Sở hữu chéo, thao túng hoạt động ngân hàng và cho vay đầu tư không đúng quy định cùng với quá trình cơ cấu lại tổ chức tín dụng vẫn còn nhiều khó khăn khi nhiều cá nhân tổ chức tìm cách ‘lách luật’, việc đưa những giải pháp cụ thể và sự quyết liệt từ cơ quan quản lý là cần thiết để hoạt động ngân hàng được công khai, minh bạch.
‘Lách luật’ để sở hữu chéo nhằm thao túng hoạt động ngân hàng vẫn ‘nóng’
Năm 2010, Luật Các tổ chức tín dụng có hiệu lực, theo đó, sở hữu cổ phần vượt giới hạn quy định, sở hữu chéo trực tiếp giữa các tổ chức tín dụng với nhau và giữa tổ chức tín dụng với doanh nghiệp đã dần được xử lý.
Theo đó, trong những năm qua, Ngân hàng Nhà nước đã tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý và quyết liệt triển khai các giải pháp ngăn ngừa, xử lý sở hữu cổ phần vượt giới hạn quy định, sở hữu chéo, cho vay, đầu tư không đúng quy định cùng với quá trình cơ cấu lại tổ chức tín dụng. Nhờ đó, sở hữu cổ phần vượt giới hạn quy định, sở hữu chéo trong hệ thống tổ chức tín dụng từng bước được xử lý, tình trạng cổ đông, nhóm cổ đông lớn, thao túng, chi phối ngân hàng đã được hạn chế.
Bà Nguyễn Thị Hồng, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước
Mặc dù vậy, Ngân hàng Nhà nước cũng nhận định việc xử lý vấn đề sở hữu vượt giới hạn quy định, sở hữu chéo vẫn khó khăn trong trường hợp cổ đông lớn và người liên quan cố tình che dấu, nhờ cá nhân, tổ chức khác đứng tên hộ số cổ phần sở hữu để lách quy định của pháp luật. Chính vì vậy đã dẫn đến ngân hàng thương mại có thể bị chi phối bởi các cổ đông này, tiềm ẩn nguy cơ hoạt động thiếu công khai, minh bạch.
Đáng chú ý, việc sở hữu chéo liên quan đến nhiều đối tượng thuộc sự quản lý của các bộ, ngành, trong khi đối tượng quản lý của Ngân hàng Nhà nước chỉ là các tổ chức tín dụng nên việc sở hữu giữa các công ty trong lĩnh vực khác, Ngân hàng Nhà nước không có thông tin cũng như công cụ để kiểm soát.
Thống đốc Ngân hàng Nhà nước - Nguyễn Thị Hồng nêu trong báo cáo: “Việc phát hiện mối liên quan giữa các doanh nghiệp còn hạn chế do thông tin để xác định tính liên quan về sở hữu của các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp không phải là công ty đại chúng rất khó khăn. Ngân hàng Nhà nước không chủ động được trong việc tra cứu thông tin, xác định được độ chính xác, tin cậy của các nguồn thông tin; đặc biệt trong bối cảnh thị trường chứng khoán, công nghệ phát triển nhanh như hiện nay”.
Ngoài ra, việc xử lý thoái vốn còn gặp khó khăn trong quá trình tìm kiếm khách hàng; việc xử lý thoái vốn của các doanh nghiệp nhà nước cần có sự phê duyệt của cấp có thẩm quyền, các bộ ngành là đơn vị chủ quản, cơ quan đại diện vốn nhà nước tại doanh nghiệp; các quy định pháp luật liên quan đến việc xử lý vốn thuộc sở hữu của nhà nước, lộ trình xử lý theo đề án của các tập đoàn...
Trung tướng Nguyễn Hải Trung - Giám đốc Công an Thành phố Hà Nội – cũng cho biết: “Tình trạng sở hữu chéo, thao túng, lợi ích nhóm trong lĩnh vực ngân hàng là vấn đề đáng lo ngại, đặc biệt là việc huy động vốn để cho vay đối với các doanh nghiệp thuộc hệ sinh thái, tập đoàn kinh tế tư nhân. Trên thực tế vẫn tồn tại các cổ đông lớn, đứng danh hoặc không đứng danh hội đồng quản trị và ban điều hành, nắm cổ phần chi phối và điều hành hoạt động của ngân hàng”.
Xem xét chuyển cơ quan điều tra nếu phát hiện dấu hiệu của tội phạm
Trước những tồn tại trên, việc đưa những giải pháp cụ thể và sự quyết liệt từ cơ quan quản lý là cần thiết để hoạt động ngân hàng được công khai, minh bạch.
