Các bộ đồ dùng học tập đóng sẵn giúp phụ huynh mua nhanh, nhưng mức giảm không phải lúc nào cũng lớn. Nếu trong bộ có những món chưa cần hoặc gia đình đã có sẵn, “combo tiết kiệm” có thể trở thành khoản chi thừa.
Mua cả bộ vì tiện, chưa chắc đã tiết kiệm
Thị trường đồ dùng học tập đang bước vào cao điểm trước năm học 2026-2027. Tại nhà sách, siêu thị và sàn thương mại điện tử, tập vở, bút viết, thước kẻ, balô, bình nước, hộp bút được bày ở vị trí dễ nhìn, đi kèm những thông điệp như “combo tiết kiệm”, “trọn bộ đến trường”, “mua một lần đủ cả năm học”.
Theo Sở Công Thương TP.Hồ Chí Minh, sức mua đồ dùng học tập tại một số siêu thị đã tăng từ một đến hai lần so với ngày thường; doanh thu toàn hệ thống tăng khoảng 10-15% so với cùng kỳ. Nguồn cung tương đối dồi dào, chưa xuất hiện tình trạng khan hiếm hay tăng giá đột biến.
Tập học sinh phổ biến có giá 8.000-20.000 đồng/quyển, bút bi từ 5.000-20.000 đồng/cây. Balô loại phổ thông khoảng 300.000 đồng, còn các dòng chống gù, chống thấm hoặc có bánh xe kéo thường từ 700.000 đồng đến hơn 1 triệu đồng.
Trên sàn thương mại điện tử, những bộ gồm bút bi, bút chì, tẩy, gọt bút và thước được rao bán từ hơn 10.000 đồng. Combo có thêm hộp bút hoặc nhiều phụ kiện dao động từ vài chục nghìn đến hơn 200.000 đồng. Một số bộ dành cho học sinh lớp 1, kèm túi hoặc balô, có giá 300.000-400.000 đồng.
Sức hút của combo nằm ở sự thuận tiện. Thay vì chọn từng món, phụ huynh chỉ cần xác định khối lớp rồi đặt mua bộ hàng đã được chuẩn bị sẵn. Tuy nhiên, chữ “tiết kiệm” cần được kiểm tra bằng giá trị thực tế của từng sản phẩm.
Nhiều combo đồ dùng họp tập trên sàn thương mại điện tử
Chẳng hạn, một bộ dụng cụ dành cho học sinh lớp 7 được niêm yết 447.500 đồng, giảm còn 391.020 đồng, tương ứng khoảng 12%. Bộ hàng gồm năm quyển vở, bút chì gỗ, bút chì bấm, ruột chì, năm bút bi, bút ba màu, compa, chì màu, bút xóa, thước, tẩy, giấy kiểm tra, bao sách, bao vở, nhãn vở, bút dạ quang, bìa nút và bảng động từ bất quy tắc.
Từng món cũng được công khai giá bán. Năm quyển vở có tổng giá 42.500 đồng; vỉ ba bút chì 13.050 đồng; bút chì bấm 22.500 đồng; ruột chì 4.000 đồng; vỉ năm bút bi 27.000 đồng; bút ba màu 25.650 đồng; compa 24.750 đồng; hộp chì màu 32.900 đồng; bút xóa 25.500 đồng; bộ thước 29.925 đồng và hai cuộn bao sách 40.000 đồng.
Mức giảm của từng sản phẩm chủ yếu từ 5-15%, một số mặt hàng được giảm sâu hơn. Phần tiết kiệm của combo vì thế phần lớn được hình thành từ việc cộng các ưu đãi đã áp dụng cho từng món, thay vì một mức giảm riêng đủ lớn khi mua trọn bộ.
