Sau thời gian ưu đãi để thúc đẩy xe điện Trung Quốc, nhiều nước Đông Nam Á đang thu hẹp hỗ trợ và tăng yêu cầu sản xuất, nội địa hóa.
Xe điện Trung Quốc từng hưởng lợi lớn khi nhiều quốc gia Đông Nam Á giảm thuế, trợ giá và tạo điều kiện nhập khẩu để thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang phương tiện xanh. Chính sách này góp phần đưa hàng loạt thương hiệu như BYD, Geely, SAIC, Changan hay Great Wall Motor nhanh chóng mở rộng hiện diện trong khu vực.
Tuy nhiên, khi thị trường xe điện đã phát triển nhanh và sức ép cạnh tranh lên doanh nghiệp nội địa ngày càng lớn, cách tiếp cận của nhiều quốc gia cũng bắt đầu thay đổi. Thay vì chỉ ưu tiên tăng số lượng xe điện, các chính phủ đang yêu cầu doanh nghiệp nước ngoài phải đầu tư nhiều hơn vào nhà máy, linh kiện và chuỗi cung ứng trong nước.
Malaysia nâng rào cản với xe điện nhập khẩu
Malaysia là một trong những thị trường thể hiện rõ sự thay đổi này. Từ năm 2022, nước này miễn thuế nhập khẩu và thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xe điện nguyên chiếc, tạo điều kiện cho hàng loạt mẫu xe ngoại gia nhập thị trường.
Nhiều quốc gia Đông Nam Á đang nâng cao rào cản với xe điện từ Trung Quốc để bảo vệ doanh nghiệp nội.
Từ ngày 1/7/2026, Malaysia nâng giá trị CIF tối thiểu đối với xe điện nguyên chiếc nhập khẩu lên 200.000 ringgit, tương đương khoảng 49.000 USD, gấp đôi ngưỡng giá áp dụng trước đây. Xe nhập khẩu đồng thời phải đạt công suất mô tơ từ 180 kW trở lên.
Quy định mới khiến nhiều mẫu xe điện phổ thông giá thấp khó tiếp tục vào Malaysia theo con đường nhập khẩu như trước, trong đó nhóm chịu ảnh hưởng đáng kể là các thương hiệu Trung Quốc vốn có lợi thế về giá.
Song song với việc nâng rào cản nhập khẩu, Malaysia cũng yêu cầu các dự án sản xuất mới thực hiện nhiều công đoạn hơn ngay trong nước. Mục tiêu không chỉ là thu hút thêm thương hiệu ô tô mà còn kéo hoạt động sản xuất, việc làm và đơn hàng cho doanh nghiệp phụ trợ về thị trường nội địa.
Động thái này cũng giúp tạo thêm khoảng trống cạnh tranh cho các hãng xe trong nước như Proton và Perodua, thay vì để thị trường ngày càng phụ thuộc vào xe nhập khẩu.
Thái Lan, Indonesia buộc hãng ngoại phải sản xuất trong nước
Tại Thái Lan, các ưu đãi lớn dành cho xe điện những năm qua đã giúp nước này trở thành một trong những điểm đến quan trọng nhất của các hãng xe Trung Quốc tại Đông Nam Á. Tuy nhiên, làn sóng xe giá rẻ cũng làm gia tăng áp lực cạnh tranh và nguy cơ dư cung trên thị trường ô tô.
Một số quốc gia yêu cầu hãng ngoại phải sản xuất xe trong nước.
Theo chương trình EV3.5, doanh nghiệp hưởng ưu đãi khi nhập khẩu xe phải thực hiện nghĩa vụ sản xuất bù tại Thái Lan. Trong năm 2026, cứ một xe nhập khẩu sẽ phải tương ứng với hai xe được sản xuất trong nước, trước khi tỷ lệ tăng lên ba xe vào năm 2027.
Các yêu cầu về linh kiện nội địa cũng được siết chặt hơn. Điều này cho thấy Thái Lan muốn giữ vai trò trung tâm sản xuất ô tô của khu vực, thay vì chỉ trở thành thị trường tiêu thụ xe điện nhập khẩu.
Indonesia cũng đi theo hướng tương tự. Các hãng từng được hưởng ưu đãi khi nhập khẩu xe điện nguyên chiếc phải cam kết đầu tư nhà máy và từng bước đáp ứng yêu cầu sản xuất trong nước. Khi những cam kết này bước vào giai đoạn thực hiện, mức độ nội địa hóa đang trở thành tiêu chí quan trọng hơn đối với doanh nghiệp ngoại.
Những thay đổi tại Malaysia, Thái Lan và Indonesia cho thấy thời kỳ ưu đãi mạnh để nhanh chóng kéo xe điện vào thị trường đang dần qua đi. Chính sách mới không đồng nghĩa với việc các nước Đông Nam Á đóng cửa với xe Trung Quốc, nhưng điều kiện để tiếp tục mở rộng kinh doanh ngày càng rõ ràng hơn: muốn bán nhiều xe, các hãng phải đầu tư nhiều hơn tại chính thị trường đó.
Xu hướng này cũng đặt ra một bài toán đáng chú ý với Việt Nam khi lượng ô tô nhập khẩu từ Trung Quốc tiếp tục tăng. Trong 4 tháng đầu năm 2026, Việt Nam nhập 23.723 ô tô nguyên chiếc từ Trung Quốc, tăng 68,61% so với cùng kỳ.
Kinh nghiệm từ các nước trong khu vực cho thấy thu hút xe điện có thể tạo thêm cạnh tranh và lựa chọn cho người tiêu dùng. Nhưng khi thị trường phát triển đủ lớn, câu hỏi quan trọng hơn là doanh số của các hãng ngoại sẽ để lại bao nhiêu giá trị cho ngành sản xuất, chuỗi cung ứng và doanh nghiệp trong nước.
Thế Anh