Theo đó, trong thời gian tới, Ngân hàng Nhà nước sẽ tiếp tục thực hiện giám sát an toàn hoạt động của tổ chức tín dụng và qua công tác thanh tra về vốn, tình hình sở hữu cổ phần của tổ chức tín dụng, hoạt động cho vay, đầu tư, góp vốn... trường hợp phát hiện rủi ro, vi phạm sẽ chỉ đạo tổ chức tín dụng xử lý các tồn tại nhằm ngăn ngừa rủi ro.
Đặc biệt, đối với các trường hợp phát hiện có dấu hiệu của tội phạm, Ngân hàng Nhà nước sẽ xem xét chuyển cơ quan công an điều tra, làm rõ hành vi vi phạm pháp luật (nếu có) để xử lý nhằm ngăn ngừa rủi ro. Liên quan đến chuyển nhượng cổ phần, cổ phiếu có thể dẫn đến việc thâu tóm, chi phối; cấp tín dụng đối với nhóm khách hàng lớn tập trung tín dụng liên quan lĩnh vực bất động sản; cổ đông lớn, người liên quan cổ đông lớn của tổ chức tín dụng… Ngân hàng Nhà nước đã đưa vào kế hoạch thanh tra năm 2023.
Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Thị Hồng thông tin tại Kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa XV, việc xây dựng Luật Các Tổ chức Tín dụng (sửa đổi) nhằm sửa đổi, bổ sung các quy định phòng ngừa rủi ro, tăng cường hơn nữa việc tự kiểm tra, kiểm soát nội bộ, tự chịu trách nhiệm của Tổ chức Tín dụng; xây dựng công cụ để quản lý các Tổ chức Tín dụng, đặc biệt kiểm soát chặt chẽ nhân sự quản lý, điều hành của Tổ chức Tín dụng; phát hiện sớm vi phạm, rủi ro và xử lý kịp thời trách nhiệm của các cá nhân quản trị, điều hành Tổ chức Tín dụng; tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát, cá thể hóa trách nhiệm cá nhân; bảo đảm công khai, minh bạch trong hoạt động ngân hàng.
Tăng cường vai trò của Bộ Tài chính và các bộ, ngành khác trong quá trình quản lý nhà nước, điều tiết thị trường ngân hàng, thị trường tài chính... để bảo đảm an toàn hệ thống các Tổ chức Tín dụng; tăng cường hoạt động thanh tra, giám sát của Ngân hàng Nhà nước, đồng thời có sự tham gia của Thanh tra Chính phủ, Bộ Tài chính để quản lý, kiểm soát hoạt động tín dụng, chống thao túng, lợi ích nhóm, sở hữu chéo.
Trung tướng Nguyễn Hải Trung - Đoàn ĐBQH Thành phố Hà Nội
Trung tướng Nguyễn Hải Trung cho hay, các giải pháp nêu trong dự thảo chỉ là giải pháp kỹ thuật, hạn chế các cổ đông lớn, nhưng để giải quyết triệt để cần nghiên cứu bổ sung hai vấn đề. Đầu tiên là bổ sung thêm các quy định, tăng cường vai trò của Ngân hàng Nhà nước, hạn chế hành vi lạm quyền của các cổ đông lớn, quyền quản trị, điều hành để thao túng hoạt động của các tổ chức tín dụng. Hai là cần nghiên cứu, bổ sung các giải pháp để quản lý, kiểm soát việc lách luật, sử dụng nhiều cá nhân, pháp nhân khác đứng tên cổ phần tại nhóm cổ đông lớn điều hành hoạt động của các tổ chức tín dụng.
Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội khóa XIII - ông Mai Xuân Hùng, để giải quyết triệt để tình trạng thao túng hoạt động của Tổ chức Tín dụng nhằm mục đích vụ lợi, cấp tín dụng cho công ty “sân sau”, ngoài các quy định của pháp luật rất cần các công cụ kiểm tra, kiểm soát, hoạt động tài chính phải công khai, minh bạch, xử lý vi phạm phải nghiêm minh. Không nên hạn chế quyền đầu tư, kinh doanh của Doanh nghiệp, mà quan trọng là cơ chế giám sát, cơ chế kiểm tra, trong đó có cơ chế giám sát từ xa, giám sát thường xuyên, chứ không chỉ giám sát khi có dấu hiệu hoặc xuất hiện vụ việc./.
Hải Bình (T/H)