Quan trọng hơn, không phải học sinh nào cũng cần toàn bộ danh sách. Một em lớp 7 có thể đã có compa, thước, hộp chì màu hoặc bìa đựng tài liệu từ năm trước. Có trường không yêu cầu vở bốn ô ly hoặc giấy kiểm tra đúng quy cách được đóng trong bộ. Bảng động từ bất quy tắc, bút ba màu hay bút dạ quang cũng không phải nhu cầu bắt buộc.
Nếu chi gần 400.000 đồng nhưng có nhiều món không sử dụng, khoản tiền tiết kiệm từ mức giảm 12% có thể thấp hơn giá trị của chính những sản phẩm dư thừa.
Một phụ huynh có con chuẩn bị vào năm học mới tại Hà Nội cho biết gia đình thường chỉ mua thêm vở và bút, còn balô, hộp bút, thước và bình nước tiếp tục dùng từ năm trước. Combo nhanh và đồng bộ nhưng không phù hợp với những gia đình đã có sẵn nhiều đồ dùng.
“Nhìn tổng giá được giảm vài chục nghìn đồng có cảm giác khá hời, nhưng nếu trong bộ có hai, ba món không cần thì khoản giảm đó không còn nhiều ý nghĩa. Tôi muốn cửa hàng cho bỏ bớt sản phẩm hoặc tự chọn món để tạo thành combo”, phụ huynh chia sẻ.
Khi chi phí đầu năm còn gồm đồng phục, học phí, bảo hiểm, tài liệu và nhiều khoản sinh hoạt khác, không ít gia đình lựa chọn tận dụng đồ còn tốt, chỉ mua thêm những vật dụng đã hết hoặc không còn phù hợp.
“Combo” phải minh bạch giá và cho người mua quyền lựa chọn
Bán đồ dùng học tập theo bộ mang lại sự thuận tiện cho cả cửa hàng và phụ huynh. Người bán dễ chuẩn bị đơn, tăng giá trị giao dịch; người mua giảm thời gian lựa chọn. Vấn đề phát sinh khi combo được quảng cáo là tiết kiệm nhưng không công khai giá từng món, không cho phép mua lẻ hoặc ghép thêm nhiều sản phẩm không cần thiết.
Khảo sát tại một số hệ thống nhà sách cho thấy nhiều sản phẩm trong combo vẫn có giá bán và đường dẫn riêng, giúp khách hàng đối chiếu. Tuy nhiên, trên các sàn thương mại điện tử, không ít bộ hàng được đóng thành một mã duy nhất. Phần mô tả chỉ ghi “10 món”, “15 món” hoặc “trọn bộ lớp 1”, nhưng thiếu thông tin về thương hiệu, chất liệu, kích thước và giá trị từng thành phần.
Một số combo sử dụng hình ảnh nhiều bút, thước và phụ kiện bắt mắt, trong khi người mua không được chọn màu sắc, kiểu dáng. Cụm từ “giao mẫu ngẫu nhiên” xuất hiện khá phổ biến, đồng nghĩa sản phẩm nhận được có thể khác hình minh họa.
Thị trường đồ dùng học tập đang bước vào cao điểm trước năm học
Với mặt hàng có giá trị cao như balô, bình nước hoặc hộp bút, việc đóng bộ càng khiến người mua khó đánh giá chất lượng. Balô cần phù hợp với vóc dáng học sinh, có trọng lượng, quai đeo và đường may bảo đảm. Bình nước cần công khai vật liệu, dung tích và khả năng chịu nhiệt. Những tiêu chí này không thể được thay thế bằng mức giảm giá chung.
Đối với học sinh nhỏ tuổi, độ an toàn phải được đặt trước giá bán. Bút, tẩy, đất nặn, màu vẽ và bình nước đều là những vật dụng trẻ thường xuyên tiếp xúc. Phụ huynh không nên chọn sản phẩm có mùi hóa chất mạnh, cạnh sắc, chi tiết nhỏ dễ rơi hoặc thiếu thông tin về nhà sản xuất chỉ vì nằm trong bộ hàng giá rẻ.
