Doanh nghiệp sản xuất, mua bán hàng giả vẫn "nhờn luật"

Việc nhiều doanh nghiệp bị xử phạt vì hành vi sản xuất, trưng bày, mua bán hàng hóa giả mạo nhãn hiệu đang phản ánh rõ ràng một số vấn đề trong việc thực thi pháp luật và các quy định hiện hành. Một trong những nguyên nhân có thể là sự thiếu chặt chẽ trong công tác kiểm tra, giám sát, hay thậm chí là việc quy định mức phạt chưa đủ nặng để răn đe các hành vi gian lận.

Vào ngày 09/01/2025, Đội Quản lý thị trường số 2 - Cục Quản lý thị trường tỉnh Quảng Ngãi tiến hành kiểm tra đột xuất Doanh nghiệp tư nhân hiệu vàng KH do ông P.N.H làm chủ (Thị trấn Mộ Đức, huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi). Tại đây, lực lượng chức năng phát hiện 02 sản phẩm dây chuyền kim loại màu vàng giả mạo nhãn hiệu NIKE, với tổng giá trị hàng hóa trên 53,2 triệu đồng. Sau khi tiến hành xác minh và lập biên bản vi phạm, ngày 20/1/2025, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi đã ra quyết định xử phạt hành chính 90 triệu đồng và yêu cầu tiêu hủy số hàng hóa giả mạo.

Mới đây, ngày 22/1, Phòng Cảnh sát kinh tế, Công an tỉnh Đắk Lắk đã khởi tố vụ án hình sự về sản xuất, buôn bán hàng giả là phân bón với quy mô lớn nhất từ trước đến nay. Đồng thời, Cơ quan điều tra đã khởi tố bị can và bắt tạm giam 4 đối tượng về tội sản xuất, buôn bán hàng giả là phân bón.

Sự việc tương tự như vụ việc trên vẫn xảy ra khá phổ biến ở nhiều địa phương, khi các cơ sở kinh doanh nhập lậu hoặc sản xuất hàng giả, hàng nhái để bán ra thị trường. Những vụ việc này không chỉ gây thiệt hại cho người tiêu dùng mà còn ảnh hưởng đến uy tín của các thương hiệu, doanh nghiệp chân chính.

Trong năm 2023, lực lượng Quản lý thị trường cả nước đã kiểm tra 71.910 vụ, phát hiện, xử lý 52.349 vụ vi phạm (tăng 16% so với năm 2022). 

Trong đó kiểm tra đột xuất 43.838 vụ; kiểm tra định kỳ 22.094 vụ; thanh tra chuyên ngành 204 vụ, ban hành kết luận 118 vụ; thu nộp ngân sách gần 500 tỷ đồng đồng (tăng 36% so với năm 2022), trị giá tang vật, phương tiện vi phạm bị tịch thu gần 204 tỷ; chuyển cơ quan điều tra 170 vụ có dấu hiệu hình sự (tăng 35% so với năm 2022).

Để giải quyết tình trạng gian lận thương mại có xu hướng gia tăng, các cơ quan chức năng cần không chỉ kiểm tra, xử phạt mạnh mẽ mà còn phải nâng cao các biện pháp phòng ngừa, phát hiện sớm các dấu hiệu của hàng giả, đồng thời khuyến khích người tiêu dùng tham gia vào việc tố giác, cung cấp thông tin để có thể phát hiện và xử lý kịp thời.

Nghị định số 98/2020/NĐ-CP (từ Điều 9 đến Điều 12) quy định về xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi sản xuất, hành vi buôn bán hàng giả về giá trị sử dụng, công dụng quy định tại các điểm a, b, c và d khoản 7 Điều 3; hành vi sản xuất, hành vi buôn bán hàng giả mạo nhãn hàng hóa, bao bì hàng hóa quy định tại điểm đ khoản 7 Điều 3. Trong đó, tùy thuộc vào từng trường hợp mà mức phạt có thể từ 1 triệu đồng đến 100 triệu đồng. Đồng thời, nếu hành vi vi phạm được thực hiện đối với một số loại hàng đặc biệt thì mức phạt tiền có thể gấp hai lần. Bên cạnh đó, người có hành vi vi phạm còn bị áp dụng các hình thức phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả. Thậm chí, một số hành vi đặc biệt như buôn bán, sản xuất hàng giả; xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp hoặc lừa dối khách hàng còn có thể bị xử lý hình sự.

Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng luật cũng vẫn còn tồn tại nhiều khó khăn. Những thách thức liên quan đến việc xác định tội danh như sản xuất, buôn bán hàng giả là tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp hay lừa đảo chiếm đoạt tài sản vẫn cần được giải quyết. Khi truy cứu đối với tội sản xuất, buôn bán hàng giả, khó khăn trong việc xác định thời điểm tội phạm hoàn thành, tức là tội phạm hoàn thành khi nào, khi sản phẩm giả đã được sản xuất xong hay chỉ cần đang trong một giai đoạn nào đó của quy trình sản xuất? Mặc dù các hành vi sản xuất, buôn bán hàng hóa giả mạo nhãn hiệu của các thương hiệu nổi tiếng bị xử lý rất nhiều nhưng hiện nay chưa ghi nhận vụ việc nào bị xử lý hình sự. 

Có thể thấy, cần sớm hoàn thiện quy định pháp luật, nâng cao năng lực của lực lượng thi hành pháp luật về hàng giả, hàng nhái nhằm ngăn chặn, xử lý nghiêm các hành vi gian lận, từ đó tạo nên một môi trường kinh doanh công bằng, lành mạnh, bảo vệ quyền lợi chính đáng cho người tiêu dùng.

Mai Chi