Chuyên gia lo ngại "càng đấu thầu, vàng càng tăng giá"?

Mới đây, NHNN cho biết, sẽ tiếp tục đấu thầu vàng miếng với giá là 88 triệu đồng/lượng, cao hơn giá vào của các doanh nghiệp hôm nay. Các chuyên gia cho rằng, với giá vàng cao doanh nghiệp mua vàng đấu thầu sẽ đối mặt nhiều rủi ro. Chưa kể, việc các phiên đấu thầu vàng liên tiếp phải hủy hoặc trúng thầu với tỷ lệ thấp khiến tâm lý thị trường bị ảnh hưởng, khiến chênh lệch giá vàng càng tăng mạnh.

Tiếp đấu thầu vàng miếng với nhiều thay đổi

Chiều 13/5, Ngân hàng Nhà nước cho biết sẽ tiếp tục tổ chức đấu thầu vàng miếng vào sáng mai 14/5, lúc 9h30. Tổng khối lượng vàng miếng đấu thầu vẫn là 16.800 lượng. Tuy nhiên, khối lượng đấu thầu tối thiểu một thành viên được phép đặt thầu đã giảm còn 5 lô, tương đương 500 lượng, thay vì mức 700 lượng của phiên thứ 5 và 1.400 lượng của 4 phiên đầu tiên.

Riêng giá tham chiếu để tính giá trị đặt cọc vẫn khá cao, lên tới 88 triệu đồng. Ngân hàng Nhà nước cho biết giá này chỉ phục vụ việc tính đặt cọc. Dù vậy, mức giá này đang cao hơn giá mua vào trên thị trường chiều 13/5 là 87,5 triệu đồng/lượng.

Đây là phiên đấu thầu vàng miếng thứ 6 của Ngân hàng Nhà nước. Ở 5 phiên trước đó, Ngân hàng Nhà nước mới bán ra tổng cộng 6.800 lượng vàng.

Cuối tuần trước, Phó Thủ tướng Lê Minh Khái có chỉ đạo khẩn trương về việc thanh tra, kiểm tra chuyên ngành đối với thị trường vàng; kịp thời chấn chỉnh và xử lý nghiêm các vi phạm trong sản xuất, kinh doanh vàng miếng; trường hợp có dấu hiệu vi phạm pháp luật kịp thời chuyển ngay hồ sơ đến Bộ Công an và các cơ quan chức năng để xử lý theo quy định.

Ngay sau đó, ngày 12/5, Ngân hàng Nhà nước cho biết sẽ tiếp tục tổ chức các phiên đấu thầu bán vàng miếng cung ứng ra thị trường với khối lượng và tần suất phù hợp với nhu cầu thị trường.

Liên quan đến giá vàng miếng SJC, lúc 15h chiều nay, Công ty SJC niêm yết mua vào 87,5 triệu đồng/lượng, bán ra 90 triệu đồng/lượng, tăng 1,5 triệu đồng/lượng so với đầu buổi sáng. Nếu tính từ vùng đỉnh 92,4 triệu đồng lượng, giá vàng SJC giảm khoảng 2,4 triệu đồng/lượng.

Nhìn lại câu chuyện đấu thầu vàng, thời điểm năm 2013, lần đầu tiên NHNN tổ chức đấu thầu vàng. Trong 1 năm đã có 76 phiên đấu thầu được tổ chức, chào bán tổng cộng 1.932.000 lượng vàng, bán thành công 1.819.900 lượng - tương đương 69,9 tấn vàng. Kết quả là ổn định được giá vàng. Thế nhưng tại sao ở thời điểm năm 2024, càng đấu giá vàng thì giá lại càng tăng, kéo theo mức chênh lệch giá vàng trong nước và quốc tế cũng tăng cao?

Giải thích câu hỏi này, cần nhớ ở thời điểm năm 2013, giá vàng trong nước đang cao hơn giá vàng thế giới 4,2 triệu đồng/lượng, trong khi giá vàng thế giới thời điểm đó đang giảm. Còn hiện nay tình hình kinh tế trong nước và thế giới khác biệt so với thời điểm 2013. Trong khi đó thời điểm hiện nay, NHNN ra quyết định tổ chức đấu thầu vàng khi giá vàng trong nước và thế giới liên lục leo thang. Ngoài ra, khoảng cách giữa giá vàng trong nước và thế giới cũng đã nới rộng hơn nhiều so với 11 năm trước. Giá vàng trong nước khi thực hiện đấu thầu cao hơn giá vàng thế giới đến 14 triệu đồng/lượng, càng tổ chức đấu giá vàng sự chênh lệch càng tăng, lên đến hơn 20 triệu đồng/lượng.

