Trong 8 tháng đầu năm công nghiệp tăng trưởng mạnh, nhưng trong bức tranh tăng trưởng đó, phân bón, bột ngọt, giày dép da và LPG lại giảm sản lượng. Sự phân hóa cho thấy thị trường công nghiệp đang phục hồi theo những động lực khác nhau.
Tăng trưởng lan tỏa đồng đều
Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), chỉ số sản xuất công nghiệp tháng 8/2026 tăng 1,5% so với tháng trước và tăng 14,4% so với cùng kỳ. Tính chung 8 tháng, chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 11,9%; riêng ngành chế biến, chế tạo tăng 12,5%, đóng góp 9,6 điểm phần trăm vào mức tăng chung.
Đáng chú ý, nhiều nhóm hàng đang tăng trưởng rất cao. Sản xuất kim loại tăng 22,4%, xe có động cơ tăng 15,9%, thiết bị điện tăng 14,6%, sản phẩm điện tử, máy vi tính và sản phẩm quang học tăng 13,9%. Ở cấp sản phẩm, xe máy tăng 27,9%, máy tính xách tay tăng 25,7%, ô tô tăng 24% và thép cán tăng 23,4%.
Tuy nhiên, phía sau bức tranh tăng trưởng hai con số là sự phân hóa đáng chú ý. Trong 8 tháng, sản lượng phân hỗn hợp NPK giảm 8,6%, bột ngọt giảm 8,1%, giày dép da giảm 4,2% và LPG giảm 3,2%. Đây là những mặt hàng có đặc điểm thị trường khác nhau, nhưng cùng cho thấy một thực tế: khi tăng mạnh, không phải mọi dây chuyền sản xuất đều tăng theo.
NPK là trường hợp đáng chú ý. Mặc dù sản lượng toàn ngành giảm, Tổng công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí (PVFCCo - Phú Mỹ) lại ghi nhận kết quả tích cực. Sáu tháng đầu năm, doanh nghiệp sản xuất khoảng 111.200 tấn NPK Phú Mỹ, vượt 26% kế hoạch; sản lượng tiêu thụ đạt khoảng 144.200 tấn, vượt 45% kế hoạch 6 tháng.
Bức tranh tăng trưởng hai con số là sự phân hóa (ảnh: Đinh Phương)
Trường hợp này cho thấy mức giảm sản lượng toàn ngành không đồng nghĩa sức cầu NPK suy yếu trên diện rộng. Thị phần, cơ cấu sản phẩm và khả năng phân phối có thể đang thay đổi giữa các doanh nghiệp. Những đơn vị có thương hiệu mạnh, mạng lưới phân phối tốt và sản phẩm phù hợp mùa vụ vẫn có khả năng mở rộng tiêu thụ.
Ngành giày dép lại chịu ảnh hưởng rõ hơn từ thị trường xuất khẩu. Theo Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương, xuất khẩu giày dép 6 tháng đầu năm đạt gần 12 tỷ USD, chỉ tăng 0,5% so với cùng kỳ. Thị trường Mỹ tăng trưởng nhưng một số thị trường khác như Trung Quốc, Nhật Bản, Anh và Mexico giảm.
Vì vậy, sản lượng giày dép da trong nước giảm 4,2% cần được nhìn trong bối cảnh cạnh tranh đơn hàng quốc tế ngày càng cao. Doanh nghiệp không chỉ chịu áp lực về giá mà còn phải đáp ứng tiêu chuẩn xanh, nguồn gốc nguyên liệu và thời gian giao hàng.
Kết quả kinh doanh của Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex) cho thấy sự thích ứng vẫn có thể tạo khác biệt. Sáu tháng đầu năm, doanh thu hợp nhất đạt 9.494 tỷ đồng, tăng 9,2%; lợi nhuận trước thuế đạt 930,1 tỷ đồng, tăng 39,5%. Với dệt may, hiệu quả không còn phụ thuộc đơn thuần vào việc tăng sản lượng mà ngày càng gắn với cơ cấu đơn hàng, giá trị sản phẩm và quản trị chi phí.
