Chưa bao giờ chính sách phát triển nhà ở xã hội được hỗ trợ tốt như hiện nay

Theo Tiến sĩ Trương Anh Tuấn – Chủ tịch Tập đoàn Hoàng Quân, nhìn nhận chưa bao giờ cơ chế chính sách của nhà nước mở và thoáng với nhà ở xã hội như hiện nay. Về cơ chế thì từ Luật đến Nghị định, Nghị quyết đã tạo điều kiện cho chủ đầu tư, người mua rất nhiều.

Việc phát triển nhà ở xã hội đang rất chậm

Chia sẻ tại Talkshow "Sở hữu nhà ở xã hội từ giấc mơ đến hiện thực" được tổ chức mới đây, Tiến sĩ Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, cho biết tiến độ triển khai đề án Đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn nhà ở xã hội cho người thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp đang rất chậm.

Cụ thể, theo số liệu của Bộ Xây dựng, năm 2021 có 16 doanh nghiệp đã đăng ký thực hiện hơn 1 triệu căn nhà ở xã hội, nhưng đến nay mới 10% trong đó được triển khai, số lượng dự án hoàn thành đạt 4% kế hoạch. Giai đoạn 2021-2025, cả nước dự kiến cần 1,1 triệu căn nhưng khả năng đáp ứng chỉ 0,4 triệu căn (được 36%). Giai đoạn 2026 - 2030, nhu cầu là hơn 1,3 triệu căn và khả năng đáp ứng dự kiến khoảng 0,6 triệu căn (được 46%).

Tình hình triển khai gói 120.000 tỷ đồng cho vay nhà ở xã hội cũng chỉ mới giải ngân 1.783 tỷ đồng (tương đương 1,5% quy mô gói), trong đó dư nợ từ người mua nhà đi vay chỉ 150 tỷ đồng.

Ông Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch Hội Môi giới BĐS Việt Nam, chỉ ra 5 điểm nghẽn của nhà ở xã hội gồm quỹ đất, thủ tục, cơ chế, lãi suất và đầu ra thị trường. Hiện nay thủ tục triển khai nhà ở xã hội đã được "cởi trói" phần nào nhưng vẫn còn vướng cơ chế, quy trình khi mỗi địa phương thực hiện một kiểu, hồ sơ phê duyệt phức tạp, kéo dài làm nản lòng doanh nghiệp.

Còn ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế Quốc hội, nhận định làm nhà ở xã hội khó hơn là nhà thương mại, bởi nguồn vốn hỗ trợ chủ yếu là các gói tín dụng ngắn và trung hạn, mang tính thời điểm, không bền vững. Cơ chế triển khai vẫn là doanh nghiệp tự bỏ vốn đầu tư nhưng bị giới hạn lợi nhuận tối đa 10% trong khi thủ tục, quy chế khó hơn làm nhà thương mại.

"Nhiều chủ đầu tư không mặn mà, chọn phân khúc này phần nhiều là sự san sẻ với xã hội", ông Hiếu nói.

Quan trọng là tìm quỹ đất làm nhà ở xã hội rất khó, nhất là những đô thị lớn như Hà Nội, TP HCM. Ngay cả ở các tỉnh cũng có tình trạng vừa thiếu, vừa thừa quỹ đất do địa phương chưa quan tâm, chủ động dành quỹ đất cho loại hình này khi quy hoạch.

Chủ tịch Hiệp hội bất động sản TP HCM Lê Hoàng Châu cho rằng một "điểm nghẽn" lớn khác là lãi suất vay. Nhà ở xã hội là sản phẩm mà Chính phủ mong muốn phát triển dành riêng cho nhóm người có thu nhập thấp. Nhưng thu nhập thấp khó đi vay mua nhà khi lãi suất lên đến 6,6%, mức này thậm chí cao hơn cả lãi vay ưu đãi nhiều nhà băng áp dụng cho mua dự án thương mại.

"Từ 4,8% tăng lên 6,6% là mức tăng khá cao. Lãi tăng đồng nghĩa chi phí mua nhà tăng và người dân càng khó tiếp cận", ông Châu nhận xét.

