Thời gian qua đã phát hiện một số doanh nghiệp sơ chế gom rau trôi nổi từ chợ đầu mối, trà trộn với rau có nguồn gốc rõ ràng, rồi gắn tem nhãn an toàn để đưa vào trường học, siêu thị ở Hà Nội. Hệ quả là người tiêu dùng, đặc biệt học sinh, sinh viên – đối tượng cần được bảo vệ nhất lại phải sử dụng rau không rõ nguồn gốc.
Công tác quản lý chuỗi cung ứng vẫn còn khó khăn
Tại tọa đàm "Bịt lỗ hổng 'rau bẩn' vào trường học, siêu thị" diễn ra chiều 24/9, ông Tạ Văn Tường, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết, Hà Nội là địa phương có diện tích sản xuất rau lớn, khoảng 33.000 ha, sản lượng 735.000 tấn/năm, đáp ứng được 60% nhu cầu tiêu dùng.
Với TP.Hà Nội có sự quan tâm rất sớm để làm công tác quản lý những diện tích, khu vực vùng trồng rau an toàn, hiện nay VietGrap được hơn 400ha, việc quản lý về chất lượng, việc đảm bảo an toàn trên địa bàn sản xuất TP.Hà Nội đang rất quan tâm bằng việc ban hành cơ chế chính sách như trước đây năm 2019 có Quyết định 3215 về vùng sản xuất tập trung, tất cả các vùng kể cả chăn nuôi, thủy sản.
Ông Tạ Văn Tường - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội (Ảnh: Dân Việt)
Ông Nguyễn Thành Trung – Phó Trưởng phòng Chất lượng và Phát triển Thị trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) cho biết, ngành nông nghiệp trong những năm vừa qua đã có nhiều chỉ đạo quyết liệt đến việc quản lý ATTP. Hiện ngành nông nghiệp triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc.
Theo đó, trên 3000 doanh nghiệp và 11 nghìn sản phẩm được đưa lên hệ thống. Đây là hệ thống truy xuất phục vụ công tác quản lý về ATTP. Theo Thông tư 17, truy xuất mới chỉ dừng lại ở ghi chép và hồ sơ, còn theo hệ thống tem thì mới dừng lại ở khuyến khích nông dân và doanh nghiệp. Trong ngành, hiện đang tập trung vào nhóm nông dân sản xuất đến thu gom và sơ chế. Để làm việc này đơn vị gặp nhiều khó khăn bởi việc sản xuất còn nhỏ lẻ, nhận thức của người dân khi ghi chép và doanh nghiệp khi thực hiện ghi chép còn chưa đầy đủ.
Hiện chúng ta đang dùng tem truy xuất tĩnh. Để thực hiện chuẩn, phải dùng tem truy xuất hàng ngày. Thế nhưng, việc này gặp không ít khó khăn bởi cơ sở hạ tầng và phần mềm. Truy suất tĩnh mới được thực hiện ở khâu ban đầu.
Ông Nguyễn Văn Thuần – Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Sở NN&PTNT Hà Nội) cho biết, trên địa bàn TP. Hà Nội hiện có nhiều chuỗi cung ứng sản phẩm nông sản an toàn. Tuy vậy, công tác quản lý chuỗi vẫn còn không ít khó khăn do thiếu nhân lực có trình độ, kỹ năng về quản trị doanh nghiệp và hợp tác xã.
Theo ông Thuần, sự liên kết giữa “bốn nhà” gồm Nhà nước, doanh nghiệp, người dân và nhà đầu tư chưa đạt được kỳ vọng. Quá trình đô thị hóa khiến diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp, trong khi nhiều hợp tác xã chưa phát huy hết vai trò, tiềm năng; số lượng hợp tác xã đáp ứng tiêu chuẩn VietGAP vẫn còn hạn chế.
Không làm nghiêm túc, 5 năm sau vẫn sẽ ăn “rau bẩn”
Bà Trần Thị Dung – Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Người tiêu dùng Việt Nam cho rằng, thực trạng hiện nay, người tiêu dùng không chỉ là trẻ em mà tất cả chúng ta cũng ăn rau bẩn. Kể cả trong siêu thị cũng có một lượng rau không rõ nguồn gốc cũng tuồn vào. Chúng ta cần nhìn nhận nghiêm túc. Hà Nội có bao nhiêu con người trình độ cao, nhưng vẫn để xảy ra tình trạng này. Phải nhìn lại và tổ chức lại.