Hai thái cực của thị trường
LPG là ví dụ cho thấy cần phân biệt giữa sản lượng sản xuất trong nước và nguồn cung thực tế trên thị trường. Theo Cục Thống kê, sản lượng LPG 8 tháng giảm 3,2%. Trong khi đó, PV GAS vẫn ghi nhận hoạt động kinh doanh LPG và LNG ở mức cao. Bảy tháng đầu năm, doanh nghiệp kinh doanh gần 2,1 triệu tấn LPG và LNG, trong đó cung ứng khoảng 865.000 tấn LPG cho thị trường trong nước và xuất khẩu sang Campuchia.
Điều này cho thấy khi nguồn cung trong nước thay đổi, doanh nghiệp có thể bù đắp bằng nhập khẩu hoặc điều chỉnh cơ cấu nguồn hàng. Do đó, sản lượng công nghiệp giảm ở một mặt hàng không nhất thiết đồng nghĩa thị trường thiếu hàng, cũng không phản ánh đầy đủ diễn biến giá.
Ở nhóm hàng tăng trưởng mạnh, thép cho thấy mối quan hệ rõ hơn giữa sản xuất và tiêu thụ. Tuy nhiên, doanh nghiệp thép vẫn đối mặt áp lực chi phí. Giá quặng sắt, than mỡ luyện cốc và thép phế tăng so với cùng kỳ, trong khi giá thép xây dựng trong nước đã được điều chỉnh nhiều lần. Như vậy, tăng sản lượng chưa đồng nghĩa biên lợi nhuận tự động tăng.
Điện tử là nhóm có động lực khác biệt khi gắn chặt với chuỗi cung ứng xuất khẩu. Trong 8 tháng, sản lượng máy tính xách tay tăng 25,7%. Đà tăng này diễn ra trong bối cảnh xuất khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tiếp tục tăng mạnh.
Samsung là một trong những doanh nghiệp đóng vai trò lớn trong chuỗi này. Sáu tháng đầu năm, các pháp nhân sản xuất chủ lực của Samsung tại Việt Nam đạt doanh thu khoảng 35,2 tỷ USD, tăng 21% so với cùng kỳ. Quy mô xuất khẩu lớn của nhóm điện tử cho thấy phần lớn năng lực sản xuất tăng thêm đang được hấp thụ bởi thị trường quốc tế thay vì chỉ dựa vào sức mua trong nước.
Nhìn tổng thể, khả năng hấp thụ hàng hóa hiện vẫn khá tích cực. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 8 tháng đạt 5.235,5 nghìn tỷ đồng, tăng 13,3%; nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng đạt 7,6%. Cùng thời gian, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 770,14 tỷ USD, tăng 28,7%.
Đáng chú ý, chỉ số PMI ngành sản xuất tháng 8 đạt 53,3 điểm, duy trì trên ngưỡng 50 tháng thứ 14 liên tiếp. S&P Global cho biết sản lượng nhà máy tiếp tục tăng và số lượng đơn hàng mới cũng cải thiện. Đây là cơ sở để cho rằng đà tăng sản xuất hiện tại có nền tảng từ nhu cầu thị trường, thay vì chỉ là sự mở rộng công suất.
Tuy nhiên, những con số trái chiều giữa các ngành cho thấy doanh nghiệp cần thận trọng hơn với bài toán đầu ra. Một mặt hàng có sản lượng giảm có thể do doanh nghiệp tái cơ cấu sản xuất, thay đổi nguồn cung hoặc gặp khó về đơn hàng; ngược lại, sản lượng tăng mạnh cũng chưa đảm bảo hiệu quả nếu chi phí đầu vào tăng hoặc hàng hóa tiêu thụ chậm.
Vì thế, thước đo đáng quan tâm trong những tháng cuối năm không chỉ là chỉ số sản xuất công nghiệp mà còn là doanh số, đơn hàng mới, tồn kho, giá bán và biên lợi nhuận. Những chỉ số này sẽ cho biết tăng trưởng sản xuất đang chuyển hóa thành tăng trưởng thị trường thực chất đến đâu.
Chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 11,9% cho thấy công nghiệp Việt Nam đang tăng tốc, nhưng diễn biến trái chiều giữa NPK, bột ngọt, giày dép da, LPG với thép, ô tô, xe máy và điện tử cho thấy một chu kỳ phục hồi phân hóa. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp khó có thể chỉ dựa vào tăng sản lượng. Khả năng nắm bắt nhu cầu, kiểm soát chi phí và lựa chọn đúng thị trường đầu ra mới quyết định ai hưởng lợi từ đà tăng trưởng công nghiệp hiện nay.
Phượng Hòa