Để doanh nghiệp ngành công nghiệp hỗ trợ bứt phá, cần có thêm cơ chế cho những doanh nghiệp đầu tàu

Dù đã được phát triển trong những năm trở lại đây, nhưng nhiều đánh giá vẫn cho rằng, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam đang phát triển dưới mức kỳ vọng. Để xây dựng nền công nghiệp tự chủ, cần có thêm cơ chế cho những doanh nghiệp đầu tàu. Thời điểm này, đã manh nha những doanh nghiệp có tiềm năng phát triển, sẽ là động lực dẫn dắt ngành công nghiệp hỗ trợ phát triển trong tương lai.

Nhiều khó khăn khiến doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ chưa đạt kỳ vọng

Theo thống kê của Bộ Công Thương, đến nay, dù có nhiều chính sách đã được ban hành nhưng cả nước mới có khoảng 5.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ. Con số này tương ứng 4,5% tổng số doanh nghiệp hoạt động trong ngành công nghiệp chế biến, chế tạo ở Việt Nam hiện nay.

Đây là con số đáng báo động khi so sánh với cộng đồng doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ đang hoạt động rất hiệu quả tại nhiều quốc gia thuộc khối ASEAN. Còn so với khu vực châu Á và thế giới, tỷ lệ doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam lại càng nhỏ bé.

Tuy nhiên, những năm gần đây, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam đã có sự phát triển khá tích cực. Cụ thể, với ngành sản xuất lắp ráp xe ôtô, dòng xe tải dưới 7 chỗ, Việt Nam đã chủ động được hơn 70%, tỷ lệ nội địa hoá được hơn 50%. Còn các dòng xe chở người trên 10 chỗ, đã đáp ứng được nhu cầu trong nước hơn 90%, trong đó tỷ lệ nội địa hoá hơn 40%.

Cùng với đó, một số tập đoàn ôtô lớn đầu tư tại Việt Nam cũng đã xây dựng được hệ thống các nhà cung cấp trong nước, cụ thể như Toyota đã xây dựng được hệ thống 58 nhà cung cấp trong nước, trong đó có 12 nhà cung cấp là doanh nghiệp Việt Nam. Một số sản phẩm của Toyota đã đạt được tỷ lệ nội địa hoá nhất định, ví dụ dòng xe Innova có tỷ lệ nội địa hoá lên đến 40%, ngoài ra một số sản phẩm dây điện, động cơ hộp số của Việt Nam cũng xuất khẩu ra nước ngoài với tỷ lệ tương đối lớn.

Bên cạnh lĩnh vực ôtô, ngành da giày cũng có tỷ lệ nội địa hoá lên đến 40%; điện tử có tỷ lệ nội địa hoá từ 5-10%. Điều này cho thấy, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam cũng đã bắt đầu có sự chuyển mình đáng ghi nhận.

Dù đã có sự cải thiện nhất định, nhưng nhiều ý kiến vẫn cho rằng, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam vẫn phát triển dưới mức tiềm năng và chưa đáp ứng được yêu cầu, kỳ vọng của các tập đoàn lớn trên thế giới. Đặc biệt, so với các quốc gia trong khu vực như Thái Lan thì lực lượng doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam còn quá mỏng.

Thừa nhận về vấn đề này, ông Phạm Tuấn Anh, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) đã chỉ ra một số nguyên nhân khiến doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước chưa có sự bứt phá.

Trong đó, nguyên nhân thứ nhất là vấn đề cơ chế, chính sách chưa đủ mạnh, còn dàn trải và thiếu tập trung. Cụ thể hơn, hiện Việt Nam có nhiều văn bản quy phạm pháp luật với ngành công nghiệp hỗ trợ, nhưng mới chỉ dừng ở mức Nghị định, chứ chưa có Luật công nghiệp hỗ trợ. Chưa kể, nội dung chính sách tại các nghị định tham chiếu đến các văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành khác vẫn thiếu sự đồng bộ từ cơ quan trung ương đến địa phương, nên các chính sách hỗ trợ đưa ra nhưng doanh nghiệp cũng khó áp dụng.

Thứ hai, đội ngũ nhân lực hoạt động về công nghiệp nói chung và công nghiệp hỗ trợ tại địa phương còn hạn chế, chỉ có khoảng 5-7 người. Với lực lượng mỏng như vậy rất khó thực thi chính sách hay tư vấn cho UBND các tỉnh trong tư vấn chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ.

Thứ ba, năng lực của doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ còn hạn chế về đội ngũ lao động, khoa học công nghệ, cùng với đó dung lượng thị trường thì lại nhỏ. Bên cạnh đó, Việt Nam đã hội nhập kinh tế quốc tế với khá nhiều Hiệp định Thương mại tự do, điều này mang đến cơ hội nhưng cũng mang đến những thách thức khá lớn với doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước khi phải cạnh tranh với cả những doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ từ nước ngoài đầu tư vào Việt Nam.

