Từ sự thay đổi xu hướng tiêu dùng của khách hàng cũng như từ chính sách đã tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh của ngành rượu bia, đứng trước những thách thức này hàng loạt thương hiệu bia rượu đang chật vật tìm cửa thoát.
Thị trường “trầm lắng” lợi nhuận giảm mạnh
Thói quen của khách hàng thay đổi đã tác động đến lợi nhuận của nhiều công ty bia rượu, cùng với đó là việc giá nguyên liệu tăng cao, sức tiêu thụ giảm, chính sách giảm tác hại lạm dụng của rượu, bia là những nguyên nhân chính tác động tiêu cực đến doanh số của các doanh nghiệp ngành đồ uống có cồn, khiến lợi nhuận của nhiều đơn vị thuộc nhóm này tụt dốc mạnh.
Theo báo cáo của các doanh nghiệp thuộc nhóm rượu bia, trong năm 2023 ghi nhận sự sụt giảm doanh số của các công ty sản xuất, phân phối mặt hàng đồ uống có cồn, làm cho nhiều đơn vị kinh doanh rượu, bia rơi vào cảnh lao đao, phải chật vật tìm cách tồn tại. Khi bước sang đầu năm 2024 thị trường vẫn tiếp tục trầm lắng, nên những kỳ vọng về sự đột phá doanh thu, lợi nhuận của ngành đồ uống có cồn trong năm là không mấy khả quan.
Kinh doanh rượu, bia rơi vào cảnh lao đao
Điển hình như trường hợp của Tổng Công ty CP Bia-Rượu-Nước giải khát Sài Gòn (Sabeco), theo như báo cáo tài chính của đơn vị này công bố được biết, trong quý IV/2023, doanh thu thuần đạt 8.520 tỉ đồng, giảm 15% so với cùng kỳ, khiến lợi nhuận sau thuế của Sabeco giảm sút, lãi ròng của đơn vị này đạt 947 tỉ đồng, giảm 9% so với cùng kỳ. Luỹ kế năm 2023, doanh thu và lợi nhuận sau thuế của Sabeco lần lượt giảm 13% và 23% so với cùng kỳ.
Sabeco thông tin liên quan đến việc doanh thu thuần thấp hơn so với năm ngoái do sự cạnh tranh gay gắt, nhu cầu tiêu dùng giảm bởi kinh tế trong nước suy thoái cùng với việc thực hiện chặt chẽ kiểm soát nồng độ cồn. Lợi nhuận cũng bị ảnh hưởng bởi chi phí đầu vào và chi phí quản lý cao hơn.
Cùng chung cảnh ngộ, Tổng công ty CP Bia - Rượu - Nước giải khát Hà Nội (Habeco), một thương hiệu bia mạnh tại thị trường miền Bắc thông tin, quý IV/2023 lợi nhuận sau thuế đạt 80,8 tỉ đồng, giảm 78 tỉ đồng tương đương 49% so với cùng kỳ. Theo đó, kết thúc năm 2023 doanh nghiệp có doanh thu 7.757 tỉ đồng, giảm 7,6% và lợi nhuận 355 tỉ đồng, giảm 29%.
“Thảm” hơn là Công ty Bia Hà Nội - Hải Dương (HAD) cũng vừa báo lỗ hơn 1,2 tỉ đồng trong quý IV/2023, trong khi cùng kỳ vẫn lãi. Cả năm 2023, công ty này ghi nhận lãi sau thuế 6 tỉ đồng, giảm gần 43% so với năm trước.
Hay Công ty CP Kinh doanh và Đầu tư Việt Hà cũng có kết quả kinh doanh mấy năm gần đây không mấy suôn sẻ, trong bối cảnh ngành đồ uống có cồn đối mặt loạt thách thức. Năm 2023, Việt Hà đặt mục tiêu tổng doanh thu và thu nhập đạt 337 tỉ đồng, lợi nhuận sau thuế 25,1 tỉ đồng. Tuy nhiên, kết quả lại không đạt như kỳ vọng khi tổng sản lượng tiêu thụ các sản phẩm rượu đạt 440 lít, chỉ bằng 10,8% so với kế hoạch và bằng 75% so với cùng kỳ.