Bà Trần Thị Dung – Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Người tiêu dùng Việt Nam (Ảnh: Dân Việt)
Theo bà Trần Thị Dung, phải xác định rõ, đất trồng thuộc về ai, mỗi năm trồng được bao nhiêu, học sinh, sinh viên cần bao nhiêu thực phẩm… tại sao người sản xuất và người tiêu dùng lại không ngồi lại với nhau để cân đối? Các nhà quản lý vĩ mô phải điều phối. Cần bao nhiêu, từ trồng trọt tới khâu thu mua, phải làm lại, làm nghiêm túc, đừng để các cô hiệu trưởng “bắt tay” với đơn vị cung cấp rau giá rẻ để hưởng lợi. Cứ đòi hỏi người tiêu dùng thông thái thì cũng không thể nào “thông thái” được. Vấn đề là phải tổ chức lại, phải đào tạo lại. Người sản xuất, người thu mua cần phải biết rõ mình phải làm gì.
Đặc biệt, cán bộ quản lý cũng phải được đào tạo. Tất cả sản phẩm đưa ra ngoài chợ phải có nhãn mác và truy xuất được nguồn gốc. Hà Nội phải làm mẫu, đòi hỏi truy xuất nguồn gốc ngay lập tức bằng công nghệ số thì khó, nhưng cần triển khai từng bước. Tôi đã trao đổi với một số đơn vị trồng rau, hiện có nhiều phần mềm khác nhau.
Theo bà Trần Thị Dung, chỉ nên tập trung vào một phần mềm thống nhất, xác định phần nào là kinh phí Nhà nước hỗ trợ, phần nào do người dân chi trả. Làm tốt thì rau an toàn phải có giá cao hơn.
Ban đầu, có thể cần chính sách hỗ trợ để bù chi phí giám sát, hỗ trợ ghi chép minh bạch, có thể bằng ngân sách Nhà nước. Khi có hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn và đội ngũ nhân lực chuẩn, trên vùng đất Hà Nội hoàn toàn có thể kiểm soát. Thu mua phải quản lý chặt, kiểm tra phải đột xuất.
Nếu không làm nghiêm túc, 5 năm sau vẫn sẽ ăn “rau bẩn” như cũ. Các dự án VietGAP rót tiền ra, nhưng hết dự án thì không ai biết người dân có tiếp tục áp dụng hay không.
Theo bà Đặng Thị Hương, Giám đốc chứng nhận Vinacert, quy định hiện nay chỉ kiểm tra định kỳ 12 tháng/lần, trong khi rau củ là mặt hàng có rủi ro cao. Giấy chứng nhận chỉ phản ánh tại thời điểm cấp, không đảm bảo suốt năm.
Doanh nghiệp sản xuất phải chịu trách nhiệm chính về chất lượng sản phẩm. Các tổ chức chứng nhận và cơ quan quản lý chỉ giám sát, kiểm tra bổ sung. Bà Hương đề xuất rút ngắn thời gian giám sát, đồng thời xây dựng cổng thông tin chung để minh bạch toàn bộ dữ liệu vùng trồng, sản lượng, lô hàng – giúp người tiêu dùng kiểm chứng dễ dàng hơn.
Luật sư Chu Quỳnh Vương – Văn phòng luật sư Trung Hòa, Đoàn luật sư TP.Hà Nội cho hay, vấn đề vi phạm trong lĩnh vực sản xuất kinh doanh rau củ nói riêng, thực phẩm nói chung đã quy định rất rõ trong Luật An toàn thực phẩm cũng như là các Nghị định quy định xử phạt hành chính về an toàn thực phẩm, đặc biệt là Nghị định 124/2021 sửa đổi nghị định 115/2018 của chính Phủ.
Khi doanh nghiệp gian lận nguồn gốc rau xanh, thực phẩm thì sẽ bị xử phạt hành chính hoặc hình sự tùy thuộc vào mức độ và hậu quả gây ra, với các hình thức như phạt tiền, tịch thu tang vật, tiêu hủy hàng hóa, buộc khắc phục hậu quả, và trong trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm có thể bị phạt tù.
Không nhất thiết phải chờ đến khi gây ra hậu quả nghiêm trọng mới xử lý; hành vi kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc đã là vi phạm pháp luật. Hậu quả xảy ra sẽ là tình tiết tăng nặng đối với hành vi vi phạm (ví dụ: gây ngộ độc cho người tiêu dùng) sẽ làm tăng mức độ xử phạt, có thể chuyển từ xử lý hành chính sang xử lý hình sự.
Anh Đào