Chuyên gia nước ngoài 'hiến kế' nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam

Để nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi, các chuyên gia cho rằng, cần tích cực triển khai các giải pháp trong thời gian tới. Theo các chuyên gia nước ngoài, Việt Nam cần xem xét giải quyết các vấn đề về giới hạn sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài (FOL) và tiếp tục cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước lớn.

Chứng khoán Việt Nam có thể nhận thêm 8-15 tỷ USD từ dòng vốn nước ngoài

Phát biểu tại Hội nghị triển khai nhiệm vụ phát triển thị trường chứng khoán (TTCK) năm 2024 tổ chức mới đây, ông Ketut Ariadi Kusuma, Trưởng nhóm Tài chính, Cạnh tranh và Sáng tạo của World Bank tại Việt Nam đánh giá Việt Nam được MSCI và FTSE Russell phân loại là thị trường cận biên và được đưa vào chỉ số thị trường cận biên (FM).

Cho đến nay, thị trường Việt Nam vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất trong rổ chỉ số FM (hơn 30% tổng tài sản quản lý (AUM)) và đã đạt đến giới hạn có thể kỳ vọng trong rổ chỉ số cận biên. Kể từ tháng 9/2018, Việt Nam lọt vào danh sách theo dõi nâng hạng của FTSE Russell lên thị trường mới nổi và được MSCI theo dõi xem xét định kỳ.

Việc nâng hạng TTCK sẽ là lực đẩy đáng kể cho thị trường vốn Việt Nam vốn sẽ được coi là có khả năng tiếp cận thị trường thỏa đáng đối với các nhà đầu tư nước ngoài và có mức vốn hóa đạt quy mô cũng như tính thanh khoản hấp dẫn ngang hàng với nhiều nước đang phát triển có trình độ phát triển tương tự như Việt Nam.

Đại diện World Bank ước tính việc nâng hạng TTCK có thể mang lại tới 25 tỷ USD vốn đầu tư mới từ các nhà đầu tư quốc tế vào thị trường Việt Nam cho tới năm 2030, với việc đáp ứng một số điều kiện quan trọng. 

Theo đó, Việt Nam phải được nâng hạng bởi cả hai nhà cung cấp chỉ số quốc tế là FTSE Russel và MSCI. Phía World Bank đánh giá cao và đồng ý với cách tiếp cận hiện tại của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước là ưu tiên được nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp bởi FTSE Russell trước; tuy nhiên, cần lưu ý rằng phần lớn vốn đầu tư mới sẽ đến từ việc nâng hạng bởi MSCI.

Bên cạnh đó, cần xem xét giải quyết các vấn đề về giới hạn sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài (FOL) và tiếp tục cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước lớn. Giải pháp bao gồm: Cải thiện công bố thông tin, tăng tiếp cận với các cổ phiếu đã đạt đến giới hạn và quan trọng nhất là tăng giới hạn sở hữu nhà đầu tư nước ngoài.

"Nếu FOL vẫn là một hạn chế, Việt Nam có thể sẽ chỉ nhận được dòng vốn ròng tối đa 5 tỷ USD, vì thị trường lúc đó chỉ chiếm chưa đến 1% chỉ số EM (thị trường mới nổi) toàn cầu. Nhưng nếu FOL được giải quyết hoàn toàn, tỉ trọng của Việt Nam trong chỉ số EM có thể tăng hơn 1% và điều này có thể mang lại thêm 8-15 tỷ USD", ông Ketut Ariadi Kusuma nói.

Thứ ba, cần có một môi trường đầu tư lành mạnh trên toàn cầu để Việt Nam cũng có thể tận hưởng sự tăng trưởng tự nhiên của đầu tư toàn cầu vào thị trường mới nổi, ước tính tăng trưởng khoảng 7% mỗi năm. Điều này có nghĩa là sẽ có thêm 8-12 tỷ USD đầu tư cho đến năm 2030.

Phía World Bank cũng nhấn mạnh rằng, việc phát triển cơ sở nhà đầu tư trong nước rất quan trọng để đồng hành và cân bằng dòng vốn từ nhà đầu tư nước ngoài, trong đó sự đa dạng hóa đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội (bởi VSS) là chìa khóa. Đa dạng hóa đầu tư của VSS vào chứng khoán doanh nghiệp không chỉ giúp quỹ đầu tư hiệu quả hơn về lâu dài mà còn mở rộng cơ sở nhà đầu tư và giúp ổn định và phát triển thị trường vốn trong nước. Một khoản phân bổ khiêm tốn vào chứng khoán doanh nghiệp của VSS có thể đồng nghĩa với việc có thêm hàng tỷ USD tài trợ cho khu vực doanh nghiệp. Những cải cách tổng thể trong lĩnh vực lương hưu có thể mang lại khoản đầu tư mới lên tới 25 tỷ USD vào khu vực doanh nghiệp vào năm 2030.

Hơn nữa, những cải cách trong ngành bảo hiểm và quỹ đầu tư, nếu được thực hiện đúng cách, có thể mang lại thêm 28 tỷ USD cho khu vực doanh nghiệp thông qua thị trường vốn. World Bank ước tính tiềm năng huy động vốn mới cho thị trường vốn là 78 tỷ USD.

Nhu cầu đầu tư ngày càng tăng ở Việt Nam nhấn mạnh nhu cầu phải đi kèm với các sản phẩm tài chính chất lượng cao, đặc biệt là cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của một hệ sinh thái lành mạnh, bao gồm sự giám sát chặt chẽ, công bố thông tin rõ ràng và xếp hạng tín dụng đáng tin cậy.