Một thương hiệu lớn là Heineken cũng gặp nhiều khó khăn trong năm 2023 khi doanh thu đạt 36,3 tỉ euro, lợi nhuận hoạt động kinh doanh ở mức 3,2 tỉ euro, giảm 24,6%. Trong khi kết thúc năm 2023, Heineken ghi nhận lãi ròng 2,3 tỉ euro, giảm hơn 14% so với năm trước đó. Về sản lượng, hãng này giảm 4,7% trong cả năm 2023. Trong đó, Việt Nam và Nigeria chiếm hơn 60% mức giảm này. Tính riêng sản lượng bia cao cấp của Heineken cũng giảm 5,9%, số giảm này chủ yếu đến từ thị trường Việt Nam, một trong những thị trường lớn nhất của công ty. Tại các thị trường khác như châu Phi – Trung Đông và châu Âu, sản lượng bia của Heineken trong năm 2023 cũng giảm mạnh, lần lượt là 11,5% và 7,5%.
Ông Nguyễn Văn Việt - Chủ tịch VBA nhận định, trước một thời gian dài ngành đồ uống có cồn chịu tác động của đại dịch Covid-19 cũng như chịu thêm tác động từ các chính sách quản lý chuyên ngành và Nghị định 100. Thêm vào đó là đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu đã khiến giá nguyên liệu ngành bia tăng phi mã. Hoạt động sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp trong ngành đồ uống bị thiệt hại nặng nề, thị trường tiêu thụ giảm 20 - 30%.
Theo lãnh đạo các doanh nghiệp, có nhiều nguyên nhân khiến sản lượng tiêu thụ bia giảm mạnh như tình hình kinh doanh khó khăn, ảnh hưởng bởi nghị định 100. Ngoài ra, sự bùng nổ của các thương hiệu bia nhập khẩu ở phân khúc cao cấp cũng ảnh hưởng đến thị phần của các doanh nghiệp bia trong nước vốn mạnh ở phân khúc trung bình.
Làm gì để thích ứng với xu hướng mới
Trước hiện tại “khốc liệt” các doanh nghiệp ngành rượu, bia buộc phải chuyển dịch trong sản xuất, kinh doanh. Một số hãng đã bắt đầu chuyển đổi sang mô hình đồ uống có nồng độ cồn thấp, không cồn hoặc các loại cocktail, bia ít cồn hương vị trái cây, bán mang về, đưa sản phẩm của doanh nghiệp lên sàn Thương mại Điện tử. Hay cả những giải pháp tạm thời cũng được áp dụng như: tìm cách cắt giảm các loại chi phí. Habeco đã cắt giảm chi phí quảng cáo, khuyến mại xuống chỉ còn 579 tỉ đồng so với mức 700 tỉ đồng của năm 2022. Tương tự, Sabeco cũng đã cắt giảm khoản chi phí này, từ 451 tỉ trong năm 2022 xuống còn 378 tỉ đồng năm 2023.
Giới trẻ ưa chuộng sự tỉnh táo, ngành công nghiệp rượu sẽ phải chấp nhận điều đó
Cụ thể như các thương hiệu lớn như Heineken, AB InBev và Molson Coors bắt đầu cung cấp nhiều lựa chọn đồ uống không cồn nhiều hơn. Các thương hiệu nhỏ như Athletic Brewing, Seedlip đã sản xuất các loại bia không cồn.
Điều này được nhà sản xuất bia lớn nhất thế giới là Anheuser-Busch InBev đã đưa ra một mục tiêu là các loại bia có nồng độ cồn thấp và không cồn sẽ chiếm 1/5 tổng doanh thu vào năm 2025. Có thể không đạt được mục tiêu này, song tham vọng đó đã đánh dấu sự thay đổi trong cách tìm cách tiếp thị và quảng bá sản phẩm.
Theo thống kê, ngành công nghiệp bia rượu có nồng độ cồn thấp và không cồn đã ghi nhận doanh số bán hàng tại chỗ đạt mức ấn tượng 3,1 tỉ USD vào năm 2021. Khi kinh doanh đồ uống không cồn không chỉ là xu hướng nhất thời mà nó còn là một nguồn doanh thu mới sinh lời, có thể trị giá hơn 1,7 nghìn tỉ USD vào năm 2028. Theo một báo cáo của Mỹ, từ năm 2018 đến năm 2022, sản lượng đồ uống không cồn và ít cồn ở nước này đã tăng hơn gấp đôi. Ngành này được kỳ vọng tăng trưởng mạnh mẽ trong những năm tới, với dự báo mức tăng CAGR về sản lượng là 17% đối với sản phẩm không cồn từ năm 2022 đến năm 2027.
