Dự thảo cập nhật đầu mối quản lý trong hai thông tư về sản phẩm phái sinh lãi suất và giá cả hàng hóa, giữ nguyên yêu cầu kiểm soát rủi ro, nghĩa vụ báo cáo của các ngân hàng.
Thay cơ quan thanh tra, giám sát bằng đầu mối quản lý mới
Ngân hàng Nhà nước đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 01/2015/TT-NHNN và Thông tư 40/2016/TT-NHNN liên quan đến hoạt động kinh doanh, cung ứng sản phẩm phái sinh của ngân hàng thương mại. Đáng chú ý, các nội dung sửa đổi tập trung vào việc thay thế tên cơ quan thanh tra, giám sát và điều chỉnh trách nhiệm của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh theo cơ cấu tổ chức mới.
Theo dự thảo, Ngân hàng Nhà nước đề xuất sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 01/2015/TT-NHNN ngày 6/1/2015 (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 25/2021/TT-NHNN), quy định hoạt động kinh doanh, cung ứng sản phẩm phái sinh lãi suất của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.
Cụ thể, tại khoản 2 Điều 12 về giới hạn hoạt động kinh doanh, cung ứng và sử dụng sản phẩm phái sinh lãi suất, dự thảo đề xuất thay thế cụm từ "Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng" bằng cụm từ "Cục Quản lý, giám sát tổ chức tín dụng".
Quản lý hoạt động phái sinh tại ngân hàng - Ảnh minh họa
Đây là thay đổi liên quan trực tiếp đến đầu mối tiếp nhận thông tin báo cáo của các ngân hàng khi phát sinh trường hợp vượt giới hạn lỗ ròng trong hoạt động phái sinh lãi suất.
Theo quy định hiện hành, ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài thực hiện kinh doanh, cung ứng và sử dụng sản phẩm phái sinh lãi suất phải kiểm soát giới hạn lỗ ròng không vượt quá 5% vốn điều lệ, vốn được cấp.
Trường hợp giới hạn lỗ ròng vượt quá 5% vốn điều lệ, vốn được cấp, ngân hàng phải ngừng giao kết các hợp đồng phái sinh lãi suất mới, đồng thời báo cáo Ngân hàng Nhà nước về nguyên nhân phát sinh lỗ, các biện pháp và thời hạn khắc phục.
Điểm đáng chú ý là dự thảo không đề xuất thay đổi ngưỡng giới hạn lỗ ròng 5%, cũng không điều chỉnh nghĩa vụ ngừng giao kết hợp đồng mới khi vượt ngưỡng này. Nội dung được sửa đổi là cơ quan tiếp nhận báo cáo, từ Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng sang Cục Quản lý, giám sát tổ chức tín dụng.
Việc thay thế này nhằm phù hợp với cơ cấu tổ chức mới của Ngân hàng Nhà nước theo Nghị định 26/2025/NĐ-CP ngày 24/2/2025, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 198/2026/NĐ-CP ngày 3/6/2026, cùng chức năng, nhiệm vụ của Cục Quản lý, giám sát tổ chức tín dụng được quy định tại Quyết định 1766/QĐ-NHNN ngày 31/7/2026.
Không chỉ hoạt động phái sinh lãi suất, dự thảo còn điều chỉnh đầu mối quản lý đối với hoạt động cung ứng sản phẩm phái sinh giá cả hàng hóa theo Thông tư 40/2016/TT-NHNN.
Cụ thể, tại điểm đ khoản 1 Điều 11 về giao dịch đối ứng, dự thảo cũng đề xuất thay thế cụm từ "Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng" bằng "Cục Quản lý, giám sát tổ chức tín dụng".
Theo quy định hiện hành, ngân hàng thương mại phải thực hiện giao dịch đối ứng với đối tác nước ngoài để cân bằng rủi ro từ các hợp đồng không tiêu chuẩn về phái sinh giá cả hàng hóa đã giao kết và thực hiện với khách hàng.
Trong trường hợp chấm dứt trước hạn giao dịch đối ứng giữa ngân hàng và đối tác nước ngoài, ngân hàng phải thực hiện giao dịch đối ứng khác có thời hạn và khối lượng danh nghĩa hàng hóa cơ sở tương ứng với phần hợp đồng còn hiệu lực.
Nếu không thể thực hiện giao dịch đối ứng thay thế, trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ ngày chấm dứt giao dịch đối ứng, ngân hàng phải xây dựng phương án cân bằng rủi ro và báo cáo Ngân hàng Nhà nước về nguyên nhân phát sinh, các biện pháp và thời hạn khắc phục.
Đáng chú ý, dự thảo chỉ thay đổi tên cơ quan tiếp nhận báo cáo tại quy định này, không sửa đổi thời hạn 10 ngày làm việc, cũng như trách nhiệm xây dựng phương án cân bằng rủi ro của ngân hàng.