Theo TS Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, thông tin hàng hóa cần rõ ràng, công khai, minh bạch, khách quan và có thể kiểm chứng. Đây là cơ sở để người mua so sánh và lựa chọn phù hợp, thay vì chỉ dựa vào thông điệp quảng cáo.
Đối với combo, người bán cần thể hiện tên, số lượng, thương hiệu, đặc điểm và giá của từng sản phẩm. Nếu chỉ niêm yết tổng giá cùng tỷ lệ giảm chung, khách hàng khó xác định mức ưu đãi thực tế và tỷ lệ hàng hóa thực sự cần dùng.
Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cũng từng nhấn mạnh yêu cầu cung cấp thông tin minh bạch để người tiêu dùng có trách nhiệm hơn với quyết định mua sắm. Minh bạch không chỉ là niêm yết tổng giá, mà còn phải giúp khách hàng biết mình mua những gì, chất lượng ra sao và khoản “tiết kiệm” được tính trên cơ sở nào.
Quyền lựa chọn cũng cần được bảo đảm. Combo về bản chất là phương án bán hàng tự nguyện, không nên trở thành lựa chọn duy nhất. Nếu các sản phẩm có thể bán độc lập nhưng bị ghép thành bộ, khách hàng có thể phải trả tiền cho cả những món không có nhu cầu.
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 quy định người mua có quyền được cung cấp thông tin kịp thời, chính xác và đầy đủ về hàng hóa, nội dung giao dịch. Pháp luật đồng thời nghiêm cấm yêu cầu người tiêu dùng mua thêm sản phẩm, hàng hóa hoặc dịch vụ như điều kiện bắt buộc để giao kết hợp đồng trái với ý muốn của họ.
Như vậy, bán combo là phương thức kinh doanh bình thường nếu khách hàng tự nguyện và được cung cấp đầy đủ thông tin. Nhưng nếu người mua không biết giá trị từng món, không có quyền mua riêng và phải nhận thêm hàng hóa không cần thiết, quyền tự quyết của họ có thể bị ảnh hưởng.
Với danh mục do nhà trường gửi tới phụ huynh, cần phân biệt giữa hướng dẫn quy cách đồ dùng và yêu cầu mua tại một địa điểm cụ thể. Nhà trường có thể thông báo loại vở, bút hoặc dụng cụ phục vụ học tập, nhưng phụ huynh cần được tự chọn nhãn hiệu, mức giá và nơi mua phù hợp.
Các cơ sở giáo dục cũng không nên gộp sách giáo khoa, sách tham khảo và dụng cụ học tập thành một bộ, tạo cảm giác phụ huynh phải đăng ký đầy đủ. Sách tham khảo và nhiều vật dụng bổ trợ không phải lúc nào cũng cần thiết với mọi học sinh.
Trước khi mua, phụ huynh nên kiểm tra đồ dùng còn lại từ năm trước, đối chiếu danh sách giáo viên cung cấp và tính tổng giá bán lẻ. Mức giảm chỉ có ý nghĩa khi phần lớn sản phẩm trong combo đều cần thiết, bảo đảm chất lượng và phù hợp với học sinh.
Người bán cần công khai tên, số lượng, thương hiệu, giá từng món; đồng thời cho biết khách hàng có được đổi mẫu, bỏ bớt sản phẩm hoặc mua riêng hay không. Nếu sử dụng thông điệp “tiết kiệm”, giá so sánh phải là giá bán có thật, tránh tình trạng nâng giá gốc để tạo tỷ lệ giảm hấp dẫn.
Một combo tốt không nhất thiết phải có nhiều món. Giá trị của nó nằm ở việc giúp phụ huynh mua đúng, mua đủ và giảm chi phí thực tế. Nếu phải mang về những thứ chưa cần dùng, combo có thể chỉ tiết kiệm thời gian lựa chọn, còn tổng hóa đơn chưa chắc đã giảm.
Anh Đào