Sự phát triển nhanh của công nghệ và xu hướng số hóa đang thúc đẩy doanh nghiệp mở rộng giao dịch, ký kết và thực hiện hợp đồng trên môi trường điện tử. Tuy nhiên, cùng với sự tiện lợi là nguy cơ tranh chấp gia tăng nếu doanh nghiệp chưa quản trị tốt hợp đồng, thẩm quyền ký kết, chữ ký điện tử và chứng cứ số.
Rủi ro truyền thống vẫn tồn tại trên môi trường số
Chia sẻ bên lề Chuỗi hội thảo Quản trị Pháp lý Doanh nghiệp (LMS) năm 2026, Luật sư Châu Việt Bắc - Phó Tổng Thư ký Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), Phó Giám đốc phụ trách VIAC tại TP Hồ Chí Minh cho biết, với sự phát triển ngày càng đa dạng của công nghệ, các doanh nghiệp, đặc biệt là thương nhân Việt Nam, đang xác lập ngày càng nhiều giao dịch điện tử với các đối tác trong và ngoài nước.
Tính tiện lợi và những ưu điểm của công nghệ đã thúc đẩy việc sử dụng hợp đồng điện tử trong hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, khi số lượng giao dịch tăng lên, nếu việc quản trị từ khâu xác lập, thực hiện hợp đồng đến quản lý chữ ký điện tử chưa được thực hiện một cách chuyên nghiệp và bảo đảm an toàn, nguy cơ phát sinh tranh chấp cũng sẽ gia tăng.
Luật sư Châu Việt Bắc - Phó Tổng Thư ký Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), Phó Giám đốc phụ trách VIAC tại TP Hồ Chí Minh
Luật sư Bắc nhận định những tranh chấp liên quan đến giao dịch điện tử có xu hướng ngày càng gia tăng. Khi bắt đầu có sự bất đồng giữa các doanh nghiệp với nhau, những vấn đề trong quá trình quản trị giao kết và thực hiện hợp đồng có thể trở thành nguyên nhân dẫn đến tranh chấp.
Theo Luật sư Châu Việt Bắc, điểm khác biệt cơ bản giữa giao dịch điện tử và giao dịch truyền thống nằm ở phương thức giao dịch. Tuy nhiên, những rủi ro vốn tồn tại trong mô hình giao dịch “giấy trắng mực đen” không vì thế mà biến mất khi chuyển sang môi trường số, mà có thể xuất hiện dưới những hình thức và đặc thù khác.
Một trong những vấn đề quan trọng là thẩm quyền của người ký kết hợp đồng. Việc một người không có thẩm quyền xác lập giao dịch có thể ảnh hưởng đến hiệu lực của hợp đồng. Trong môi trường số, vấn đề này có thể trở nên phức tạp hơn khi doanh nghiệp phải xác định danh tính, quyền hạn và tính hợp lệ của người thực hiện giao dịch hoặc sử dụng chữ ký điện tử.
Từ những vụ tranh chấp phổ biến và kinh nghiệm tư vấn hằng ngày cho doanh nghiệp, các chuyên gia sẽ phân tích những tình huống thực tế liên quan đến hợp đồng điện tử, trong đó có vấn đề về thẩm quyền ký kết, nhằm giúp doanh nghiệp nhận diện và phòng ngừa rủi ro.
Giao diện nền tảng Taobao (Ảnh chụp màn hình)
Để nâng cao mức độ an toàn trong giao dịch số, Luật sư Bắc đưa ra một số khuyến nghị. Trước hết, doanh nghiệp nên sử dụng chữ ký điện tử nhằm tăng mức độ an toàn trong quá trình xác lập giao dịch.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp có thể nghiên cứu, sử dụng các dịch vụ tin cậy theo quy định của Luật Giao dịch điện tử 2023. Đây là lĩnh vực có ý nghĩa quan trọng đối với việc xác lập và chứng minh giao dịch trên môi trường số.
Việc sử dụng các dịch vụ này có thể hỗ trợ doanh nghiệp ở ba khía cạnh. Thứ nhất là chứng minh thời điểm xác lập hợp đồng điện tử. Thứ hai là xác thực thông tin, nội dung của hợp đồng và bảo đảm tính trọn vẹn của dữ liệu để phục vụ việc chứng minh, cung cấp chứng cứ khi cần thiết. Thứ ba là hỗ trợ xác thực chữ ký và chủ thể thực hiện giao dịch, qua đó góp phần xác định người xác lập giao dịch có đúng thẩm quyền hay không.
Luật sư Bắc cho rằng, việc tăng cường sử dụng chữ ký điện tử, chữ ký số và các dịch vụ tin cậy sẽ là một trong những giải pháp quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao mức độ an toàn, đặc biệt trong việc kiểm soát thẩm quyền ký kết hợp đồng.
Trọng tài phù hợp với các giao dịch có yếu tố quốc tế
Liên quan đến khả năng phát sinh tranh chấp từ các mô hình kinh tế mới, như khu phi thuế quan hoặc các hoạt động trong Trung tâm Tài chính Quốc tế, Luật sư Châu Việt Bắc cho rằng đây là những lĩnh vực có đặc điểm phù hợp với phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại, đặc biệt là trọng tài có yếu tố quốc tế.
Theo đó, đặc thù của nhiều giao dịch xuyên biên giới là các bên có thể đến từ những quốc gia khác nhau, giao dịch được thực hiện theo những cấu trúc phức tạp và đôi khi đòi hỏi người giải quyết tranh chấp phải có sự am hiểu sâu về lĩnh vực chuyên môn cũng như mô hình giao dịch.
Trong tố tụng trọng tài tại VIAC, các bên có thể lựa chọn trọng tài viên có chuyên môn phù hợp và am hiểu về cấu trúc giao dịch, lĩnh vực pháp lý liên quan. Trường hợp các bên không lựa chọn được, VIAC có thể thực hiện việc chỉ định theo quy định.
Một điểm đáng chú ý khác là đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài, luật áp dụng để giải quyết tranh chấp không nhất thiết phải là pháp luật Việt Nam, mà các bên có thể lựa chọn pháp luật nước ngoài phù hợp với giao dịch, chẳng hạn pháp luật Anh hoặc Singapore.
Tương tự, ngôn ngữ giải quyết tranh chấp cũng không bắt buộc chỉ sử dụng tiếng Việt mà có thể là tiếng Anh hoặc ngôn ngữ khác theo sự lựa chọn và thỏa thuận phù hợp của các bên. Những đặc điểm này tạo nên tính linh hoạt của trọng tài thương mại trong việc giải quyết các tranh chấp xuyên biên giới, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang mở rộng các hoạt động giao thương quốc tế và phát triển những mô hình kinh tế mới.
Trong bối cảnh giao dịch điện tử, thương mại xuyên biên giới và các mô hình kinh doanh số tiếp tục phát triển, yêu cầu đặt ra đối với doanh nghiệp không chỉ là tận dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả hoạt động mà còn phải xây dựng năng lực quản trị rủi ro tương ứng. Từ kiểm soát thẩm quyền ký kết, quản trị chữ ký điện tử đến lưu trữ và bảo đảm giá trị chứng minh của dữ liệu, đây sẽ là những yếu tố ngày càng quan trọng để hạn chế tranh chấp và bảo vệ doanh nghiệp trong môi trường kinh doanh số.
Nguyễn Trang