Trước thực trạng ô nhiễm không khí nghiêm trọng và lượng khí thải từ phương tiện giao thông ngày càng tăng, Hà Nội đang đẩy nhanh lộ trình chuyển đổi toàn bộ hệ thống xe buýt sang sử dụng năng lượng sạch trước năm 2030. Kế hoạch này được kỳ vọng không chỉ góp phần cải thiện chất lượng không khí đô thị mà còn mở đường cho cuộc chuyển đổi xanh trong toàn ngành giao thông vận tải.
Lộ trình điện hóa hệ thống xe buýt công cộng đến năm 2030
Hà Nội đang từng bước hiện thực hóa tham vọng chuyển đổi hệ thống giao thông theo hướng xanh – sạch – bền vững. Lộ trình đầu tiên là thay thế toàn bộ xe buýt sử dụng nhiên liệu hóa thạch bằng xe điện trước năm 2030, tiếp đó là vận động người dân sử dụng phương tiện cá nhân chạy bằng năng lượng xanh.
Ngày 5/6, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Mạnh Quyền cho biết, thành phố đang xây dựng lộ trình chuyển đổi toàn bộ xe buýt nói riêng và phương tiện giao thông nói chung sang sử dụng năng lượng xanh, sạch.
Trong bối cảnh Thủ đô đối mặt với tình trạng ùn tắc giao thông và ô nhiễm không khí ngày càng trầm trọng, việc thay thế xe chạy xăng dầu bằng phương tiện chạy điện là một bước đi quan trọng hướng đến mục tiêu xây dựng đô thị xanh.
Hà Nội chuyển dịch các loại phương tiện công cộng sang xe điện - Ảnh minh hoạ/TL.
Vừa qua, thành phố đã cụ thể hóa kế hoạch bằng Kế hoạch 149 ngày 28/5, nhằm triển khai Đề án phát triển hệ thống giao thông công cộng bằng xe buýt sử dụng điện, năng lượng xanh. Theo đó, đến năm 2030, 100% xe buýt trên địa bàn (gần 2.500 xe) sẽ được thay thế bằng xe điện hoặc xe chạy năng lượng xanh.
Đánh giá đây là một mục tiêu "rất thách thức", ông Quyền cho biết, thành phố đã đạt một số kết quả khả quan nhờ sự đồng hành của các doanh nghiệp như VinBus, Tổng công ty Vận tải Hà Nội, Công ty CP xe điện... Đến nay, tỷ lệ xe buýt chạy điện tại Hà Nội đã đạt hơn 21%, vượt chỉ tiêu đề ra cho năm 2026 là 20-23%.
Bên cạnh đó, thành phố giao Sở Xây dựng chủ trì đối thoại với doanh nghiệp, tiếp nhận ý kiến người dân để xây dựng lộ trình chuyển đổi toàn bộ taxi, xe công nghệ và phương tiện cá nhân sang sử dụng năng lượng xanh. Tuy chưa có kế hoạch cụ thể cho giai đoạn này, song theo ông Quyền, mục tiêu là tiếp tục nâng tỷ lệ phương tiện xanh sau khi hoàn thành chuyển đổi xe buýt vào năm 2030.
Ông Thái Hồ Phương, Giám đốc Trung tâm Quản lý và Điều hành giao thông đô thị Hà Nội cho biết: “Hà Nội phấn đấu xanh hóa 100% xe buýt vào năm 2030 (trước 5 năm so với kế hoạch quốc gia). Tính đến tháng 6/2026, mục tiêu đạt 20% xe buýt sử dụng năng lượng sạch – và đến nay, thành phố đã có 360 xe buýt sạch, tương đương hơn 21%, vượt chỉ tiêu”.
Dù vậy, ông Phương thừa nhận con số 360 xe buýt sạch vẫn còn “khiêm tốn” nếu so với tổng nhu cầu sử dụng.
Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới (WB), để đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, Việt Nam cần khoảng 140.000 xe buýt điện liên tỉnh và hơn 2,6 triệu xe tải điện. Trong khi đó, tính đến cuối năm 2023, cả nước có 1,5 triệu xe tải đăng ký và gần 30.000 xe buýt đang lưu thông – phần lớn đã cũ. Dù chỉ chiếm chưa đến 3% tổng số phương tiện, nhưng nhóm xe buýt, xe tải và xe khách liên tỉnh lại thải ra hơn 65% khí nhà kính từ giao thông – gấp đôi lượng phát thải từ xe máy và ô tô con cộng lại.