Thạc sĩ Trần Hoàng Nam, Trường ĐH Kinh tế Tài chính TP HCM, nêu ý kiến về câu chuyện đầu ra. Nhiều địa phương, người dân muốn mua nhà ở xã hội thì không có, nhưng không thiếu dự án bán chẳng ai quan tâm. Các nhà phát triển cần xem xét lại chất lượng nhà ở xã hội, không giữ tâm lý làm nhà ở xã hội là phải ở vùng sâu vùng xa, vị trí xấu, không cần tiện ích, dịch vụ hay chất lượng sống cao. Nếu làm dự án ở nơi không thuận lợi giao thông, hạ tầng xã hội, giáo dục, y tế dân sinh không tốt... thì làm cũng bỏ phí. Rõ ràng nhất là hàng nghìn căn nhà tái định cư hoang phế những năm qua.

Chưa bao giờ chính sách phát triển nhà ở xã hội được hỗ trợ tốt như hiện nay

Về giải pháp để đề án phát triển hơn 1 triệu căn nhà ở xã hội có thể đi vào hiện thực, Tiến sĩ Cấn Văn Lực cho rằng cần có sự chung tay của "bốn nhà" gồm: nhà nước, nhà băng, nhà phát triển và nhà dân. Trong đó nhà nước giữ vai trò là đầu tàu, các địa phương chủ động xây dựng rà soát, thực hiện quy hoạch quỹ đất cho nhà ở xã hội. Cần sớm nghiên cứu ban hành các chính sách hỗ trợ phù hợp với đặc thù của địa phương.

Về phía nhà băng nên xem xét lại câu chuyện lãi suất vay ưu đãi sao cho thực sự "ưu đãi" với nhóm thu nhập thấp. Nhà phát triển dự án dừng tư duy "làm cho xong" mà phải "làm cho tới". Bởi nhà ở xã hội cũng phải đảm bảo chất lượng, đầy đủ hệ sinh thái liên quan gồm hạ tầng giao thông, trường học, bệnh viện, chợ...

Còn với nhà dân (người mua nhà ở xã hội), bên cạnh sự hỗ trợ của các ban ngành, cần chủ động trong tích lũy, lập kế hoạch tài chính cho việc mua, hiện thực hóa giấc mơ an cư trong bối cảnh thị trường đang chuyển đổi.

Ông Nguyễn Thanh Ngọc, Chủ tịch UBND Tỉnh Tây Ninh, cho hay Chính phủ đã tháo gỡ nhiều vướng mắc cho chủ đầu tư tham gia nhà ở xã hội; nhiều địa phương cũng đã và đang triển khai các dự án.

Tuy nhiên, theo ông Ngọc, cần có chính sách về mua bán, cho thuê, thuê mua, vì công nhân, lao động thường di chuyển nơi làm việc, khi đó họ phải sang nhượng để thuận tiện cho công việc. Việc cho phép sang ngượng mới tối ưu hóa sản phẩm nhà ở cho người thu nhập thấp …

Tiến sĩ Trương Anh Tuấn – Chủ tịch Tập đoàn Hoàng Quân, nhìn nhận chưa bao giờ cơ chế chính sách của nhà nước mở và thoáng với nhà ở xã hội như hiện nay. Về cơ chế thì từ Luật đến Nghị định, Nghị quyết đã tạo điều kiện cho chủ đầu tư, người mua rất nhiều.

Lãi suất cho vay nhà thương mại hiện 6,6% nhưng so với lạm phát thì cũng không cao. Còn chủ đầu tư thì bị khống chế mức lợi nhuận chỉ 10%, vì vậy giá bán rất tốt.

Theo ông Tuấn, nếu cùng một vị trí, chất lượng xây dựng thì giá nhà ở xã hội hiện chỉ 50% so nhà ở thương mại. Chưa bao giờ nhà ở xã hội giá rẻ như hiện nay, mỗi tháng tiết kiệm từ 5-7 triệu đồng là có thể có căn nhà mơ ước.

Hồng Quang