Một công ty được cấp phép khai thác đá quý tại Nghệ An không chỉ chiếm đất trái phép mà còn vi phạm nghiêm trọng quy định về môi trường, an toàn nổ mìn và khai thác khoáng sản. Với 13 hành vi vi phạm, Công ty CP Đá quý và vàng Hà Nội bị phạt hơn 920 triệu đồng – con số không chỉ phản ánh mức độ sai phạm mà còn đặt ra câu hỏi về trách nhiệm giám sát, hậu kiểm trong khai thác khoáng sản hiện nay.
Hàng loạt sai phạm trong khai thác đá quý
Ngày 16/6/2025, Ủy ban Nhân dân tỉnh Nghệ An đã ban hành Quyết định số 54/QĐ-XPHC, xử phạt vi phạm hành chính đối với Công ty Cổ phần Đá quý và vàng Hà Nội – doanh nghiệp có trụ sở tại số 91 phố Đinh Tiên Hoàng, phường Tràng Tiền, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Theo quyết định này, tổng số tiền xử phạt và truy thu lợi bất chính đối với công ty là hơn 920 triệu đồng, liên quan đến 13 hành vi vi phạm hành chính trong hoạt động khai thác khoáng sản.
Khu vực khai thác đá Ruby – Saphia khu vực Đồi Tỷ (huyện Quỳ Châu, Nghệ An).
Cụ thể, trong quá trình khai thác đá quý tại khu vực đồi Tỷ – khe Mét (xã Châu Bình, huyện Quỳ Châu, tỉnh Nghệ An), doanh nghiệp đã tự ý chiếm 1,28 ha đất nông nghiệp để làm khu chế biến, bãi thải và các hạng mục phụ trợ mà chưa được UBND tỉnh giao đất hoặc cho thuê đất theo quy định. Hành vi này bị xử phạt 250 triệu đồng và buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp hơn 137 triệu đồng.
Không dừng lại ở đó, hàng loạt sai phạm về môi trường, an toàn và quản lý tài nguyên cũng bị phát hiện trong đợt thanh tra:
- Dù dự án đã đi vào hoạt động, công ty chưa xây dựng hệ thống mương gom nước mưa, bể thu gom và xử lý nước thải sinh hoạt theo đúng cam kết.
- Kho chứa chất thải nguy hại không có ngăn chia, thùng lưu chứa, không dán nhãn nhận dạng chất thải nguy hại theo quy định.
- Không xây dựng biện pháp phòng ngừa, ứng phó sự cố hóa chất, không kiểm tra hệ thống chống sét định kỳ, nhưng vẫn đưa dự án vào hoạt động.
- Không lắp đặt trạm cân để theo dõi sản lượng khoáng sản nguyên khai đưa ra khỏi mỏ.
- Không nộp thiết kế mỏ đã phê duyệt cho các cơ quan chức năng: Sở Tài nguyên và Môi trường (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường), Sở Xây dựng, Sở Công Thương.
- Không lập báo cáo môi trường định kỳ trong các năm 2023 và 2024, vi phạm nghiêm trọng quy định về giám sát tác động môi trường.
Trong lĩnh vực kỹ thuật khai thác và an toàn nổ mìn, công ty tiếp tục để xảy ra vi phạm:
- Khai thác vượt ra ngoài ranh giới được cấp phép, với diện tích vượt 626m².
- Hộ chiếu nổ mìn lập không đầy đủ nội dung, không thực hiện thủ tục xuất – nhập kho vật liệu nổ, tiền chất thuốc nổ.
- Không lập đầy đủ hồ sơ, tài liệu để xác định sản lượng khai thác thực tế hàng năm.
- Tổng cộng, các hành vi vi phạm hành chính này dẫn đến mức xử phạt trên 782 triệu đồng, cộng với số lợi bất chính bị truy thu hơn 137 triệu đồng, nâng tổng số tiền công ty phải nộp ngân sách lên hơn 920 triệu đồng.
Câu hỏi đặt ra từ một quyết định xử phạt
Đáng chú ý, Công ty Cổ phần Đá quý và vàng Hà Nội là đơn vị đã được Bộ Tài nguyên và Môi trường cấp phép từ năm 2020 để khai thác đá quý Ruby và Shaphia bằng phương pháp lộ thiên tại khu vực đồi Tỷ – khe Mét. Giấy phép cho phép doanh nghiệp khai thác trên diện tích 4,72 ha, với trữ lượng 229 kg đá quý, công suất 50 kg/năm trong vòng 5 năm 7 tháng.
Tuy nhiên, với những vi phạm vừa bị xử phạt, câu hỏi đặt ra là: quy trình giám sát và hậu kiểm của các cơ quan chức năng ở đâu trong suốt quá trình doanh nghiệp hoạt động từ 2020 đến nay?
Việc buông lỏng quản lý tại địa phương hoặc thiếu thanh tra thường xuyên có thể là một nguyên nhân dẫn đến tình trạng "lách luật" kéo dài?
13 hành vi vi phạm không phải là lỗi sơ suất đơn lẻ mà là chuỗi hành động có hệ thống, kéo dài nhiều năm, trong nhiều lĩnh vực: từ đất đai, môi trường, an toàn lao động đến khai thác tài nguyên. Điều này cho thấy việc buông lỏng quản lý tại địa phương hoặc thiếu thanh tra thường xuyên có thể là một nguyên nhân dẫn đến tình trạng "lách luật" kéo dài.
Hơn nữa, việc công ty không nộp báo cáo môi trường định kỳ trong hai năm liền (2023–2024) nhưng vẫn tiếp tục hoạt động bình thường là dấu hiệu của lỗ hổng quản lý. Các vi phạm như không xây dựng hệ thống thu gom nước thải, không kiểm tra hệ thống chống sét, không lắp đặt trạm cân – đều là những yêu cầu tối thiểu trong vận hành một mỏ khoáng sản – nhưng đã bị xem nhẹ hoặc cố tình phớt lờ.
Ngoài thiệt hại môi trường và an toàn lao động, hành vi khai thác vượt ranh giới và không báo cáo sản lượng thực tế có thể gây thất thoát tài nguyên và thiệt hại ngân sách Nhà nước. Việc không có trạm cân và không lưu giữ tài liệu sản lượng mở ra nguy cơ trốn thuế, gian lận trong báo cáo sản lượng thực tế.
Việc xử phạt Công ty Cổ phần Đá quý và vàng Hà Nội là cần thiết, nhưng cũng là lời cảnh tỉnh cho các cơ quan chức năng trong việc tăng cường thanh tra, giám sát hoạt động khai thác tài nguyên – lĩnh vực vốn dễ phát sinh tiêu cực nếu không có sự quản lý chặt chẽ. Hơn 920 triệu đồng là cái giá cho những vi phạm, nhưng những hệ lụy môi trường, tài nguyên và lòng tin vào sự nghiêm minh của pháp luật thì không thể đo đếm bằng tiền.
Thanh Phong