quý III/2026.

Kế hoạch mới cần bổ sung các nội dung về năng suất dựa trên trí tuệ nhân tạo và dữ liệu, năng suất xanh, năng suất khu vực công, tiêu chuẩn và đo lường số.

Bên cạnh đó là xây dựng bộ chỉ tiêu đo lường năng suất ở cấp nền kinh tế, ngành, địa phương và doanh nghiệp; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về năng suất và công bố Báo cáo Năng suất Việt Nam hằng năm bằng tiếng Việt và tiếng Anh.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu hiện đại hóa hạ tầng chất lượng quốc gia, ưu tiên đầu tư năng lực đo lường, thử nghiệm, chứng nhận phục vụ các công nghệ chiến lược và dự án trọng điểm quốc gia; đẩy mạnh tiêu chuẩn số, chứng chỉ hiệu chuẩn số, mở rộng thừa nhận lẫn nhau về kết quả đánh giá sự phù hợp; chủ động tham gia xây dựng tiêu chuẩn quốc tế đối với công nghệ mới.

Bốn là, phát triển nguồn nhân lực cho năng suất: hình thành đội ngũ chuyên gia năng suất quốc gia đạt chuẩn khu vực; nghiên cứu đưa nội dung năng suất, chất lượng, đổi mới sáng tạo vào chương trình đào tạo đại học và giáo dục nghề nghiệp; đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số cho người lao động.

Năm là, tăng cường hợp tác quốc tế; phát huy vai trò của Tổ chức Năng suất Châu Á, Tổ chức Lao động Quốc tế và các đối tác; tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm của các nền kinh tế đã thành công trong chuyển đổi kép. Nâng cao năng suất là một hành trình lâu dài. Nhưng trong bối cảnh hiện nay, chúng ta không có lựa chọn nào khác ngoài việc tăng tốc.

Theo Phó Thủ tướng cần tăng tốc ứng dụng khoa học, công nghệ và trí tuệ nhân tạo; tăng tốc đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; tăng tốc chuyển đổi xanh, nâng cao chất lượng và trên hết là tăng tốc nâng cao năng suất của mỗi doanh nghiệp, mỗi cơ quan và mỗi người lao động Việt Nam.

Trong khi đó, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho rằng Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi tăng trưởng nhanh và bền vững. Khi dư địa mở rộng đầu vào ngày càng hạn chế, năng suất phải trở thành nguồn lực chủ yếu của tăng trưởng dài hạn.

Bứt phá năng suất không chỉ là làm ra nhiều hơn mà là tạo ra nhiều giá trị hơn từ cùng một nguồn lực. Năng suất tạo ra hiệu quả; chất lượng tạo dựng niềm tin và khả năng tiếp cận thị trường. Cả hai phải cùng được nâng lên để doanh nghiệp cạnh tranh bằng giá trị và công nghệ.

Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, khoa học và công nghệ tạo ra năng lực mới; đổi mới sáng tạo chuyển năng lực đó thành giá trị; chuyển đổi số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo nâng cao hiệu quả; còn tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng giúp kết quả được tin cậy và được thị trường chấp nhận.

Nguyễn Trang