Giá đường thế giới và trong nước đang tăng cao nhất 12 năm qua. Tuy nhiên, theo nhận định của chuyên gia, giá đường nóng trong thời gian qua không phản ánh cung - cầu đường ở thời điểm hiện tại. Hiệp hội Mía đường Việt Nam còn khẳng định đang nguồn cung trong nước đang dư thừa.
Giá đường cao ngất ngưởng
Giá đường thế giới liên tục tăng kể từ đầu năm 2023 đến nay do lo ngại nguồn cung sụt giảm vì điều kiện thời tiết bất lợi từ một số nước xuất khẩu đường lớn như Brazil, Ấn Độ, Trung Quốc, Thái Lan. Đáng lưu ý, Ấn Độ đang xem xét hạn chế xuất khẩu đường nhằm bảo đảm nhu cầu nội địa, trong khi hạn ngạch xuất khẩu 6 triệu tấn đường niên vụ 2022 - 2023 (từ tháng 10/2022 đến tháng 9/2023) đã được các nhà máy sử dụng hết.
Theo ông Dương Đức Quang - Phó Tổng giám đốc Sở Giao dịch hàng hóa Việt Nam (MXV), hiện tượng El Nino đã ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động sản xuất đường tại hai quốc gia sản xuất hàng đầu là Ấn Độ và Thái Lan. Mới đây, Tổ chức đường thế giới (ISO) còn dự đoán cán cân cung cầu đường niên vụ 2023/2024 sẽ thâm hụt khoảng 2,2 triệu bao do sản lượng sụt giảm, trong khi nhu cầu vẫn tăng với tốc độ 1 - 2%/năm.
Đặc biệt, trong thời gian qua, thị trường cực kỳ nhạy cảm với tin đồn Ấn Độ có thể cấm xuất khẩu đường trong niên vụ mới. Tuy nhiên, đến giữa tháng 10, Chính phủ nước này chỉ quyết định gia hạn lệnh siết xuất khẩu đường. Thêm vào đó, giá dầu căng thẳng trong thời gian dài đã khiến các nhà máy sản xuất đường ưu tiên mía ép cho chiết suất xăng sinh học - ethanol, tâm lý lo lắng về nguồn cung thắt chặt đã kéo giá đường đi lên.
Hiện giá đường thô đã tăng gần 40%, đẩy giá giao dịch hiện tại trên Sở Giao dịch liên lục địa New York (ICE-US) đã lên mức 606,9 USD/tấn, chạm đỉnh gần 12 năm. Tương tự như vậy, giá đường trắng trên Sở Giao dịch liên lục địa châu Âu (ICE-EU) cũng đang ở mức 745,5 USD/tấn, cao nhất trong 12 năm.
Do ảnh hưởng từ giá đường thế giới, hiện nay giá đường tiêu dùng trong nước đã lên mức xấp xỉ 28.000 đồng/kg, giá đường bán buôn tại kho của các nhà máy mía đường cũng đã lên mức 23.000 đồng/kg, trong khi cuối năm 2022 chỉ ở mức giá 18.000 đồng/kg.
Tuy nhiên, theo nhận định của ông Quang, giá đường nóng trong thời gian qua không phản ánh cung - cầu đường ở thời điểm hiện tại.
Hiệp hội Mía đường Việt Nam khẳng định đang thừa cung
Trong báo cáo phát hành giữa tháng 10, Hiệp hội Mía đường Việt Nam dự báo từ nay đến cuối năm 2023, cả nước thừa cung 478.854 tấn đường (gần nửa triệu tấn). Dự báo này dựa vào tổng cầu của năm 2023 là 2,3 triệu tấn đường, tương đương năm 2022. Tuy nhiên, năm 2023, nguồn cung ở mức gần 2,779 triệu tấn đường gồm: đường tồn kho năm ngoái chuyển sang và đường sản xuất, nhập khẩu trong năm 2023.
Hiệp hội này cũng nhận định do giá đường quốc tế dự kiến vẫn ở mức cao nên giá đường trong nước sẽ tăng nhẹ nhưng thấp so với giá đường của các quốc gia trồng mía trong khu vực (Indonesia, Philippines và Trung Quốc).
Chia sẻ trên Báo Người Lao Động, ông Nguyễn Văn Lộc - Chủ tịch Hiệp hội Mía đường Việt Nam cho biết: Kể từ khi Việt Nam áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại năm 2021, giá mua mía đã được ngành đường Việt Nam liên tục nâng lên, hiện nay đã đến mức 1,1 - 1,3 triệu đồng/tấn mía là mức cao kỷ lục trong những năm gần đây, tương đương so với các nước sản xuất mía đường trong khu vực khiến giá đường tăng.
Trong năm 2023, giá đường thế giới đã tăng 60% so với mức giá thấp nhất được thiết lập vào vụ 2019/2020 dẫn đến giá các loại đường nguồn gốc nhập khẩu tăng và giá đường trong nước cũng tăng theo (nhưng mức tăng thấp hơn). Giá đường trong nước vẫn đang ở mức thấp so với các quốc gia lân cận.
Về việc các nhà máy chế biến thực phẩm tiếp tục kêu ca về việc đường trong nước sản xuất không đủ, hạn ngạch nhập khẩu chưa đáp ứng đủ (về sản lượng và giá cả) nên muốn xin thêm chỉ tiêu nhập khẩu theo hạn ngạch, Chủ tịch Hiệp hội Mía đường Việt Nam cho rằng bản chất là đòi hỏi nguồn đường giá rẻ nhờ không phải đóng thuế.
"Việt Nam đã thực hiện cam kết ATIGA năm 2020 và có thể nhập khẩu đường không hạn chế số lượng từ các quốc gia ASEAN. Thị trường đường Việt Nam có nhiều nguồn cung: bao gồm đường sản xuất từ mía, đường nhập khẩu chính ngạch, đường nhập lậu và đường lỏng sirô ngô HFCS. Kể từ năm 2020 đến nay, mặc dù sản lượng đường từ mía thấp nhưng chưa năm nào Việt Nam thiếu đường và luôn ở trong tình trạng thừa cung" - ông Lộc khẳng định.
Trung Anh (t/h)