Tình trạng "đánh giá ảo" vẫn đang ngày càng trở nên phổ biến khi các nhà bán hàng tìm cách để tăng các đánh giá tốt về sản phẩm để thuyết phục người dùng tin tưởng mua hàng online.
"Đánh giá ảo" ngày càng trở nên phổ biến
Trong thương mại điện tử, đánh giá và xếp hạng sản phẩm đóng vai trò then chốt trong việc định hướng lựa chọn của người tiêu dùng, bởi đa phần khách hàng sẽ tham khảo ý kiến của những người đã mua trước khi đưa ra quyết định.
Mặc dù vậy, tình trạng "đánh giá ảo" vẫn đang ngày càng trở nên phổ biến hơn và tác động mạnh mẽ đến hành vi tiêu dùng của người tiêu dùng. Vấn đề này không chỉ làm sai lệch thông tin và gây ra sự hiểu lầm cho người tiêu dùng, mà còn tạo ra một môi trường cạnh tranh không công bằng giữa các doanh nghiệp.
Thực tế cho thấy, trên nhiều sàn thương mại điện tử hiện nay, chỉ cần vài trăm nghìn đồng, người bán hàng có thể mua hàng chục “review 5 sao” kèm bình luận có sẵn. Những dòng khen “sản phẩm tốt”, “giao hàng nhanh”, “shop nhiệt tình”… xuất hiện tràn lan, khiến người mua khó phân biệt thật - giả.
Những dòng bình luận quen thuộc xuất hiện tràn lan dưới nhiều sản phẩm trên các sàn thương mại điện tử
Chị Minh Anh (Hà Nội) cho biết, chị mua chiếc máy sấy tóc trên một sàn thương mại điện tử. Sản phẩm có hơn 1.000 lượt đánh giá 5 sao, hàng trăm bình luận khen “hàng tốt, giao nhanh, đóng gói cẩn thận”. Không thấy ai chê, chị nghĩ chắc chắn hàng tốt. Nhưng khi nhận, cắm điện máy không chạy, vỏ móp méo. chị nhắn cho shop thì họ im luôn.
Từ thói quen của người tiêu dùng là trước khi đặt hàng thường tham khảo những chỉ số như lượng sản phẩm đã bán, lượt đánh giá, lượt thích và số lượng người theo dõi của Shop và sản phẩm để đưa ra quyết định mua hàng.
Nhiều chủ cửa hàng online đã bỏ tiền ra để mua đánh giá 5 sao kèm bình luận hình ảnh. Do đó, Những bình luận như: Sản phẩm giao nhanh, shipper thân thiện, shop rất nhiệt tình, đóng gói cẩn thận,...xuất hiện tràn lan dưới hàng vạn sản phẩm trên các sàn thương mại điện tử.
Thực tế, không phải mọi sản phẩm có đánh giá ảo đều là hàng kém chất lượng. Một số chủ shop cho biết họ mua review chỉ để "lấy chỗ đứng" ban đầu, khi sản phẩm mới tung ra chưa có đơn hàng thật hoặc phản hồi từ khách hàng.
Hiện, dịch vụ bán đánh giá ảo, buff đơn hàng không còn diễn ra âm thầm mà được rao công khai trên mạng xã hội và các trang web. Người bán chỉ cần chọn gói dịch vụ, chuyển tiền, phần còn lại sẽ có đội ngũ “buff review” thực hiện.
Chỉ cần gõ từ khóa “viết review thuê” hay "tăng đánh giá 5 sao" trên Facebook hay Google, hàng chục nhóm kín, trang web dịch vụ tăng đánh giá - review hay seeding ảo lập tức hiện ra.
Dịch vụ bán đánh giá ảo, buff đơn hàng rao công khai trên mạng xã hội và các trang web
Chỉ với vài trăm nghìn đồng, sản phẩm có thể nhanh chóng leo top tìm kiếm, biến lượt đánh giá ảo thành “tấm vé” cạnh tranh trong cuộc đua khốc liệt của thương mại điện tử.
