Mặc dù chính quyền TP. Hà Nội đã ra "tối hậu thư" yêu cầu địa phương phải di dời các hộ dân, hoàn thành chậm nhất trong quý I/2023 ở các khu chung cư cũ nguy hiểm nhưng vẫn còn rất nhiều hộ cố gắng "bám trụ". Nỗi lo "đi dễ khó về" chính là nguyên nhân khiến cho việc di dời chậm trễ.
UBND TP. Hà Nội không những chỉ đạo phải di dời các hộ dân sống trong các khu tập thể nguy hiểm trước quý I/2023 mà còn giao cho địa phương khảo sát hiện trạng, kiểm định, lập quy hoạch hoàn thành chậm nhất trong quý II/2023. Đặc biệt phải lựa chọn được chủ đầu tư dự án trong quý III/2023.
Tuy nhiên, đến nay đã hết quý I, khảo sát thực tế tại các khu chung cư cũ thuộc diện nguy hiểm cho thấy việc di dời người dân vẫn chưa được hoàn thành như trong kế hoạch. Một số hộ gia đình vẫn bám trụ tại đây mặc cho khu nhà đã xuống cấp nghiêm trọng.
"Đi dễ khó về" là nỗi lo thường trực của những hộ dân còn bám trụ tại những khu chung cư cũ ở Hà Nội.
Có đến khu tập thể C8 Giảng Võ (Hà Nội), tận mắt chứng kiến những căn hộ tại đây mới thấy được sự bí bách, nguy hiểm mà người dân hàng ngày phải gánh chịu.
Khu tập thể C8 Giảng Võ được xây dựng từ năm 1979, gồm những dãy nhà 5 tầng. Mỗi căn khoảng 30 m2, một số gia đình trổ thêm “chuồng cọp” để tăng diện tích sử dụng. Năm 2013, Viện Khoa học công nghệ và Kinh tế xây dựng Hà Nội kiểm định chất lượng nhà C8 (đơn nguyên 3), đánh giá mức độ nguy hiểm cấp D, tức khả năng chịu lực của kết cấu không thể đáp ứng yêu cầu sử dụng bình thường, xuất hiện tình trạng nguy hiểm tổng thể, cần di dời ngay toàn bộ dân.
Mặc dù xuống cấp, đe dọa nghiêm trọng đến tính mạng nhưng dường như người dân không còn lựa chọn nào khác.
Tháng 8/2014, Chủ tịch UBND TP Hà Nội yêu cầu tổ chức di dời các hộ dân sinh sống tại đơn nguyên 3 nhà C8 trong tháng 9. Người dân được chuyển tới sống tạm thời ở những chung cư ở Trung Hòa, quận Cầu Giấy và được hỗ trợ 6 triệu đồng mỗi tháng. Chủ nhà đi, căn hộ cũ được khóa chặt, che tôn phía ngoài.
Tuy nhiên, theo thống kê của Sở Xây dựng Hà Nội, đến tháng 7/2021, vẫn còn 18/36 hộ ở đơn nguyên 3 nhà C8 chưa di dời và gia đình ông Nguyễn Văn Thu là một trong số đó. Căn hộ chỉ 30m2 của gia đình ông Thu đã được cơ quan chức năng đánh giá nguy hiểm, cần di dân khẩn cấp, nhưng đến nay gia đình ông vẫn bám trụ.
Ngoài 2 phòng ngủ rộng mỗi phòng chừng 10m2, không gian sinh hoạt chính của gia đình là phòng khách chỉ 8m2, đặt tủ, bàn thờ, tivi, bàn học sinh, hai chếc ghế gỗ, dàn máy khâu. Tất cả đồ đạc kê sát các bức tường, tạo khoảng trống ở giữa làm chỗ trải chiếu ăn uống.
Chuyện học hành, công việc may vá của vợ con ông Thu đều diễn ra trong không gian này. Ở lối vào nhà, ông Thu đặt máy giặt, bếp từ, bồn rửa bát, khay đựng bát đĩa... nên chỉ còn khoảng 70 cm, hai người lớn phải né nhau.
Ông Thu chia sẻ: “Nhiều năm nay, mỗi khi mua bán thêm đồ vật cả gia đình phải tính toán xem kê ở đâu, thay thế vật dùng gì. Gần đây chúng tôi cũng không muốn ra hành lang ngồi hóng mát vì tường mốc, xuất hiện nhiều vết nứt. Tường nứt to tới mức từ sàn tầng 3 nhìn thấy hành lang tầng 2. Chính quyền phải vá víu bằng những thanh sắt to bản đan chéo nhau. Cầu thang lên xuống cũng có những thang sắt đan chéo chống đỡ. Chính vì thế chúng tôi rất ngại mời bà con, bạn bè tới chơi vì “tiếng ở Thủ đô mà nhà quá xập xệ”.
Với chủ trương xây mới mỗi căn hộ rộng khoảng 70m2, nếu người dân muốn mua sẽ phải bỏ thêm rất nhiều tiền. Đây chính là những trăn trở của rất nhiều người dân.
Mặc dù biết nguy hiểm nhưng người dân cho rằng, mọi giấy tờ vẫn phải phụ thuộc ở đây, từ con cái đi học, lĩnh lương hưu. Ông Thu cho biết: “Chúng tôi muốn được xây nhà mới sớm, bây giờ chuyển đi không biết tới bao giờ, 10 hay 15 năm nữa ai dám chắc. Chúng tôi sẽ không rời đi cho đến khi nào nhìn thấy đơn vị thi công mang máy móc tới. Năm 2016, cư dân C8 có cuộc họp với chính quyền. Gần 90% người dân đồng thuận về chủ trương xây mới chung cư, nhà thầu cũng được chỉ định. Với 30 m2 nhà hiện có, nhân thêm hệ số 1,9, khi chung cư được xây mới. Như vậy gia đình tôi sẽ có căn hộ gần 60m2, cuộc sống sẽ dễ thở hơn, con cái có thể tự tin mời bạn bè đến nhà chơi”.
