Doanh thu và lợi nhuận chỉ thực sự nở rộ với những nhà xuất khẩu biết chủ động đa dạng hóa, mạnh dạn khai phá thị trường mới và tận dụng ưu đãi từ các FTA, ngay cả trong giai đoạn khó khăn. Nhưng với khối doanh nghiệp vừa và nhỏ, để đi được con đường này cần có nền tảng vững chắc, lượng sức mình và kiên trì từng bước, từ nhỏ đến lớn.
“Quả ngọt” từ các FTA
CTCP Dệt may - Đầu tư - Thương mại Thành Công (TCM), một trong những doanh nghiệp dệt may hàng đầu Việt Nam với chuỗi sản xuất khép kín từ sợi – dệt/đan - nhuộm - may - phân phối, đang là cái tên hưởng lợi rõ rệt từ các hiệp định thương mại tự do (FTA), đặc biệt là CPTPP và EVFTA.
Theo đánh giá mới nhất của Bộ phận phân tích Công ty Chứng khoán Shinhan, thị trường châu Á vẫn là trụ cột trong cơ cấu xuất khẩu của TCM, chiếm hơn 40% doanh thu. Trong đó, Hàn Quốc đóng góp 28%, Nhật Bản 13%, thị trường EU 8%, còn Mỹ chiếm 18%. Sự phân bổ đa dạng này cho phép TCM tận dụng tối đa ưu đãi thuế quan tại nhiều thị trường khác nhau, qua đó gia tăng doanh thu và cải thiện biên lợi nhuận.
Lợi thế lớn của TCM còn nằm ở việc là một trong số ít doanh nghiệp trong nước chủ động sản xuất vải, giúp công ty đáp ứng ngay quy tắc xuất xứ “từ sợi trở đi” khi xuất khẩu sang các thị trường CPTPP như Canada, Mexico.
Một chuyên gia phân tích nhận định, động lực tăng trưởng của TCM chính là chiến lược mở rộng thị trường sang khối CPTPP, với kỳ vọng doanh thu năm 2025 đạt 4.428 tỷ đồng (tăng 16% so với 2024) và lợi nhuận 336 tỷ đồng (tăng 21%).
Không chỉ với TCM, báo cáo của Shinhan cũng nhấn mạnh: CPTPP đang mở ra “cửa sáng” cho toàn ngành dệt may Việt Nam nhờ mức thuế nhập khẩu 0%, trong khi các đối thủ như Trung Quốc, Bangladesh, Ấn Độ vẫn phải chịu mức thuế cao.
Đặc biệt, trong bối cảnh Mỹ liên tục biến động về thuế quan, việc tận dụng tốt hơn các FTA hiện có sẽ giúp ngành dệt may giảm phụ thuộc vào thị trường này và khai thác mạnh hơn các thị trường tiềm năng như Nhật Bản, Hàn Quốc, EU, Canada… Các FTA như EVFTA, VKFTA, VJEPA đang mang lại lợi thế cạnh tranh đáng kể nhờ ưu đãi thuế suất 0%.
Ông Tạ Hoàng Linh, Vụ trưởng Vụ Phát triển Thị trường nước ngoài (Bộ Công Thương), khẳng định: đa dạng hóa thị trường xuất khẩu là yêu cầu cấp thiết, bởi nếu chỉ dựa vào vài thị trường truyền thống, doanh nghiệp sẽ đối mặt rủi ro lớn. “Doanh nghiệp Việt Nam đã linh hoạt thích ứng, nỗ lực mở rộng để giữ vững thị phần ngay cả trong những giai đoạn khó khăn nhất”, ông Linh nói.
Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội, nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn vướng khó khăn khi tiếp cận trực tiếp với các nhà nhập khẩu lớn hoặc xây dựng uy tín thương hiệu ở thị trường mới. Đây là điểm nghẽn cần tháo gỡ nếu muốn biến “cơ hội FTA” thành động lực tăng trưởng bền vững.
Với khối doanh nghiệp vừa và nhỏ, để đi tìm được thị trường mới cần có nền tảng vững chắc, lượng sức mình và kiên trì từng bước, từ nhỏ đến lớn.
Phải đi từ bước nhỏ đến bước lớn
Ông Huỳnh Lê Đại Thắng, Giám đốc Công ty TNHH Đồ gỗ Nghĩa Sơn, chia sẻ từ kinh nghiệm của một doanh nghiệp xuất khẩu đang mở rộng thị trường: muốn tiếp cận các kênh phân phối lớn hay các tập đoàn đa quốc gia, điều kiện tiên quyết là doanh nghiệp phải “tự nâng cấp chính mình”. Trước hết, cần đầu tư bài bản vào nghiên cứu và phát triển (R&D) sản phẩm để đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng và yêu cầu khắt khe trong lựa chọn nhà cung cấp.
Song song với đó, đa dạng hóa thị trường là cách để giảm thiểu rủi ro. Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp gỗ Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào Mỹ và EU, nên chỉ cần hai thị trường này biến động là lập tức bị tác động nặng nề. Nghĩa Sơn đã thử nghiệm đưa đơn hàng sang Trung Đông và Canada, dù phải đối mặt với rào cản về kỹ thuật và logistics.
Từ góc nhìn của một nhà thu mua, ông Per Ljungblad, Quản lý Phát triển Ngành hàng Sợi tự nhiên khu vực Đông Nam Á, Tập đoàn IKEA nhấn mạnh rằng ngoài yếu tố chất lượng, doanh nghiệp Việt muốn thâm nhập thị trường Bắc Âu phải đặc biệt chú trọng đến tiêu chí môi trường. Chỉ khi đáp ứng yêu cầu này, cánh cửa vào các kênh phân phối lớn mới được mở ra.
Tuy nhiên, với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, chi phí dành cho R&D và mở lối vào thị trường xuất khẩu mới là gánh nặng đáng kể. Bài toán đặt ra: làm sao giảm chi phí nhưng vẫn tạo cơ hội tiếp cận? Theo ông Huỳnh Lê Đại Thắng, đây chính là băn khoăn chung của nhiều hội viên Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM (HAWA). Giải pháp, theo ông, là phải đi từng bước, từ nhỏ đến lớn, xác định rõ năng lực và đi đúng sức.
Ví dụ, để bán hàng theo phương thức B2B và tiếp cận khách quốc tế, trước tiên doanh nghiệp cần hiện diện trên các sàn thương mại điện tử (TMĐT) toàn cầu. Đây chính là kênh “bệ phóng” đưa khách hàng tìm đến doanh nghiệp. Nghĩa Sơn đã kiên trì có mặt trên Alibaba suốt 20 năm qua.
“Đầu tư vào TMĐT quốc tế không chỉ là chuyện rót tiền, mà còn phải có nhân sự, chiến lược và sự phối hợp của nhiều bộ phận. Ngoài ra, tham gia hội chợ quốc tế cũng là điều bắt buộc, bởi đây là nơi mở ra cơ hội gặp gỡ trực tiếp với khách hàng toàn cầu”, ông Thắng khẳng định.
Theo ông, doanh nghiệp vừa và nhỏ cần lựa chọn thị trường phù hợp với năng lực. Việc bán hàng trực tiếp cho tập đoàn đa quốc gia là quá sức với quy mô nhỏ, bởi để làm việc với những đối tác này, công ty buộc phải “nuôi” nhiều phòng ban chuyên biệt và đầu tư lâu dài.
Chính vì vậy, đi từ những bước nhỏ, chắc chắn sẽ là con đường bền vững để tiến tới mục tiêu lớn.
Quang Anh