Điều này nhằm đảm bảo rằng các khoản đầu tư tài trợ mới vào TTCK sẽ mang lại lợi ích cho các công ty hoạt động hiệu quả đang cần vốn để tăng trưởng, như tái cấp vốn cho ngân hàng, các dự án cơ sở hạ tầng; hoặc các ngành công nghiệp đổi mới. 

Giải pháp nào nâng hạng thị trường?

Tham luận về "Phát huy sức mạnh kinh tế quốc gia: Giải pháp phát triển thị trường chứng khoán" tại Hội nghị ông Dominic Scriven, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần quản lý Quỹ đầu tư Dragon Capital Việt Nam cho biết hai năm 2022-2023 vừa qua khá thách thức. Tuy nhiên, với sự lãnh đạo của Chính phủ, của Bộ Tài chính, dần dần thị trường cũng phục hồi cuối năm ngoái, tăng 12%. Các thành viên thị trường, các nhà đầu tư, các công ty niêm yết bắt đầu có sự phấn khởi. 

Ông Dominic Scriven cho rằng, để hình dung tiềm năng cho Việt Nam, hãy nhìn về tổng GDP thế giới năm ngoái khoảng 100.000 tỷ USD, giá trị vốn hóa của các thị trường cổ phiếu thế giới là 100.000 tỷ USD, bằng 100% GDP. Tổng số vốn được huy động thông qua thị trường này là trên 10.000 tỷ USD. 

Nếu quy ra cho Việt Nam, mục đích như trong kế hoạch của Thủ tướng là phát triển giá trị vốn hóa đến 100% GDP chắc chắn là phải có, thị trường nợ đến 100%, chắc chắn là phải có, và khả năng huy động bằng 5% GDP chắc chắn là phải có. Có nghĩa là huy động mỗi năm khoảng 25 tỷ USD vốn cho sự phát triển của các DN Việt Nam, ngang bằng đầu tư trực tiếp FDI.

Hiện nay, thị trường chứng khoán có 3 chức năng lớn về cung cấp vốn. Thứ nhất là nguồn cung cấp vốn huyết mạch thông suốt giữa tài chính và doanh nghiệp. Chính phủ không chỉ phát hành trái phiếu Chính phủ mà còn mua lại để điều tiết nguồn vốn của ngân sách nhà nước. Thị trường vốn cung cấp nguồn vốn dài hạn, trung hạn trong khi nguồn vốn của các ngân hàng thương mại chỉ có thể ngắn hạn, và hơn hết là cung cấp nguồn vốn cho thành phần tư nhân.

Thứ hai là đánh giá chất lượng doanh nghiệp, đánh giá chất lượng của hoạt động kinh doanh thương mại bằng cách điều chỉnh giá trị vốn. Đồng hành với các doanh nghiệp có tài chính minh bạch và có xác nhận lãi suất phi rủi ro là chìa khóa của giá trị vốn dài hạn của Việt Nam.

Cuối cùng là tăng khả năng cho các nhà đầu tư Việt Nam, các nhà đầu tư nước ngoài. Chủ tịch Dragon Capital bày tỏ may mắn được tham gia 30 năm nghiên cứu thị trường vốn của Việt Nam.

"Khách hàng lâu đời nhất của chúng tôi chính là mẹ của tôi. Bà đưa ra khoản đầu tư đầu tiên năm 1995 đến bây giờ đã tăng 9 lần. Nếu chúng ta quy ra hơn 20 năm thì hằng năm tỉ lệ mang về cho bà bằng USD sau khi tính lạm phát, lãi suất... là 10-12%. Nếu thị trường vốn có thể tạo ra được đãi ngộ như thế cho các nhà đầu tư Việt Nam thì tuyệt vời. Và cuối cùng là giảm bớt gánh nặng cho an sinh xã hội của Việt Nam", ông Dominic Scriven cho biết.

Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần quản lý Quỹ đầu tư Dragon Capital Việt Nam cũng đưa ra các kiến nghị về các giải pháp phát triển thị trường chứng khoán:

Thứ nhất, là không ngừng phát triển hạ tầng, nền tảng, hệ sinh thái của thị trường vốn. Đặc biệt ở đây là mạng lưới các nhà đầu tư có tổ chức ở Việt Nam, chắc chắn phải mở rộng. Bởi vì thị trường vốn ở Việt Nam là thị trường biến động nhất trong khu vực và không dừng lại ở đấy.

Thứ hai, kiểm soát vấn đề biến động là không ngừng củng cố niềm tin trên TTCK, đặc biệt là niềm tin của các nhà đầu tư.

Thứ ba, là yếu tố cụ thể hóa. Một chủ đề được nhắc rất nhiều ngày hôm nay là nâng hạng TTCK Việt Nam, Dragon Capital rất ủng hộ và mong sớm ra đời đối sách bù trừ trung tâm của Việt Nam (CCP). Nếu chưa triển khai được chắc chắn phải lo đến vấn đề cơ cấu lại khi xác minh đối với nhà đầu tư nước ngoài, nếu được cần sớm nghiên cứu và chọn thí điểm các chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết.

Thứ tư, là cùng nghiên cứu, thúc đẩy phát triển Trung tâm tài chính của Việt Nam. Đây là cơ hội bằng vàng đối với Việt Nam.

Hồng Quang