Cũng giống ông Thu, vợ chồng ông Hoàng Đình Lợi (80 tuổi), đã sống tại tầng 1 của khu tập thể C3 Giảng Võ gần nửa thế kỷ. Nơi mà mọi người gọi là nhà chỉ vỏn vẹn chưa đầy 15m2. Cuộc sống của hai ông bà sống nhờ vào việc bán trà đá.
Ông Lợi cho biết: “Con cái tôi đã lập gia đình và đi ở nơi khác, căn nhà này đã gắn bó với chúng tôi nhiều năm nay và cũng đem lại nguồn thu nhập nhất định cho vợ chồng tôi nương tựa nhau lúc tuổi già. Nếu cải tạo, xây mới khu nhà, chắc chắn nguồn thu nhập này sẽ bị mất đi. Lúc ấy, cuộc sống của hai ông bà tuổi cao, sức yếu sẽ vô cùng khó khăn”.
Chị Nguyễn Thị Ngân, từng sinh sống ở nhà C8 Giảng Võ, tuy nhiên năm 2016 gia đình chị đã chuyển đến nơi tạm cư, nhưng chỉ được 5 tháng chị lại chuyển về. Lý do là do con cái phải đi học xa, đưa đón vất vả.
Tuy nhiên, căn nhà của gia đình chị Ngân đã bị quây tôn khóa chặt. "Tôi bán nước ngay trước cửa nhà cũ coi như là trông nhà. Căn hộ của tôi chỉ rộng 18m2, nên khi thành phố có chủ trương cải tạo chung cư, tôi cũng không tha thiết cho lắm. Vì chủ trương xây mới mỗi căn hộ rộng khoảng 70m2, nếu tôi muốn mua sẽ phải bỏ thêm rất nhiều tiền. Bản thân tôi chỉ bán nước đến cơm ăn còn khó nói gì tới việc mua nhà”- Chị Ngân cho hay.
Người dân cho rằng sẽ không di dời cho đến khi chưa thấy đơn vị thi công mang máy móc tới.
Đang cặm cụi sửa quạt máy tại một gầm cầu thang của khu tập thể D3 – Giảng Võ, Ông Nguyễn Đăng Duyên cho hay, vợ chồng ông đều là cán bộ viên chức đã về hưu, được cấp nhà tại D3 Giảng Võ từ nhiều năm nay.
Mặc dù biết xuống cấp, nguy hiểm nhưng cũng không còn lựa chọn nào khác. Ông Duyên chia sẻ: “Hai vợ chồng tôi sống ở mấy chục năm rồi, giờ chúng tôi sống chủ yếu vào việc sửa chữa điện tử của tôi cho người dân quanh khu vực. Giờ mà chuyển đi nơi khác coi như chúng tôi hết đường sinh sống. Một lý do nữa, nhà nước phải cụ thể cho chúng tôi là khi nào đi, khi nào được quay lại để ổn định cuộc sống. Tâm lý thì chẳng ai muốn ở một nơi sập sệ, nguy hiểm thế này”.
Ông Duyên cho rằng, nhà nước phải cụ thể cho người dân biết là khi nào đi, khi nào quay về để ổn định cuộc sống.
Nỗi lo “đi dễ, khó về” là điều trăn trở nhất của người dân tại đây, nó cũng là một trong những nguyên nhân khiến việc cải tạo chung cư chưa có nhiều tiến triển. Các hộ dân quan tâm đến việc đơn vị nào sẽ làm chủ đầu tư xây dựng lại tòa nhà, thời gian xây dựng, thời gian tạm cư bao lâu, bao giờ thì họ được quay về?
Anh Nguyễn Anh Dũng (Giảng Võ) cho biết: “Ở trong chung cư đang xuống cấp nguy hiểm như thế này, chúng tôi cũng rất bất an. Nhưng, do chưa rõ việc định giá nhà như thế nào, ai là chủ đầu tư, bao giờ mới xây, xây trong bao lâu, bao giờ được quay lại, nên chúng tôi chưa muốn đi. Ngoài ra, chúng tôi cần sự minh bạch về chính sách tạm cư sau di dời”.
TP Hà Nội có 1.579 nhà chung cư cũ được xây dựng trong giai đoạn từ năm 1960 đến năm 1990 của thế kỷ trước. Có những tòa nhà đã có tuổi đời hơn nửa thế kỷ.
Hầu hết các chung cư không có thang máy, do có chiều cao tối đa chỉ 6 tầng. Diện tích căn hộ chung cư cũ phần lớn dưới 30m2. Chính vì thế dẫn đến tình trạng cơi nới tự phát, hư hại kết cấu công trình, phá vỡ kiến trúc cảnh quan bên ngoài.
Số chung cư cũ tập trung nhiều nhất tại các quận Ba Đình, Hoàn Kiếm, Đống Đa, Hai Bà Trưng, đều là các quận nội thành với mật độ dân cư dày đặc.
Dù tình trạng xuống cấp là vô cùng nghiêm trọng, song 10 năm qua, thành phố mới chỉ cải tạo được 1% trong số hơn 1.500 chung cư cũ.
Quang Anh - Đinh Hiệu