Giá xăng dầu biến động: Áp lực chi phí lan rộng và bài toán ổn định vĩ mô

Việc điều chỉnh tăng giá xăng dầu trong nước theo diễn biến của thị trường thế giới đang tạo ra những tác động lan tỏa tới đời sống người dân và hoạt động sản xuất – kinh doanh của doanh nghiệp. Khi chi phí nhiên liệu tăng, từ chi tiêu sinh hoạt đến chi phí logistics và sản xuất đều chịu sức ép, đặt ra bài toán điều hành nhằm giữ ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát.

Trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới tiếp tục biến động do những bất ổn địa chính trị, đặc biệt là căng thẳng tại Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt rõ ràng, giá dầu toàn cầu đang đối mặt với nguy cơ tăng trở lại. Là một trong những “phong vũ biểu” quan trọng của nền kinh tế, mỗi biến động của giá năng lượng đều có thể nhanh chóng lan tỏa tới nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế – xã hội.

Tại Việt Nam, tối 10/3, liên Bộ Công Thương – Tài chính đã quyết định điều chỉnh giá bán lẻ xăng dầu. Việc điều hành được thực hiện theo Nghị quyết 36 của Chính phủ ban hành ngày 6/3, cho phép điều chỉnh giá ngay khi giá cơ sở của các mặt hàng xăng dầu tiêu dùng phổ biến tăng từ 7% trở lên so với kỳ điều hành trước.

Theo quyết định này, các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đã đồng loạt điều chỉnh giá bán lẻ từ 23h45 ngày 10/3. Giá xăng RON95-III tăng 2.080 đồng/lít so với kỳ điều hành trước, lên mức 29.120 đồng/lít; trong khi giá xăng E5 RON92 tăng 1.350 đồng/lít, lên 26.570 đồng/lít.

Đối với một nền kinh tế có độ mở lớn và nhu cầu năng lượng ngày càng gia tăng như Việt Nam, việc giá xăng dầu thế giới tăng cao không chỉ là vấn đề của riêng ngành năng lượng. Biến động này có thể tác động trực tiếp đến đời sống người dân, hoạt động sản xuất – kinh doanh của doanh nghiệp cũng như các cân đối vĩ mô của nền kinh tế. Tuy nhiên, nếu nhìn ở góc độ dài hạn, những biến động này cũng đặt ra yêu cầu phải nâng cao khả năng thích ứng và thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang mô hình phát triển bền vững hơn.

Tác động đến đời sống người dân và hoạt động doanh nghiệp

Xăng dầu là yếu tố gắn liền với nhiều hoạt động trong đời sống hàng ngày. Khi giá nhiên liệu tăng, chi phí đi lại của người dân thường là yếu tố chịu tác động rõ rệt nhất. Đối với các đô thị lớn, nơi phương tiện cá nhân và vận tải đường bộ chiếm tỷ trọng cao, chi phí nhiên liệu có thể chiếm một phần đáng kể trong ngân sách sinh hoạt của nhiều gia đình.

Tuy nhiên, tác động của giá xăng dầu không chỉ dừng lại ở chi phí đi lại. Nhiên liệu còn là đầu vào quan trọng của hệ thống vận tải và logistics. Khi chi phí vận chuyển tăng, giá thành của nhiều loại hàng hóa và dịch vụ cũng có thể chịu áp lực điều chỉnh, khiến chi phí sinh hoạt của người dân tăng lên ở mức độ nhất định.

Thực tế tại một số chợ dân sinh cho thấy giá một số mặt hàng thực phẩm đã có xu hướng nhích lên. Chị Trần Hải Thanh, sinh sống tại huyện Hoài Đức (Hà Nội), cho biết chi phí đi chợ của gia đình đã tăng trong những ngày gần đây. Trước đây, một bó rau xanh chỉ khoảng 5.000 đồng nhưng hiện đã tăng lên 7.000 – 8.000 đồng, theo lời người bán là do chi phí vận chuyển tăng khi giá xăng dầu tăng.

Không chỉ rau xanh, giá thịt lợn tại một số chợ cũng ghi nhận xu hướng tăng. Anh Nguyễn Đức Bình, sống tại quận Cầu Giấy (Hà Nội), cho biết trước đây khoảng 150.000 đồng có thể mua được 1 kg sườn non, nhưng gần đây giá đã tăng lên khoảng 170.000 – 180.000 đồng/kg.

Đối với nhiều hộ gia đình, sự gia tăng chi phí sinh hoạt dù ở mức không quá lớn cũng có thể buộc họ phải điều chỉnh kế hoạch chi tiêu. Những khoản chi không thiết yếu như du lịch, giải trí hoặc mua sắm lớn thường được cân nhắc kỹ lưỡng hơn. Từ góc độ thị trường, xu hướng tiết giảm chi tiêu này có thể ảnh hưởng nhất định tới các ngành dịch vụ và bán lẻ.