Một trang quảng cáo “Dịch vụ buff đánh giá, lượt bán ảo Shopee giá rẻ” đăng giá công khai chọn 10-20 sản phẩm có 40 đánh giá 5 sao có giá 1.150.000 đồng.
Ảnh hưởng tiêu cực đến cả thị trường và người tiêu dùng
Theo Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương), có nhiều hình thức “đánh giá ảo” thường gặp. Cụ thể, người bán tự tạo nhiều tài khoản ảo hoặc thuê dịch vụ chuyên nghiệp để đăng nhận xét khen ngợi sản phẩm.
Ngoài ra, nhiều trường hợp còn kết hợp cả hai hình thức vừa tự viết vừa thuê bên ngoài để tạo ra “làn sóng” đánh giá tích cực, khiến người tiêu dùng rất khó nhận biết đâu là phản hồi thật.
Thậm chí, một số dịch vụ còn cung cấp gói đánh giá trọn gói với số lượng lớn, giúp sản phẩm nhanh chóng đạt mức xếp hạng cao và chiếm ưu thế trên các sàn thương mại điện tử.
Những đánh giá này thường có nội dung chung chung, thiếu chi tiết trải nghiệm thực tế và đôi khi lặp lại thông tin quảng cáo. Mục đích chính là tạo ấn tượng rằng sản phẩm được nhiều người tin dùng, qua đó lôi kéo thêm khách hàng.
Một số cá nhân được trả tiền, tặng điểm thưởng hoặc nhận ưu đãi để viết nhận xét tích cực cho sản phẩm. Do xuất phát từ “người thật”, các đánh giá này dễ khiến người tiêu dùng tin tưởng và khó nhận ra là giả. Điều này tạo ra sự cạnh tranh không công bằng và làm sai lệch hình ảnh thực chất của sản phẩm, dịch vụ trên thị trường.
Hiện tượng “đánh giá ảo” tồn tại do nhiều nguyên nhân khác nhau, từ lợi ích kinh tế đến kẽ hở trong quản lý và thói quen của người tiêu dùng. Chính những yếu tố này tạo điều kiện để hành vi gian lận phát triển ngày càng tinh vi. Nếu không được kiểm soát kịp thời, nó sẽ tiếp tục lan rộng, gây ảnh hưởng tiêu cực đến cả thị trường và quyền lợi người tiêu dùng.
Việc “đánh giá ảo” không chỉ gây thiệt hại trực tiếp cho người mua mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ hệ sinh thái thương mại điện tử như: Làm sai lệch thông tin sản phẩm; Gây tổn thất tài chính; Suy giảm niềm tin vào thương mại điện tử…
Để kiểm soát hiệu quả tình trạng “đánh giá ảo” và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, sàn thương mại điện tử, doanh nghiệp và chính người mua.
Trong đó, các sàn giao dịch thương mại điện tử cần xây dựng cơ chế xác minh đánh giá dựa trên đơn hàng thực tế, chỉ cho phép người đã mua hàng thành công mới có quyền đăng nhận xét. Đồng thời, cần thiết lập bộ lọc tự động loại bỏ các bình luận từ tài khoản bất thường, có dấu hiệu hoạt động hàng loạt hoặc có tần suất đánh giá dày đặc trong thời gian ngắn.
Cơ quan quản lý nhà nước cần ban hành và áp dụng các quy định xử phạt nghiêm khắc đối với hành vi tạo, mua bán hoặc tiếp tay cho “đánh giá ảo”.
Ngoài mức phạt tiền, có thể áp dụng biện pháp đình chỉ kinh doanh, thu hồi giấy phép hoặc cấm hoạt động đối với đơn vị tái phạm nhiều lần, nhằm răn đe và ngăn chặn hiệu quả. Bên cạnh đó, cần có cơ chế công khai danh sách các tổ chức, cá nhân vi phạm để nâng cao tính minh bạch và tạo áp lực dư luận.
Việc phối hợp giữa nhiều cơ quan liên quan (quản lý thị trường, cơ quan công an, thương mại điện tử) cũng phải được tăng cường, giúp phát hiện sớm và xử lý kịp thời các đường dây, dịch vụ chuyên cung cấp đánh giá giả mạo.
Anh Đào