Nhằm kiểm soát rủi ro thanh khoản cho hệ thống ngân hàng, đầu tháng 10/2023 các ngân hàng thương mại chính thức giảm tỉ lệ vốn ngắn hạn từ 34% xuống 30% để cho vay trung và dài hạn theo lộ trình của Ngân hàng Nhà nước, trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp tiếp tục kiến nghị gia hạn.
Giảm tỉ lệ sử dụng vốn ngắn hạn để cho vay trung, dài hạn
Cụ thể các Ngân hàng thương mại đã điều chỉnh giảm tỉ lệ tối đa vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn qua các năm từ 40% xuống 37% rồi 34% và cuối cùng là xuống 30% kể từ ngày 01/10/2023 vừa qua. Việc làm trên được thực hiện theo quy định tại Thông tư 08/2020/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước.
Theo Lãnh đạo một số ngân hàng thương mại, sau khi giảm tỉ lệ sử dụng vốn ngắn hạn để cho vay trung, dài hạn xuống còn 30% sẽ có tác động nhất định đến một vài ngân hàng và khách hàng. Bởi lẽ, các ngân hàng có dư nợ cho vay trung, dài hạn quá nhiều trong đó chủ yếu là cho vay đầu tư dự án bất động sản, dẫn đến tỉ lệ sử dụng vốn ngắn hạn gần chạm ngưỡng cho phép. Đồng thời, những ngân hàng này sẽ tìm cách thu hồi vốn theo hướng tăng lãi suất cho vay, tạo sức ép khách hàng trả nợ trước hạn nhằm giảm nhanh tỉ lệ sử dụng vốn ngắn hạn để cho vay trung, dài hạn.
Để bớt áp lực tăng lãi suất, khách hàng sẽ chuyển khoản vay đến ngân hàng có tỉ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn thấp, lãi suất thấp để vay mới và tất toán khoản vay cũ. Điều này có thể khiến hoạt động sản xuất, kinh doanh của người vay bị xáo trộn. Ngược lại, các ngân hàng gần như không cho vay đầu tư dự án bất động sản, tập trung cho vay vốn lưu động, thời gian vay 6 tới 9 tháng sẽ có lợi thế vì dư địa sử dụng vốn ngắn hạn để cho vay dài hạn còn nhiều.
“Việc huy động vốn ngắn hạn của Eximbank chiếm khoảng 70% tổng nguồn vốn huy động. Tuy nhiên, do nhiều năm qua ngân hàng gần như chỉ tập trung cho vay ngắn hạn để sản xuất, kinh doanh nên việc thu hồi vốn rất nhanh. Từ đó, tỉ lệ sử dụng vốn ngắn hạn để cho vay trung, dài hạn của Eximbank chỉ ở mức 18% nên còn nhiều dư địa sử dụng vốn ngắn hạn, bảo đảm cung ứng đầy đủ cho khách hàng có nhu cầu vay vốn dài hạn”. Tổng Giám đốc NH TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank) - Ông Trần Tấn Lộc chia sẻ.
Thống kê của Công ty Chứng khoán KB Việt Nam (KBSV) cho thấy tính đến tháng 7/2023, các ngân hàng đều đáp ứng tỉ lệ tối đa nguồn vốn ngắn hạn được sử dụng để cho vay trung, dài hạn, duy trì ở mức 32,66% với nhóm các ngân hàng thương mại cổ phần, cao hơn so với nhóm ngân hàng thương mại có vốn nhà nước 24,97%. Xét chung toàn hệ thống, tỉ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung,̀ dài hạn là 26,14%.
Doanh nghiệp nên chủ động đa dạng hóa nguồn vốn vay
“Ở thời điểm hiện tại khi thanh khoản của hệ thống ngân hàng dồi dào, tăng trưởng tín dụng không cao thậm chí thấp hơn mục tiêu đặt ra, việc kéo tỉ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn về 30% không quá áp lực đối với ngân hàng thương mại và khách hàng. Bản thân doanh nghiệp cũng cần đa dạng hóa nguồn vốn vay, thay vì chỉ tiếp cận nguồn vốn vay tín dụng trung, dài hạn từ các ngân hàng thương mại”. TS Nguyễn Quốc Anh, Trường Đại học Kinh tế TP HCM, phân tích.
Mới đây, Hiệp hội Bất động sản TP HCM (HoREA) lại có văn bản đề nghị Ngân hàng Nhà nước xem xét sửa đổi, bổ sung Thông tư 08 theo hướng gia hạn thêm 12 tháng thời điểm áp dụng giảm tỉ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn. Mốc áp dụng sẽ là từ ngày 01/10/2024 nhằm tạo điều kiện cho tổ chức tín dụng được sử dụng hợp lý nguồn vốn huy động ngắn hạn để cho vay trung, dài hạn và nâng cao khả năng tiếp cận tín dụng của doanh nghiệp và người dân.
Theo HoREA, lộ trình của Thông tư 08 là nhằm giảm vốn trung, dài hạn vào các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro như chứng khoán, bất động sản... nhưng bối cảnh của nền kinh tế hiện nay đã thay đổi rất khác so với bối cảnh lúc ban hành thông tư năm 2020. Trong đó có lĩnh vực bất động sản do phát sinh những nhân tố khách quan, bất ngờ, không thể dự đoán được.
“Hiện nền kinh tế và thị trường bất động sản vẫn còn rất khó khăn, đã có những doanh nghiệp thuộc nhiều ngành kinh tế thu hẹp sản xuất, kinh doanh nên giảm hoặc thậm chí không có nhu cầu tín dụng. Riêng đối với nhiều doanh nghiệp bất động sản vẫn có nhu cầu vay tín dụng nhưng lại khó tiếp cận vốn vay, nguyên nhân chủ yếu là do các dự án bất động sản, nhà ở thương mại bị vướng pháp lý. Do đó, kiến nghị lùi Thông tư 08 thêm 01 năm để tạo điều kiện cho các NH được sử dụng hợp lý nguồn vốn huy động ngắn hạn để cho vay trung, dài hạn" - Chủ tịch HoREA - ông Lê Hoàng Châu nhấn mạnh.
Liên quan tới tiếp cận vốn của người dân và doanh nghiệp, Phó Thống đốc Thường trực Ngân hàng Nhà nước – ông Đào Minh Tú khẳng định không có câu chuyện thiếu room tín dụng, các ngân hàng thương mại đang có nguồn lực cho vay rất thoải mái. Ngân hàng sử dụng công cụ để tạo nguồn lực, hạ lãi suất đầu vào của doanh nghiệp xuống thấp.
Hiện mức giảm trung bình lãi suất cho vay đối với khoản vay mới là 1 đến 1,3 điểm %. Lãi suất bình quân cho vay đối với các khoản vay ngắn hạn là 5,5% đến 5,7%/năm, vay trung ngắn hạn từ 5,8% đến 10%/năm. Riêng lãi suất của những khoản dư nợ trước đây chưa đến kỳ trả nợ và trả lãi có độ trễ, do huy động của các Ngân hàng trước đó ở mức rất cao nên độ trễ hiện nay theo sự tính toán của Ngân hàng Nhà nước xác định còn khoảng từ 9% đến12%/năm./.
Hải Bình (T/H)