Để doanh nghiệp ngành công nghiệp hỗ trợ bứt phá

Thời gian qua Đảng, Chính phủ đã dành sự quan tâm đặc biệt đến ngành công nghiệp nói chung và công nghiệp hỗ trợ nói riêng. Đơn cử như, Chính phủ đã ban hành các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến ngành công nghiệp hỗ trợ. Cụ thể như Nghị định 111/2015/NĐ-CP của Chính phủ về phát triển công nghiệp hỗ trợ. Cùng với đó, Chính phủ đã ban hành Chương trình Phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2016-2025 tại Quyết định số 68/QĐ-TTg ban hành tháng 1/2017.

Gần đây nhất, năm 2020, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 115/NQ-CP về các giải pháp thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ. Bên cạnh đó, tại Luật Đầu tư, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng có những chính sách thúc đẩy ngành công nghiệp hỗ trợ, tạo hành lang pháp lý quan trọng cho lĩnh vực này phát triển.

Với những chính sách đó, nhiều doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước đã chủ động đầu tư công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn lao động để đáp ứng yêu cầu của các tập đoàn, doanh nghiệp lớn trong và ngoài nước đang hoạt động sản xuất, kinh doanh tại Việt Nam. 

Để “hoá giải” những thách thức, tạo cơ hội cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ phát triển, Bộ Công Thương cho biết tới đây sẽ tiếp tục hoàn thiện chính sách pháp luật nhằm tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ. Cùng với đó, tăng cường kết nối với các tập đoàn lớn, để cung cấp những thông tin cần thiết cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước phát triển.

Ngoài ra, các chuyên gia cho rằng, để các doanh nghiệp ngành công nghiệp hỗ trợ Việt Nam phát triển sản xuất, tham gia sâu hơn vào chuỗi liên kết với các nhà sản xuất là phải cắt giảm được chi phí sản xuất. Cụ thể, các doanh nghiệp cần được tiếp cận tín dụng tốt hơn thông qua hình thức vay ưu đãi, bảo lãnh không thế chấp... Song song đó là cải thiện khả năng tiếp cận đất đai, mặt bằng sản xuất, các thủ tục xây dựng nhà máy.

Về vấn đề này, ông Trương Thanh Hoài, Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công thương) chia sẻ thêm, để xây dựng nền công nghiệp tự chủ, cần có thêm cơ chế cho những doanh nghiệp đầu tàu. Đến giai đoạn này, chúng ta đã manh nha những doanh nghiệp có tiềm năng phát triển. Đây sẽ là động lực dẫn dắt ngành công nghiệp hỗ trợ phát triển trong tương lai.

“Hiện, Bộ Công thương đã triển khai thành lập 3 trung tâm kỹ thuật hỗ trợ phát triển công nghiệp tại 3 vùng kinh tế trọng điểm khu vực miền bắc, miền trung và miền nam, với mục tiêu sẽ hỗ trợ các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp và công nghiệp hỗ trợ đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ sản xuất thử nghiệm, nâng cao năng suất chất lượng, tạo giá trị gia tăng cũng như tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu”, ông Hoài cho biết.

Theo các chuyên gia, để duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế, Việt Nam cần tiếp tục theo đuổi mục tiêu công nghiệp hóa, lấy công nghiệp chế biến, chế tạo làm trọng tâm, trong đó tập trung xây dựng nền sản xuất tự chủ. Để làm được điều này, chính sách phát triển công nghiệp cần tập trung vào những ngành và lĩnh vực nền tảng, ưu tiên. Trong đó, cần xây dựng những khu, cụm công nghiệp liên kết ngành quy mô lớn để thu hút đầu tư cũng như xây dựng các chuỗi sản xuất.

Hiện chúng ta có 3 lực để phát triển công nghiệp hỗ trợ, đó là lực kéo của thị trường, lực đẩy của khoa học công nghệ và lực nâng của chính sách. Chính sách nhà nước cần phải cụ thể hơn, gắn bó mật thiết với các doanh nghiệp như các gói ưu đãi về thuế, đầu tư các khu công nghiệp chuyên ngành và giá trị lớn hay như những doanh nghiệp xuất khẩu phải có chính sách để khuyến khích, hỗ trợ để doanh nghiệp có thể hội nhập và vươn ra thế giới…

Các chuyên gia cho rằng, các doanh nghiệp phải đoàn kết, hợp tác với nhau. Để làm điều này cần có những doanh nghiệp lớn dẫn đường cho doanh nghiệp nhỏ.

Hồng Quang