Các chuyên gia tài chính phân tích, việc đấu thầu vàng ảnh hưởng đến tỷ giá, vì đấu thầu vàng yêu cầu một lượng lớn ngoại tệ để nhập khẩu vàng, gây ảnh hưởng đến tỷ giá và lãi suất, tác động mạnh đến thị trường tài chính. Các chuyên gia cũng chỉ ra rằng, đấu thầu vàng chỉ giải quyết vấn đề nguồn cung, khó có thể giảm chênh lệch giữa giá vàng trong nước và thế giới.

Về mặt lý thuyết, đấu thầu vàng là giải pháp để tăng cung lượng vừa đủ trong dài hạn, qua đó "hạ nhiệt" giá về sát hơn với giá thế giới. Do đó, NHNN hình dung kịch bản một lượng vàng lớn được tung ra sẽ trung hòa được nhu cầu từ thị trường. Qua đó tạo ra tác động tâm lý khiến người dân e ngại rủi ro, bán ra thị trường, đẩy giá đi xuống. Nhưng thực tế, sau mỗi phiên đấu thầu thất bại, giá ngay trong phiên đều quay đầu đi lên bất chấp diễn biến thế giới, trái ngược với lý thuyết.

Giá vàng trong nước và thế giới sẽ liên thông nếu cho phép nhập khẩu vàng

Liên quan đến vấn đề này, TS. Lê Xuân Nghĩa, chuyên gia kinh tế cho rằng: "Thông thường, người tham gia đấu thầu quyết định về giá, người mua quyết định số lượng. Song với các cuộc đấu thầu vàng trong thời gian vừa qua, tôi cho rằng, NHNN vừa là người đưa ra mức giá khởi điểm, vừa quyết định về số lượng là chưa hợp lý".

Cũng theo TS. Lê Xuân Nghĩa, giá khởi điểm trong các phiên đấu thầu cũng quá cao, không thể thực hiện mục tiêu thu hẹp chênh lệch giá vàng trong nước và ngoài nước. Trong khi đó, giá cao cũng là tác nhân đẩy giá vàng SJC trên thị trường tăng mạnh như trong thời gian vừa qua. Mặt khác, các phiên đấu thầu bị hủy liên tục và kết quả trúng thầu với số lượng vàng ế nhiều sẽ ảnh hưởng đến tâm lý trên thị trường, khiến chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới càng tăng mạnh.

Về kỳ vọng của các phiên đấu thầu khiến thu hẹp khoảng cách giá vàng trong nước và ngoài nước nhưng thực tế giá vàng vẫn tăng liên tục, vị chuyên gia này nhấn mạnh: "Giải pháp đấu thầu vàng miếng như hiện nay không phải là biện pháp hữu hiệu để tăng nguồn cung và giải quyết bài toán chênh lệch về giá vàng trong và ngoài nước. Giải pháp tăng nguồn cung là cho phép doanh nghiệp vàng được xuất nhập khẩu vàng và Nhà nước chỉ nên kiểm soát bằng thuế. Nếu cho phép nhập khẩu vàng, ngay lập tức trong vòng 1 tuần giá vàng trong nước và thế giới sẽ liên thông. Việt Nam cũng dễ dàng nhập khẩu vàng từ Singpore, Hong Kong, Thái Lan…"

Trước lo ngại về việc nhập khẩu vàng ảnh hưởng đến tỷ giá, ông Nghĩa khẳng định: "Không cần lo lắng việc nhập khẩu vàng ảnh hưởng đến tỷ giá. Bởi lâu nay không cho phép nhập khẩu vàng thì ngoại tệ vẫn chảy vào vàng qua đường nhập lậu. Chênh lệch giá vàng càng cao thực tế càng khuyến khích nhập lậu vàng. Việc cho phép xuất nhập khẩu vào chính thức sẽ khuyến khích được xuất khẩu vàng nữ trang, giúp thị trường cân bằng được ngoại tệ".

Ông Huỳnh Trung Khánh, cố vấn cấp cao Hội đồng Vàng thế giới tại Singapore, Indonesia, Thái Lan và Việt Nam cũng cho rằng, đấu thầu vàng không cẩn thận sẽ gây ra tác dụng ngược.