Như vậy, cả hai thông tư đều được điều chỉnh theo cùng một hướng: cập nhật đầu mối quản lý, giám sát nhưng không thay đổi các nguyên tắc kiểm soát rủi ro đối với hoạt động phái sinh của ngân hàng.
Điều chỉnh trách nhiệm NHNN chi nhánh, giữ nguyên nghĩa vụ của ngân hàng
Một nội dung sửa đổi khác được áp dụng đồng thời tại hai thông tư là thay đổi tên gọi đơn vị Ngân hàng Nhà nước tại địa phương trong quy định về tổ chức thực hiện.
Cụ thể, tại Điều 22 Thông tư 01/2015/TT-NHNN và Điều 19 Thông tư 40/2016/TT-NHNN, dự thảo đề xuất thay thế cụm từ "Giám đốc Ngân hàng Nhà nước chi nhánh các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương" bằng "Giám đốc Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tại các khu vực".
Sự thay đổi này xuất phát từ việc tổ chức lại hệ thống Ngân hàng Nhà nước chi nhánh theo mô hình khu vực, thay cho mô hình chi nhánh tại từng tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trước đây.
Theo thuyết minh của cơ quan soạn thảo, việc điều chỉnh nhằm bảo đảm các quy định về trách nhiệm tổ chức thực hiện trong hai thông tư phù hợp với cơ cấu tổ chức của Ngân hàng Nhà nước được quy định tại Nghị định 26/2025/NĐ-CP và Nghị định 198/2026/NĐ-CP.
Về phạm vi điều chỉnh, dự thảo không thay đổi trách nhiệm tổ chức thi hành của các chủ thể khác. Theo đó, Chánh Văn phòng, Thủ trưởng các đơn vị thuộc Ngân hàng Nhà nước, Giám đốc Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tại các khu vực, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Chủ tịch Hội đồng thành viên và Tổng giám đốc (Giám đốc) các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài vẫn là những chủ thể có trách nhiệm tổ chức thực hiện theo quy định tương ứng.
Đối với Thông tư 40, trách nhiệm tổ chức thực hiện tiếp tục được đặt ra đối với Chánh Văn phòng, Thủ trưởng các đơn vị thuộc Ngân hàng Nhà nước, Giám đốc Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tại các khu vực, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Chủ tịch Hội đồng thành viên và Tổng giám đốc (Giám đốc) ngân hàng thương mại.
Về cấu trúc, dự thảo Thông tư gồm 4 điều. Trong đó, Điều 1 sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 01; Điều 2 sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 40; Điều 3 quy định trách nhiệm tổ chức thực hiện và Điều 4 quy định điều khoản thi hành.
Tại Điều 3, dự thảo tiếp tục xác định Thủ trưởng các đơn vị thuộc Ngân hàng Nhà nước, các ngân hàng thương mại và chi nhánh ngân hàng nước ngoài chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện Thông tư.
Đáng chú ý, Điều 4 hiện để trống thời điểm có hiệu lực thi hành, với nội dung dự kiến: Thông tư có hiệu lực từ ngày... tháng... năm 2026. Đây là nội dung sẽ được hoàn thiện trong quá trình xây dựng và ban hành văn bản.
Theo bản thuyết minh, việc sửa đổi hai thông tư xuất phát từ yêu cầu xử lý các văn bản chịu tác động bởi quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước theo Nghị quyết 190/2025/QH15 ngày 19/2/2025. Nghị quyết này đặt ra yêu cầu cơ quan tiếp nhận chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn tiếp tục thực hiện công việc của cơ quan được sắp xếp; đồng thời yêu cầu ban hành văn bản quy phạm pháp luật để xử lý các nội dung chịu tác động, bảo đảm hoàn thành trước ngày 1/3/2027.
Một điểm đáng chú ý khác là Thông tư 40 hiện đang điều chỉnh hoạt động cung ứng sản phẩm phái sinh giá cả hàng hóa của ngân hàng thương mại, trong khi Bộ Công Thương đang đầu mối xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Theo thuyết minh, dự kiến sau khi luật được thông qua và có hiệu lực, Thông tư 40 có thể được bãi bỏ. Tuy nhiên, do thời điểm ban hành và hiệu lực của luật chưa được xác định, việc sửa đổi Thông tư 40 trong giai đoạn hiện nay vẫn cần thiết để xử lý những nội dung liên quan đến thay đổi tổ chức bộ máy.
Nhìn tổng thể, dự thảo lần này không đặt ra những thay đổi về giới hạn rủi ro, điều kiện giao dịch hay nghĩa vụ quản trị của ngân hàng khi cung ứng sản phẩm phái sinh. Trọng tâm là bảo đảm tính thống nhất giữa quy định chuyên ngành với mô hình tổ chức mới của Ngân hàng Nhà nước, qua đó duy trì tính liên tục trong công tác quản lý, giám sát và thực thi các quy định hiện hành.
Phượng Hòa