Ở phía doanh nghiệp, biến động giá xăng dầu cũng tạo ra áp lực đáng kể đối với chi phí sản xuất và vận hành. Các ngành chịu ảnh hưởng trực tiếp bao gồm vận tải, logistics, hàng không, nông nghiệp, thủy sản cũng như nhiều lĩnh vực sản xuất công nghiệp.

Đại diện một doanh nghiệp sản xuất sản phẩm nhựa tại Hưng Yên cho biết giá xăng dầu tăng khiến chi phí logistics của doanh nghiệp tăng mạnh. Hoạt động vận chuyển nguyên vật liệu và hàng hóa phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu, do đó khi giá xăng dầu tăng, chi phí vận chuyển cũng tăng theo. Bên cạnh đó, nguyên liệu chính của ngành nhựa là hạt nhựa (sản phẩm được tinh chế từ dầu mỏ) cũng tăng giá theo biến động của thị trường dầu mỏ, khiến chi phí đầu vào của doanh nghiệp chịu tác động kép.

Trong lĩnh vực vận tải, áp lực chi phí càng trở nên rõ rệt. Một chủ doanh nghiệp vận tải tại quận Hoàng Mai (Hà Nội) cho biết trước đây khi giá dầu còn dưới 20.000 đồng/lít, chi phí nhiên liệu cho đội xe của doanh nghiệp khoảng 150 triệu đồng mỗi ngày. Tuy nhiên, khi giá dầu tăng, khoản chi này đã vượt 200 triệu đồng mỗi ngày.

Theo đại diện doanh nghiệp, nếu giá nhiên liệu tiếp tục duy trì ở mức cao, việc điều chỉnh giá cước vận tải gần như là điều khó tránh khỏi. Khi chi phí vận tải tăng, giá hàng hóa từ nguyên vật liệu đến thực phẩm đều có thể bị đẩy lên cao hơn, tạo thêm áp lực đối với người tiêu dùng.

Trong bối cảnh đó, nhiều doanh nghiệp đang đứng trước ba lựa chọn: tăng giá bán, chấp nhận giảm lợi nhuận hoặc tái cơ cấu chi phí. Tuy nhiên, trong môi trường cạnh tranh ngày càng cao và sức mua thị trường chưa thực sự mạnh, việc tăng giá bán không phải lúc nào cũng là lựa chọn tối ưu.

Vì vậy, không ít doanh nghiệp đang chủ động rà soát lại danh mục chi phí, tối ưu hóa quy trình sản xuất, tinh giản các khâu trung gian và ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động. Những giải pháp này được kỳ vọng sẽ giúp giảm bớt áp lực chi phí đầu vào, đồng thời hạn chế việc phải điều chỉnh giá bán ở mức quá cao.

Bài toán điều hành để ổn định kinh tế vĩ mô

Ở góc độ vĩ mô, giá xăng dầu tăng có thể tạo ra nhiều sức ép đối với nền kinh tế. Trước hết là nguy cơ gia tăng áp lực lạm phát. Nhiên liệu là đầu vào quan trọng của nhiều ngành sản xuất và dịch vụ, do đó khi chi phí năng lượng tăng, chi phí vận tải và sản xuất cũng có thể tăng theo, từ đó ảnh hưởng đến mặt bằng giá chung.

Bên cạnh đó, giá năng lượng tăng còn kéo theo chi phí sản xuất của toàn nền kinh tế gia tăng, có thể ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của hàng hóa, đặc biệt trong bối cảnh thương mại toàn cầu còn nhiều biến động.

Một yếu tố khác cần lưu ý là tác động tới cán cân thương mại. Khi giá dầu thế giới tăng, chi phí nhập khẩu năng lượng của nền kinh tế cũng có xu hướng tăng theo, qua đó có thể tạo áp lực lên nhu cầu ngoại tệ.

Tuy nhiên, ở góc nhìn dài hạn, những biến động của thị trường năng lượng cũng có thể trở thành động lực thúc đẩy nền kinh tế nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, đẩy mạnh tiết kiệm nhiên liệu và thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang các nguồn năng lượng bền vững hơn.

Trong bối cảnh giá xăng dầu biến động mạnh, nhiều chuyên gia cho rằng cần có các giải pháp điều hành phù hợp nhằm ổn định thị trường trong nước. Việc sử dụng linh hoạt các công cụ như quỹ bình ổn giá, điều chỉnh thuế phí hoặc hỗ trợ một số lĩnh vực chịu tác động trực tiếp như vận tải và logistics có thể góp phần giảm bớt áp lực chi phí cho nền kinh tế.

Có thể thấy, giá xăng dầu không chỉ là câu chuyện của thị trường năng lượng mà còn tác động trực tiếp đến nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế – xã hội. Khi giá nhiên liệu tăng, từ hoạt động sản xuất của doanh nghiệp đến bữa cơm hằng ngày của người dân đều chịu ảnh hưởng nhất định. Vì vậy, việc điều hành linh hoạt và ổn định thị trường xăng dầu tiếp tục là một trong những yếu tố quan trọng nhằm bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và đời sống xã hội.

Đinh Toàn