Để giảm phát thải từ nhóm phương tiện vận tải lớn, cần đồng thời nâng tiêu chuẩn tiết kiệm nhiên liệu, thúc đẩy chuyển đổi sang phương tiện xanh và khuyến khích dịch chuyển sang các hình thức giao thông phát thải thấp hơn như đường sắt, đường thủy.
Chuyển đổi phương tiện: Bao giờ Hà Nội hết “báo động tím” không khí?
Kết quả quan trắc của Bộ Tài nguyên và Môi trường cho thấy, trong 10 năm trở lại đây, chất lượng không khí tại Hà Nội xấu đi rõ rệt. Chỉ số AQI thường xuyên ở mức đỏ, nâu, thậm chí tím – mức nguy hại đến sức khỏe.
Theo TS Hoàng Dương Tùng – Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam, giao thông là nguồn phát thải lớn nhất ở khu vực nội đô: “Hà Nội có 12 quận nội thành và 18 huyện ngoại thành. Nếu như các nguồn ô nhiễm ở ngoại thành đến từ sản xuất công nghiệp, làng tái chế, đốt rác, rơm rạ... thì ở nội thành, thủ phạm chính là phương tiện giao thông cá nhân – với hơn 6 triệu xe máy và gần 800.000 ô tô sử dụng động cơ đốt trong ngày đêm nhả khói”.
Xe máy xăng và xe tải hạng nặng là nguồn phát thải lớn nhất - Ảnh minh hoạ/TL.
Nghiên cứu của Viện Khoa học và Công nghệ Môi trường, Đại học Bách khoa Hà Nội cho thấy, xe máy xăng là nguồn phát thải lớn nhất, tiếp theo là xe tải hạng nặng, xe buýt và xe tải nhẹ. Khí thải từ xe xăng và diesel đóng góp tới 46% lượng bụi mịn (PM2.5), trong đó xe máy chiếm hơn 90% lượng hợp chất hữu cơ dễ bay hơi trong tổng lượng phát thải giao thông.
Giải pháp được đưa ra là chuyển đổi sang xe máy điện. Theo nghiên cứu của Bộ Nông nghiệp và Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA), mỗi km di chuyển bằng xe máy điện giúp giảm 0,048 kg CO2. Nếu một xe máy điện đi 45 km/ngày, thì lượng CO2 tiết kiệm trong 10 ngày tương đương khả năng hấp thụ của một cây xanh trong 1 năm.
Tính toán cho thấy, một người sử dụng xe máy điện có thể "tạo ra" hiệu ứng tương đương 36 cây xanh mỗi năm. Nếu toàn bộ 6 triệu xe máy tại Hà Nội chuyển sang dùng điện, thì hiệu ứng này tương đương với 200 triệu cây xanh được "trồng thêm" mỗi năm.
PGS.TS Đàm Hoàng Phúc, Giám đốc Chương trình đào tạo Kỹ thuật ô tô – Đại học Bách khoa Hà Nội cho biết: “Trước đây một số nước từng sử dụng xe buýt chạy khí nén thiên nhiên (CNG), nhưng hiện đã chuyển sang xe buýt điện. Xe CNG vẫn là động cơ đốt trong nên không thể đạt mức phát thải bằng 0 như xe điện”.
Ông Phúc nhận định: “Khí CNG từng được đánh giá là sạch hơn xăng dầu, nhưng khi đặt cạnh xe điện thì hiệu quả môi trường của nó trở nên nhỏ bé”.
TS Hoàng Dương Tùng cảnh báo: “Bụi mịn PM2.5 liên tục vượt ngưỡng là mối đe dọa trực tiếp đến sức khỏe hàng triệu người dân, đặc biệt là trẻ em, người già và người mắc bệnh mãn tính. Hà Nội đang đối mặt với một cuộc ‘khủng hoảng không khí’, mà nếu không hành động ngay và thật sự quyết liệt, cái giá phải trả sẽ không chỉ là tài chính mà còn là sức khỏe, thậm chí là tính mạng và tương lai của thế hệ sau”.
Nhật Hạ (t/h)