Những thói quen thay đổi, khi những người không uống rượu bia ngày nay có nhiều sự lựa chọn hơn bao giờ hết về việc họ chọn thưởng thức các loại rượu bia không cồn. Và khi giới trẻ ưa chuộng sự tỉnh táo, ngành công nghiệp rượu sẽ phải chấp nhận điều đó. Xu hướng mới đặt ra thách thức nhưng cũng là cơ hội không thể bỏ qua. Nếu các thương hiệu có thể chuyển trọng tâm sang sản xuất và tiếp thị nhiều sản phẩm không cồn, họ có thể đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy một tương lai lành mạnh hơn.
Theo Fortune, dù lạm phát đã được kiềm chế ở các nền kinh tế chủ chốt nhưng ngành bia sẽ không thể trở lại thời hoàng kim như xưa vì chi phí sản xuất vẫn ở mức cao. Một yếu tố nữa khiến giá bia không giảm là lợi nhuận biên. Dù chi phí vận hành hạ nhiệt từ từ thì các doanh nghiệp có xu hướng chậm hạ giá thành sản phẩm để gia tăng lợi nhuận, bù đắp lại thiệt hại trong thời kỳ lạm phát tăng cao. Đó là chưa kể đến xu thế giảm uống rượu bia giữ gìn sức khỏe của giới trẻ cũng như việc chính phủ siết chặt kiểm soát đồ uống có cồn tại Châu Á.
Trước thực trạng trên, các doanh nghiệp ngành đồ uống có cồn đã có những bước chuyển dịch trong sản xuất, kinh doanh. Trong đó, thay vì bán hàng qua kênh truyền thống, các doanh nghiệp này bắt đầu đổ bộ lên sàn thương mại điện tử. Thậm chí, một số hãng đã bắt đầu chuyển đổi sang mô hình đồ uống có nồng độ cồn thấp, không cồn.
Mặc dù vậy, dự báo năm 2024 sẽ là năm nhiều thách thức đối với doanh nghiệp đồ uống có cồn. Khi tình hình tiêu thụ của ngành bia nói chung không đạt được như kỳ vọng. Ngoài nguyên nhân do tác động củ Nghị định 100, theo VIRAC giá nguyên liệu sản xuất thời gian tới dự kiến tiếp tục tăng mạnh, ảnh hưởng đến lợi nhuận ngành rượu, bia.
Nhiều chuyên gia thẳng thắn nhìn nhận, việc tiêu thụ quá nhiều rượu, bia có thể gây hại cho sức khỏe và gây ra nhiều vấn đề xã hội. Đến nay, lượng tiêu thụ bia, rượu giảm đi có thể được coi như một dấu hiệu tích cực đối với sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý lượng tiêu thụ bia, rượu giảm sẽ tác động tiêu cực đến các ngành liên quan như đơn vị như: cho thuê mặt bằng, nhà cung cấp dịch vụ ăn uống, du lịch.
Về vấn đề này, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh - Chuyên gia Kinh tế khuyến nghị, cơ quan quản lý cần nâng cao vai trò trong việc điều tiết bằng thuế và các giải pháp vĩ mô khác... Thực tế, việc giảm tiêu thụ rượu, bia là một xu thế tất yếu cả trên thế giới chứ không riêng Việt Nam. Như tại Đức, mấy năm trước mức tiêu thụ bình quân đầu người là 50 lít bia/người, giờ đã giảm hẳn vì họ ý thức được tác hại của việc uống nhiều rượu, bia tới sức khỏe và vóc dáng. “Nói hạn chế rượu, bia nhiều người sẽ không thích, nhưng xu thế giảm rượu bia sẽ là tất yếu, muốn hay không cũng phải chấp nhận. Bây giờ giới trẻ cũng hạn chế rượu, bia nhiều, họ chuyển sang các đồ uống khác nhiều hơn”, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh chia sẻ./.
Hải Bình (T/H)