Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong tháng 1/2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 65 nghìn tấn nhân điều chế biến, thu về 434 triệu USD, tăng lần lượt 73,6% về lượng và 70,1% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025. Đây là mức tăng trưởng ấn tượng, phản ánh nhu cầu tiêu thụ phục hồi mạnh mẽ tại các thị trường chủ lực, đặc biệt trong cao điểm Tết Nguyên đán Bính Ngọ.
Trung Quốc dẫn dắt tăng trưởng, xuất khẩu tháng 1 đạt kỷ lục mới.
Trung Quốc tiếp tục khẳng định vai trò thị trường lớn nhất khi chiếm tới 21,3% tổng kim ngạch xuất khẩu nhân điều của Việt Nam trong tháng đầu năm, với mức tăng trưởng lên tới 49,4%. Nhu cầu tiêu thụ dịp Tết, xu hướng sử dụng thực phẩm lành mạnh và việc doanh nghiệp Việt Nam cải thiện đáng kể tiêu chuẩn chất lượng đã tạo nền tảng cho đà tăng này.
Trong khi đó, giá xuất khẩu bình quân đạt khoảng 6.673 USD/tấn, giảm nhẹ 2% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy áp lực cạnh tranh về giá vẫn hiện hữu dù sản lượng tăng cao. Sau Trung Quốc, Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường tiêu thụ lớn thứ hai, song mức tăng trưởng còn khiêm tốn, phản ánh sự dịch chuyển tương quan thị trường trong ngành điều toàn cầu.
Từ cú sốc thuế đến chiến lược tái cấu trúc chuỗi giá trị
Năm 2025 khép lại với dấu ấn lịch sử khi kim ngạch xuất khẩu điều Việt Nam đạt 5,2 tỷ USD, đưa hạt điều trở thành mặt hàng nông sản thứ ba vượt mốc 5 tỷ USD sau rau quả và cà phê. Trong năm, Việt Nam nhập khẩu hơn 2,9 triệu tấn điều thô, trị giá 4,5 tỷ USD, xuất siêu trên 700 triệu USD, tiếp tục giữ vị thế quốc gia chế biến và xuất khẩu điều lớn nhất thế giới.
Đáng chú ý, lần đầu tiên Trung Quốc vượt Hoa Kỳ để trở thành thị trường xuất khẩu lớn nhất, với kim ngạch đạt 1,115 tỷ USD, trong khi Hoa Kỳ đạt 975 triệu USD và Hà Lan xếp thứ ba với 495 triệu USD. Theo Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS), xu hướng tiêu dùng thực phẩm tốt cho sức khỏe, cùng quá trình phục hồi kinh tế tại Trung Quốc, đã tạo lực kéo đáng kể cho xuất khẩu điều.
Ở chiều ngược lại, thị trường Hoa Kỳ năm 2025 ghi nhận mức giảm 26% về lượng và 17% về giá trị, do lạm phát cao, thắt chặt chi tiêu và các rào cản thương mại. Tuy nhiên, quyết định ngày 14/11/2025 của Tổng thống Donald Trump về việc gỡ bỏ thuế đối với hơn 200 mặt hàng thực phẩm, trong đó có hạt điều, được đánh giá là cú hích quan trọng giúp ngành điều Việt Nam phục hồi mạnh trong năm 2026.
Bên cạnh yếu tố thuế, xu hướng tiêu dùng xanh và lành mạnh tại Mỹ cũng đang mở ra không gian tăng trưởng mới, đặc biệt với phân khúc sữa hạt điều. Theo Grand View Research, thị trường này dự kiến tăng trưởng 7,3% mỗi năm đến 2030, tạo cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, thay vì chỉ tập trung xuất khẩu nhân điều thô như trước.
Trong bối cảnh nguồn nguyên liệu trong nước suy giảm và phụ thuộc lớn vào nhập khẩu từ châu Phi, mô hình tăng trưởng dựa trên sản lượng lớn nhưng giá trị gia tăng thấp đang dần bộc lộ giới hạn. Áp lực cạnh tranh từ Bờ Biển Ngà, Brazil và một số quốc gia Nam Mỹ buộc ngành điều Việt Nam phải chuyển hướng mạnh sang chế biến sâu, phát triển sản phẩm giá trị cao và xây dựng thương hiệu bền vững.
Đồng Nai tăng tốc xây dựng thương hiệu quốc gia cho “thủ phủ điều”
Sau khi Bình Phước sáp nhập vào Đồng Nai, tỉnh Đồng Nai mới sở hữu hơn 180.000 ha điều, trở thành địa phương có diện tích trồng điều lớn nhất cả nước. Đồng Nai đồng thời là trung tâm chế biến và xuất khẩu điều trọng điểm, với hàng trăm doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi sản xuất.
Trong Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP), hạt điều được xác định là ngành hàng chủ lực. Đến nay, toàn tỉnh có 496 sản phẩm OCOP, trong đó hàng chục sản phẩm chế biến từ hạt điều đạt chuẩn, đặc biệt phần lớn sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia của tỉnh đều thuộc nhóm này. Riêng năm 2025, Đồng Nai thẩm định thêm 15 sản phẩm mới, trong đó có 11 sản phẩm chế biến từ điều, với 6 sản phẩm tiềm năng đạt chuẩn 5 sao quốc gia.
Song song đó, nhiều doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư công nghệ chế biến sâu. Điển hình, Tập đoàn Gia Bảo đưa vào hoạt động Nhà máy Chế biến nông sản và thực phẩm Bà Tư Bình Phước với vốn đầu tư 6,5 triệu USD, tập trung phát triển các dòng sản phẩm điều chế biến sâu phục vụ xuất khẩu, qua đó từng bước làm chủ công nghệ và nâng cao giá trị gia tăng.
Lãnh đạo tỉnh Đồng Nai khẳng định, việc tập trung phát triển điều theo hướng chế biến sâu, gắn với xây dựng thương hiệu quốc gia, không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho người trồng điều mà còn tạo nền tảng bền vững cho ngành trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.
Trong dài hạn, nếu tận dụng tốt xu hướng tiêu dùng xanh, mở rộng thị trường cao cấp và tiếp tục tái cấu trúc chuỗi giá trị, ngành điều Việt Nam hoàn toàn có thể bước vào chu kỳ tăng trưởng mới – không chỉ dựa trên sản lượng, mà bằng chất lượng, thương hiệu và giá trị bền vững.
Thanh Phong