Giá tham chiếu trong các phiên đấu thầu mà NHNN đưa ra cũng cao hơn giá vàng trên thị trường, nên kết quả trúng thầu thấp, lượng vàng đưa ra thị trường ít, khó đáp ứng được nguồn cung. Từ đó, tạo tâm lý thị trường càng kỳ vọng giá vàng sẽ tiếp tục tăng, khiến nhiều người chưa mua được vàng đứng ngồi không yên. Không loại trừ việc một số người đã rút tiền mua vàng, song để mua được lượng vàng miếng SJC lớn trong bối cảnh hiện nay cũng không dễ. Bởi cung vàng SJC trên thị trường khan hiếm, ít người bán, nên doanh nghiệp kinh doanh vàng cũng không còn nhiều hàng để đáp ứng hết cầu vàng miếng SJC của khách hàng. 

Mới đây, Văn phòng Chính phủ đã ban hành Văn bản số 213/TB-VPCP thông báo kết luận của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Khái tại cuộc họp về các giải pháp quản lý thị trường vàng trong thời gian tới.

Theo đó, Phó Thủ tướng yêu cầu NHNN khẩn trương rà soát, đánh giá toàn diện kết quả triển khai các giải pháp quản lý thị trường vàng trong thời gian qua và diễn biến thị trường trong nước, quốc tế để thực hiện kịp thời hơn, hiệu quả hơn các giải pháp, công cụ điều hành theo quy định pháp luật để ổn định, bình ổn ngay thị trường vàng theo mục tiêu đề ra, bảo đảm hiệu lực, hiệu quả, sát với tình hình thực tiễn hoạt động của thị trường vàng.

Khắc phục ngay tình trạng giá vàng miếng trong nước và giá vàng quốc tế chênh lệch ở mức cao, bảo đảm thị trường vàng hoạt động ổn định, hiệu quả, lành mạnh, công khai, minh bạch, đúng quy định pháp luật, không để vàng hóa nền kinh tế và ảnh hưởng đến ổn định kinh tế vĩ mô, an ninh tài chính tiền tệ quốc gia.

NHNN khẩn trương thực hiện ngay việc thanh, kiểm tra chuyên ngành đối với thị trường vàng, hoạt động của các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh vàng, các cửa hàng, đại lý phân phối và mua bán vàng miếng, việc tuân thủ các quy định liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh theo quy định tại Nghị định số 24/2012/NĐ-CP ngày 3 tháng 4 năm 2012, quy định pháp luật về cạnh tranh và các quy định pháp luật có liên quan, báo cáo Thủ tướng Chính phủ kết quả trong tháng 5 năm 2024, không để chậm trễ hơn nữa.

Phó Thủ tướng yêu cầu NHNN chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với thị trường vàng theo đúng quy định pháp luật; quản lý chặt chẽ hoạt động sản xuất và kinh doanh vàng miếng, kịp thời chấn chỉnh và xử lý nghiêm các vi phạm trong sản xuất, kinh doanh vàng miếng, nhất là các hành vi vi phạm pháp luật, buôn lậu, thẩm lậu, trục lợi, đầu cơ, thao túng, đẩy giá, cạnh tranh không đúng quy định…; trường hợp có dấu hiệu vi phạm pháp luật kịp thời chuyển ngay hồ sơ đến Bộ Công an và các cơ quan chức năng để xử lý theo quy định.

NHNN tiếp tục rà soát kỹ lưỡng, đánh giá, tổng kết việc thực hiện Nghị định số 24/2012/NĐ-CP ngày 3 tháng 4 năm 2012 để nghiên cứu, đề xuất các giải pháp, chính sách quản lý thị trường vàng phù hợp với thực tiễn, đúng quy định pháp luật, có công cụ kiểm soát, quản lý hiệu quả, hiệu lực đối với thị trường vàng và có chế tài xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật đối với hoạt động kinh doanh vàng.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với NHNN Việt Nam và các cơ quan có liên quan theo chức năng, nhiệm vụ được giao khẩn trương thực hiện ngay các giải pháp quyết liệt, đồng bộ, hiệu quả yêu cầu các doanh nghiệp, đơn vị kinh doanh vàng thực hiện nghiêm quy định về hóa đơn điện tử trong hoạt động kinh doanh, mua, bán vàng theo từng lần, kiên quyết không để chậm trễ, hoàn thành chậm nhất trong quý 2 năm 2024…

Hồng Quang