Thị trường khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là một trong những lĩnh vực quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Để phát triển tối đa tiềm năng cần đảm bảo khả năng thương mại hóa và kết nối thị trường cho các sản phẩm công nghệ.
Thị trường khoa học công nghệ
Theo Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại - ông Vũ Bá Phú chia sẻ: “Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Tuy nhiên, thị trường tiêu thụ sản phẩm khoa học công nghệ tại Việt Nam hiện vẫn còn nhiều rào cản, đặc biệt là sự thiếu liên kết giữa các viện nghiên cứu, doanh nghiệp và nhà nước.”
Theo đó, thực tế hàng năm Việt Nam có hàng nghìn công trình nghiên cứu được công bố, hàng trăm sáng chế và giải pháp hữu ích được cấp bằng bảo hộ, nhưng tỷ lệ được thương mại hóa vẫn còn rất thấp.
Thị trường khoa học công nghệ trong bối cảnh mới
Trong một nghiên cứu của Viện Quản lý Khoa học và Công nghệ vào năm 2023 cho thấy, chỉ khoảng 15% kết quả nghiên cứu được ứng dụng thực tiễn hoặc chuyển giao thành công, phần còn lại thì vẫn nằm trên giấy và phòng thí nghiệm.
Thực tế này cho thấy, nếu không có chính sách xúc tiến thương mại và kết nối thị trường một cách bài bản, các sản phẩm khoa học công nghệ dù tiềm năng đến đâu cũng khó tạo ra giá trị kinh tế thực sự.
Tăng cường kết nối và đổi mới
Trong bức tranh toàn cảnh năm 2024 cho thấy, Việt Nam tăng 2 bậc trên bảng xếp hạng chỉ số hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu, lên vị trí 56. Trong đó, Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh lần đầu lọt top 200 thành phố khởi nghiệp toàn cầu, trong khi Đà Nẵng ghi danh vào top 1.000. Cùng với đó, hơn 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp, 1.400 tổ chức hỗ trợ, 208 quỹ đầu tư, 79 cơ sở ươm tạo, và khoảng 170 trường đại học và cao đẳng có hoạt động đổi mới sáng tạo là nền tảng vững chắc để Việt Nam bứt phá.
Đồng thời, tổng vốn đầu tư mạo hiểm vào startup trong năm 2024 đạt 529 triệu USD, một tín hiệu cho thấy niềm tin ngày càng lớn của nhà đầu tư vào tiềm năng khoa học công nghệ Việt Nam. Tuy nhiên, rào cản từ môi trường pháp lý, hạ tầng tài chính, đến năng lực quản trị của chính các startup vẫn còn hiện hữu.
Theo Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), khẳng định: “Đổi mới sáng tạo là một phần không thể thiếu trong chiến lược phát triển quốc gia. Việc phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn diện là điều kiện tiên quyết để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số và cách mạng công nghiệp lần thứ tư.”
Sức bật từ công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ
Liên quan đến lĩnh vực công nghiệp, ông Trần Minh, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, trình bày chiến lược phát triển sản phẩm công nghiệp xanh, hướng đến mô hình kinh tế tuần hoàn và đáp ứng các tiêu chuẩn toàn cầu hay CBAM.
Ông Minh nhấn mạnh: “Các rào cản kỹ thuật đang ngày càng khắt khe, đặc biệt từ các thị trường khó tính như EU, Nhật Bản, Mỹ. Việc sản phẩm công nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế không chỉ là lựa chọn, mà là điều kiện tiên quyết để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.”
Theo báo cáo của Bộ Công Thương, hiện nay các doanh nghiệp Việt Nam vẫn chủ yếu sử dụng công nghệ ở mức trung bình thấp. Chỉ khoảng 30% doanh nghiệp sử dụng công nghệ hiện đại, trong khi phần lớn các dây chuyền sản xuất đã qua sử dụng hoặc nhập khẩu từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về chuyển giao công nghệ, đầu tư vào R&D, và đặc biệt là xúc tiến thương mại để các sản phẩm KH&CN được tiêu thụ hiệu quả trong và ngoài nước.
Theo bà Trương Thị Chí Bình, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam (VASI), nhận định ngành công nghiệp hỗ trợ với đặc thù là các linh kiện, vật liệu đầu vào công nghệ cao, là “xương sống” của công nghiệp hóa. Nhưng thực tế, doanh nghiệp trong lĩnh vực này đang gặp khó khăn trong việc đạt chứng nhận quốc tế, thiếu thông tin thị trường và bị hạn chế trong việc tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo đó, bà Bình kiến nghị: “Các cơ quan xúc tiến thương mại cần tăng cường phối hợp với tổ chức đánh giá chứng nhận quốc tế, hỗ trợ truyền thông và quảng bá sản phẩm công nghệ hỗ trợ của Việt Nam ra thế giới.”
Trước những tồn tại nêu trên, Cục Xúc tiến thương mại khẳng định sẽ phối hợp chặt chẽ với các thương vụ Việt Nam ở nước ngoài, cùng các hiệp hội ngành hàng và viện nghiên cứu trong nước để triển khai hiệu quả các chương trình xúc tiến thương mại chuyên biệt.
Mục tiêu xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn với thị trường, thay vì chỉ tồn tại trong khuôn khổ nghiên cứu và thử nghiệm. Cùng với đó, các đề án hỗ trợ tài chính từ Quỹ đổi mới công nghệ quốc gia, chương trình khởi nghiệp quốc gia, chính sách tín dụng ưu đãi, xúc tiến đầu tư quốc tế trong lĩnh vực công nghệ… sẽ tiếp tục được Bộ Công Thương phối hợp triển khai, tạo lực đẩy mạnh mẽ hơn cho hệ sinh thái khoa học công nghệ Việt Nam./.
Hải Bình (T/H)